Григорийн тооллын 326 дахь өдөр. Он дуусахад 39 өдөр үлдэж байна.
Онцлох үйл явдлууд
- 1718 он – Далайн дээрэмчин Хар сахалт алагджээ: Английн далайн дээрэмчин Эдвард Тич буюу “Хар сахалт” (Blackbeard) Хойд Америкийн Хойд Каролина мужийн эрэг орчимд Британийн тэнгисийн цэргийн хүчинтэй тулалдах үеэрээ алагджээ. Тэрээр XVIII зууны эхэн үеийн хамгийн алдартай далайн дээрэмчдийн нэг байсан бөгөөд Карибын тэнгис, Атлантын далайд худалдааны хөлөг онгоцуудыг дээрэмддэг байсан аж. Түүний үхэл далайн дээрэмчдийн эрин үеийн түүхэн үйл явдлуудын нэг болж үлджээ.
- 1908 он – Албан хэлний цагаан толгойг нэгтгэх Манастирын их хурал өндөрлөв: Одоогийн Хойд Македоны Битола хотод болсон Албан хэлний цагаан толгойн асуудлаарх их хурал арваннэгдүгээр сарын 22-нд өндөрлөжээ. Албани үндэстний эрдэмтэн, сэхээтнүүд цугларч, албан хэлийг латин үсэгт тулгуурласан нэгдсэн цагаан толгойгоор бичих асуудлыг хэлэлцсэн байна. Энэхүү шийдвэр нь албан хэлний бичиг үсгийг нэг мөр болгох, үндэсний соёл, хэлний нэгдлийг бэхжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байжээ.
- 1935 он – “China Clipper” онгоц Номхон далай дамнасан анхны тогтмол агаарын шуудангийн нислэгийг эхлүүлэв: АНУ-ын Pan American Airways компанийн “China Clipper” нэртэй нисдэг завь Сан-Францискогоос Хавайг чиглэн хөөрчээ. Уг нислэг нь Номхон далайг дамнасан тогтмол агаарын шуудангийн үйлчилгээний эхлэл болсон юм. Маршрут нь Хавай, Мидуэй, Уэйк, Гуам арлуудаар дамжин Филиппиний Манила хотод хүрдэг байсан аж. Энэ үйл явдал олон улсын агаарын тээврийн хөгжилд чухал алхам болжээ.
- 1943 он – Ливан улс тусгаар тогтнолоо зарлав: Францын мандатын захиргаанд байсан Ливан улс 1943 оны арваннэгдүгээр сарын 22-нд тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглажээ. Тухайн үед Францын эрх баригчид Ливаны Ерөнхийлөгч Бишара аль-Хури болон Ерөнхий сайд Рияд ас-Сольх нарыг баривчлан хорьсон нь улс орон даяар эсэргүүцэл өрнөхөд хүргэсэн байна. Улмаар Францын тал тэднийг суллаж, Ливаны тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрчээ. Харин Францын цэргүүд тус улсаас бүрэн гарсан нь 1946 онд болсон байна.
- 1963 он – АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Кеннеди халдлагад өртөн амиа алдав: АНУ-ын 35 дахь Ерөнхийлөгч Жон Фицжералд Кеннеди Техас мужийн Даллас хотод автомашины цуваагаар явж байхдаа буудуулан амиа алджээ. Тэрээр эхнэр Жаклин Кеннедигийн хамт задгай автомашинаар явж байх үед буун дуу гарсан бөгөөд шархадсан Ерөнхийлөгчийг Паркландын эмнэлэгт хүргэсэн ч амийг нь аварч чадаагүй байна. Тухайн үед дэд ерөнхийлөгч байсан Линдон Жонсон удалгүй Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөжээ. Энэ аллага АНУ-ын улс төр, нийгмийн түүхэнд гүн ул мөр үлдээсэн үйл явдал болсон байна.
- 1968 он – “Star Trek” цувралд телевизийн түүхэн дэх онцлох үнсэлт гарчээ: Америкийн шинжлэх ухааны уран зөгнөлт “Star Trek” цувралын “Plato’s Stepchildren” ангид ахмад Кирк болон дэслэгч Ухура нарын дүрүүд үнсэлцсэн хэсэг үзэгчдийн анхаарлыг татжээ. Хар арьст эмэгтэй болон цагаан арьст эрэгтэй дүрийн хоорондох энэхүү үнсэлт нь тухайн үеийн Америкийн телевизийн соёлын хувьд арьс өнгөөр ялгаварлах үзлийг даван туулахын бэлгэдэл болсон үйл явдлуудын нэг байсан байна.
- 1986 он – Майк Тайсон боксын хүнд жингийн дэлхийн хамгийн залуу аварга болов: Америкийн боксчин Майк Тайсон Лас-Вегас хотод болсон тулаанд Тревор Бербикийг хоёрдугаар үед нокаутаар ялж, Дэлхийн боксын зөвлөлийн (WBC) хүнд жингийн аваргын бүсийг хүртжээ. Тэрээр тухайн үед 20 нас 145 хоногтой байсан бөгөөд мэргэжлийн боксын түүхэнд хүнд жингийн дэлхийн хамгийн залуу аварга болсон юм. Энэ амжилтын дээд амжилт өнөөг хүртэл хадгалагдаж байна.
- 1988 он – АНУ-ын “B-2 Spirit” үл үзэгдэгч бөмбөгдөгч онгоцыг анх удаа олон нийтэд танилцуулав: АНУ-ын Калифорни мужийн Палмдейл хот дахь нисэх онгоцны үйлдвэрт “Northrop B-2 Spirit” стратегийн бөмбөгдөгч онгоцыг анх удаа олон нийтэд үзүүлжээ. Радарт илрэх магадлалыг бууруулах тусгай хийц, материал, технологиор бүтээгдсэн уг онгоц нь тухайн үеийн цэргийн нисэхийн салбарын томоохон технологийн дэвшил байсан аж. Анхны нислэгээ 1989 онд үйлдсэн байна.
- 1990 он – Их Британийн Ерөнхий сайд Маргарет Тэтчер огцрохоо мэдэгдэв: Их Британийн түүхэн дэх анхны эмэгтэй Ерөнхий сайд Маргарет Тэтчер 11 жил засгийн эрх барьсны дараа албан тушаалаасаа огцрохоо зарлажээ. Консерватив намын дотоод зөрчил, Европын интеграцын талаарх санал зөрөлдөөн, татварын бодлогыг эсэргүүцсэн олон нийтийн шүүмжлэл зэрэг нь түүний улс төрийн байр сууринд нөлөөлсөн байна. Тэрээр 1990 оны арваннэгдүгээр сарын 28-нд албан ёсоор албан тушаалаа хүлээлгэн өгчээ.
- 1995 он – “Toy Story” хүүхэлдэйн кино дэлгэцнээ гарлаа: Pixar Animation Studios-ийн бүтээсэн “Toy Story” бүрэн хэмжээний компьютер графикаар бүтээсэн анхны хүүхэлдэйн кино болон АНУ-ын кино театруудаар нээлтээ хийжээ. Жон Лассетерийн найруулсан уг кинонд тоглоомон ковбой Вуди болон сансрын баатар Базз Лайтер нарын адал явдлыг өгүүлдэг. Том Хэнкс, Тим Аллен нар гол дүрүүдэд дуу оруулсан байна. Энэхүү бүтээл компьютер графикт суурилсан хүүхэлдэйн киноны хөгжлийн шинэ үеийг эхлүүлсэн аж.
- 2004 он – Украинд “Улбар шар хувьсгал” эхлэв: Украины Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хоёрдугаар шатны санал хураалтын дүнг эсэргүүцсэн олон нийтийн жагсаал арваннэгдүгээр сарын 22-нд Киев хот болон бусад хотод өрнөжээ. Сөрөг хүчний нэр дэвшигч Виктор Ющенкогийн дэмжигчид сонгуулийг луйвардсан гэж үзэн нийслэлийн Тусгаар тогтнолын талбайд олноор цугларсан байна. Улмаар олон долоо хоног үргэлжилсэн жагсаал, ажил хаялт, иргэний эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнөж, сонгуулийн үр дүнг дахин хэлэлцэхэд хүргэсэн аж. Энэхүү үйл явдал “Улбар шар хувьсгал” нэрээр түүхэнд үлджээ.
- 2005 он – Ангела Меркель Германы анхны эмэгтэй канцлер болов: Арваннэгдүгээр сарын 22-нд Ангела Меркель Германы Холбооны канцлерын тангараг өргөжээ. Тэрээр Германы түүхэнд энэ албыг хашсан анхны эмэгтэй төдийгүй хуучин Зүүн Германд төрж өссөн анхны канцлер болсон юм. Меркель 2005–2021 онд нийт 16 жилийн турш Германы Засгийн газрыг тэргүүлж, Европын улс төрд нөлөө бүхий удирдагчдын нэг байв.
Мэндэлсэн алдартнууд
- 1819 он – Жорж Элиот: Английн нэрт зохиолч, яруу найрагч, сэтгүүлч. Жинхэнэ нэр нь Мэри Энн Эванс бөгөөд тухайн үеийн эмэгтэй зохиолчдод тулгардаг хязгаарлалтыг даван туулахын тулд эрэгтэй зохиолчийн нэрээр бүтээлээ туурвидаг байжээ. “Middlemarch”, “Silas Marner” зэрэг зохиолоороо дэлхийд танигдсан. (1880 онд нас барсан.)
- 1890 он – Шарль де Голль: Францын цэргийн зүтгэлтэн, улс төрч, генерал, Францын Тавдугаар Бүгд Найрамдах Улсын анхны Ерөнхийлөгч. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Францын чөлөөлөх хөдөлгөөнийг удирдаж, дайны дараах Францын улс төрийн тогтолцоог бүрдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. (1970 онд нас барсан.)
- 1921 он – Родни Дэнжерфилд: Америкийн нэрт инээдмийн жүжигчин, кино жүжигчин. Өөрийгөө егөөдсөн хошин яриа, өвөрмөц тайзны үзүүлбэрээрээ алдартай. “Caddyshack”, “Back to School” зэрэг кинонд тогложээ. (2004 онд нас барсан.)
- 1940 он – Терри Гиллиам: Америкийн гаралтай Британийн кино найруулагч, жүжигчин, аниматор. “Monty Python” инээдмийн хамтлагийн гишүүн байснаас гадна “Brazil”, “12 Monkeys”, “The Fisher King” зэрэг киноны найруулагчаар ажилласан.
- 1943 он – Билли Жин Кинг: Америкийн теннисний домогт тамирчин. Их дуулга тэмцээний ганцаарчилсан болон хосын төрлүүдэд нийт 39 удаа түрүүлсэн. Эмэгтэйчүүдийн спортын эрх тэгш байдал, тамирчдын шагнал урамшууллыг нэмэгдүүлэхийн төлөө тэмцэж ирсэн нэрт зүтгэлтэн юм.
- 1958 он – Жейми Ли Кёртис: Америкийн жүжигчин, зохиолч, продюсер. “Halloween” аймшгийн киноны цувралаар алдаршсан бөгөөд “Everything Everywhere All at Once” кинонд бүтээсэн дүрээрээ 2023 онд “Оскар”-ын шилдэг туслах эмэгтэй жүжигчний шагнал хүртжээ.
- 1965 он – Мадс Миккельсен: Данийн жүжигчин. “Casino Royale”, “Doctor Strange”, “Another Round”, “The Hunt” зэрэг кинонд тоглож, олон улсын кино урлагийн салбарт танигдсан. Данийн кино урлагийн хамгийн нэр хүндтэй жүжигчдийн нэг юм.
- 1967 он – Борис Беккер: Германы мэргэжлийн теннисчин. 17 настайдаа Уимблдоны аварга болж, тус тэмцээний түүхэн дэх хамгийн залуу эрэгтэй ганцаарчилсан аварга болсон. Их дуулга тэмцээний зургаан удаагийн аварга юм.
- 1967 он – Марк Руффало: Америкийн жүжигчин, продюсер. Marvel-ийн кино ертөнцөд Халкын дүрийг бүтээснээр дэлхий даяар танигдсан. “Spotlight”, “The Kids Are All Right”, “Poor Things” зэрэг кинонд тогложээ.
- 1984 он – Скарлетт Йоханссон: Америкийн жүжигчин, дуучин. Marvel-ийн кино ертөнцийн Хар бэлэвсэн эмэгтэйн дүрээрээ алдартай. “Lost in Translation”, “Marriage Story”, “Jojo Rabbit” зэрэг кинонд тоглож, олон улсын кино наадмуудын шагналд удаа дараа нэр дэвшиж байжээ.
Нас барсан алдартнууд
- 1718 он – Эдвард Тич (Хар сахалт): Английн алдарт далайн дээрэмчин. Карибын тэнгис болон Атлантын далайд худалдааны хөлөг онгоцуудыг дээрэмдэж, XVIII зууны эхэн үеийн хамгийн аймшигт далайн дээрэмчдийн нэг хэмээн алдаршсан. (Тулалдааны үеэр амиа алдсан.)
- 1916 он – Жек Лондон: Америкийн нэрт зохиолч, сэтгүүлч. “The Call of the Wild”, “White Fang”, “Martin Eden” зэрэг зохиолоороо дэлхийд танигдсан. Адал явдал, байгаль, хүний амьд үлдэх тэмцлийг бодитой дүрсэлсэн бүтээлүүд нь дэлхийн уран зохиолд чухал байр суурь эзэлдэг. (40 насандаа нас барсан.)
- 1963 он – Жон Фицжералд Кеннеди: АНУ-ын 35 дахь Ерөнхийлөгч. 1961–1963 онд төрийн тэргүүнээр ажиллаж, Кубын пуужингийн хямрал, Сансрын өрсөлдөөн, иргэний эрхийн хөдөлгөөн зэрэг түүхэн үйл явдлын үед улс орноо удирдаж байв. Даллас хотод халдлагад өртөн 46 насандаа амиа алдсан.
- 1963 он – Клайв Стейплз Льюис: Ирланд гаралтай Британийн зохиолч, утга зохиол судлаач, философич. Хүүхэд, өсвөр үеийнхэнд зориулсан “The Chronicles of Narnia” цуврал зохиолоороо дэлхийд танигдсан. Мөн “The Screwtape Letters”, “Mere Christianity” зэрэг бүтээл туурвижээ. (64 насандаа нас барсан.)
- 1963 он – Олдос Хаксли: Английн нэрт зохиолч, философич. Ирээдүйн нийгмийн дарангуйлал, технологийн хөгжил, хүний эрх чөлөөний асуудлыг хөндсөн “Brave New World” романаараа алдартай. Түүний бүтээлүүд XX зууны уран зохиол, нийгмийн сэтгэлгээнд ихээхэн нөлөө үзүүлжээ. (69 насандаа нас барсан.)
- 1980 он – Мэй Уэст: Америкийн жүжигчин, зохиолч, жүжгийн зохиолч. 1930-аад оны Холливудын кино урлагийн хамгийн алдартай эмэгтэй жүжигчдийн нэг бөгөөд хурц үг хэллэг, өвөрмөц дүр төрхөөрөө танигдсан. “She Done Him Wrong”, “I'm No Angel” зэрэг кинонд тогложээ. (87 насандаа нас барсан.)
- 2017 он – Дмитрий Хворостовский: Оросын алдарт дуурийн баритон дуучин. Дэлхийн томоохон дуурийн театруудад тоглож, “Метрополитен дуурь”, “Ковент-Гарден” зэрэг нэр хүндтэй тайзнаа уран бүтээлээ толилуулж байв. Хүчирхэг хоолой, тайзны ур чадвараараа дэлхийд танигдсан. (55 насандаа нас барсан.)
Тэмдэглэлт өдрүүд
- Ливаны тусгаар тогтнолын өдөр (Lebanon Independence Day): Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 22-нд тэмдэглэдэг үндэсний баяр. 1943 оны энэ өдөр Ливан улс Францын мандатын захиргаанаас гарч, тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхагласан түүхтэй. Энэ өдөр Ливан даяар баярын арга хэмжээ, ёслолын жагсаал зохион байгуулж, үндэсний тусгаар тогтнол, эв нэгдлээ тэмдэглэдэг.
- Албан хэлний цагаан толгойн өдөр (Albanian Alphabet Day): Албани улс жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 22-нд тэмдэглэдэг үндэсний соёлын өдөр. 1908 оны энэ өдөр одоогийн Хойд Македоны Битола хотод болсон Манастирын их хурал өндөрлөж, албан хэлний нэгдсэн цагаан толгойг тогтоох түүхэн шийдвэр гаргажээ. Энэхүү өдөр нь албан хэл, үндэсний бичиг үсэг, соёлын нэгдлийг бэлгэддэг. Хойд Македонд амьдардаг албан үндэстнүүд ч мөн тэмдэглэдэг.
- Гэгээн Сесилиагийн өдөр (Saint Cecilia's Day): Христийн шашны уламжлалд арваннэгдүгээр сарын 22-ныг хөгжмийн урлаг, хөгжимчдийн ивээн тэтгэгч гэгддэг Гэгээн Сесилиагийн дурсгалын өдөр болгон тэмдэглэдэг. Энэ өдөр олон оронд найрал дуу, хөгжмийн тоглолт, сүмийн ёслол зохион байгуулдаг бөгөөд хөгжимчид, хөгжмийн зохиолчид, дуучдын баяр хэмээн өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгджээ.
Эх сурвалж: UNESCO, WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ, AP