Григорийн тооллын 2026 оны 319 дэх өдөр. Он дуусахад 46 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

  • 1777 он – АНУ-ын Холбооны дүрмийг батлав: Америкийн Хоёрдугаар тивийн конгресс тусгаар тогтносон мужуудыг нэгтгэх зорилготой Холбооны дүрмийг баталжээ. Энэхүү баримт бичиг нь АНУ-ын анхны үндсэн хуулийн шинжтэй төрийн зохион байгуулалтын баримт бичиг болсон бөгөөд хожим 1781 онд бүрэн хүчин төгөлдөр болсон байна.
  • 1806 он – Зебулон Пайк алдарт Пайкс оргилыг олж харав: Америкийн цэргийн офицер, судлаач Зебулон Пайк Роки уулсын орчимд аялж явахдаа хожим өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн Пайкс оргил уулыг олж харжээ. Энэхүү аялал нь АНУ-ын баруун нутгийн газарзүйн судалгаанд чухал хувь нэмэр оруулсан байна.
  • 1864 он – Америкийн иргэний дайны үеийн “Далай хүрэх марш” эхлэв: Холбооны армийн генерал Уильям Текумсе Шерман Жоржиа мужийн Атланта хотоос Саванна хотын чиглэлд цэргийн томоохон ажиллагаагаа эхлүүлжээ. Түүхэнд “Sherman's March to the Sea” хэмээн нэрлэгдсэн энэхүү ажиллагааны үеэр цэргүүд төмөр зам, зам харилцаа, цэргийн болон эдийн засгийн байгууламжуудыг сүйтгэж, Холбоотны армийн хангалтын сүлжээнд хүчтэй цохилт өгсөн байна.
  • 1889 он – Бразил улс бүгд найрамдах засаглалтай болов: Бразилд маршал Деодору да Фонсекагийн удирдсан цэргийн эргэлт болж, эзэн хаан II Педрогийн засаглалыг түлхэн унагажээ. Үүний дараа Бразилийн эзэнт гүрнийг халж, бүгд найрамдах улс байгуулснаа зарласан байна. Энэ өдөр Бразилийн түүхэнд шинэ төрийн тогтолцооны эхлэл болсон аж.
  • 1920 он – Үндэстнүүдийн Лигийн анхны Ерөнхий ассамблей хуралдав: Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хамгаалах зорилгоор байгуулагдсан Үндэстнүүдийн Лигийн анхны Ерөнхий ассамблей Швейцарын Женев хотод хуралджээ. Уг хуралд 41 улсын төлөөлөгч оролцсон бөгөөд олон улсын хамтын ажиллагаа, маргааныг энхийн замаар шийдвэрлэхэд чиглэсэн шинэ үеийн эхлэл болсон байна.
  • 1939 он – Жефферсоны дурсгалын цогцолборын шав тавигдав: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Франклин Рузвельт Вашингтон хотод Америкийн гурав дахь ерөнхийлөгч Томас Жефферсонд зориулсан дурсгалын цогцолборын шав тавих ёслолд оролцжээ. Хожим баригдсан энэхүү байгууламж нь Вашингтон хотын алдарт түүхэн дурсгалт газруудын нэг болсон байна.
  • 1956 он – Элвис Пресли кино урлагт анх хөл тавив: Рок-н-роллын хаан хэмээн алдаршсан Элвис Преслигийн гол дүрд нь тоглосон “Love Me Tender” кино АНУ-д нээлтээ хийжээ. Энэ нь түүний кино урлаг дахь анхны бүтээл байсан бөгөөд дуучны алдар нэрийг хөгжим төдийгүй кино урлагт өргөжүүлсэн байна.
  • 1966 он – “Gemini 12” сансрын нислэг амжилттай өндөрлөв: НАСА-гийн сансрын нисэгч Жеймс Ловелл, Базз Олдрин нарын багтай “Gemini 12” хөлөг дэлхийг тойрсон нислэгээ амжилттай дуусган эх дэлхийдээ газарджээ. Энэхүү нислэг нь Сар руу хүн илгээх “Apollo” хөтөлбөрийн өмнөх чухал туршилтуудын нэг болсон байна.
  • 1969 он – Вьетнамын дайны эсрэг АНУ-д томоохон жагсаал болов: АНУ-ын Вашингтон хот болон бусад олон хотод Вьетнамын дайныг эсэргүүцсэн олон нийтийн томоохон жагсаал зохион байгуулагджээ. “Moratorium to End the War in Vietnam” нэртэй энэхүү хөдөлгөөнд олон зуун мянган хүн оролцож, дайныг зогсоохыг уриалсан байна.
  • 1988 он – Палестин улс байгуулагдсаныг зарлав: Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын Үндэсний зөвлөл Алжир хотод Палестин тусгаар улс байгуулснаа тунхаглажээ. Уг тунхаглалд Иерусалим хотыг Палестин улсын нийслэл гэж зарласан бөгөөд энэ нь Палестины тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийн түүхэнд чухал үйл явдал болсон байна.
  • 2001 он – Microsoft компани “Xbox” тоглоомын төхөөрөмжөө танилцуулав: Америкийн технологийн компани Microsoft Хойд Америкийн зах зээлд анхны “Xbox” тоглоомын төхөөрөмжөө худалдаанд гаргажээ. Энэхүү төхөөрөмж нь видео тоглоомын салбарт Microsoft-ыг томоохон тоглогч болгон гаргаж ирсэн бөгөөд цаашдын тоглоомын технологийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн байна.
  • 2006 он – “Al Jazeera English” телевизийн суваг нэвтрүүлгээ эхлүүлэв: Катар улсад төвтэй “Al Jazeera” мэдээллийн сүлжээ англи хэл дээрх 24 цагийн мэдээний сувгаа олон улсад цацаж эхэлжээ. Энэ нь олон улсын мэдээллийн салбарт барууны бус мэдээллийн байгууллагын оролцоог нэмэгдүүлсэн томоохон үйл явдал болсон байна.
  • 2022 он – Дэлхийн хүн ам 8 тэрбумд хүрэв: НҮБ-ын тооцооллоор дэлхийн хүн ам 8 тэрбумд хүрсэн түүхэн үйл явдал болжээ. Хүн амын өсөлт нь анагаах ухаан, нийгмийн эрүүл мэнд, амьдралын нөхцөл сайжирсантай холбоотой боловч хүнсний аюулгүй байдал, байгаль орчин, нөөцийн зохистой хэрэглээ зэрэг асуудалд дэлхий нийтийн анхаарлыг хандуулсан байна.

Мэндэлсэн алдартнууд

  • 1708 он – Уильям Питт ахмад: Их Британийн нэрт төрийн зүтгэлтэн, Чатамын гүн, тус улсын ерөнхий сайд асан. Долоон жилийн дайны үеэр Их Британийн гадаад бодлого, цэргийн стратегид чухал үүрэг гүйцэтгэж байжээ. (1778 онд нас барсан.)
  • 1738 он – Уильям Хершель: Герман гаралтай Британийн одон орон судлаач, хөгжимчин. 1781 онд Тэнгэрийн ван гарагийг нээн илрүүлсэн бөгөөд одон орон судлалын хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн юм. (1822 онд нас барсан.)
  • 1887 он – Жоржиа О’Кифф: Америкийн нэрт зураач, модернист урлагийн томоохон төлөөлөгч. Цэцэг, байгалийн тогтоц, цөлийн ландшафтыг томруулан дүрсэлсэн өвөрмөц бүтээлүүдээрээ дэлхийд алдаршсан. (1986 онд нас барсан.)
  • 1891 он – Эрвин Роммель: Германы цэргийн нэрт жанжин, Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Хойд Африкийн фронтод командалж байсан хүн. Цэргийн авьяас чадвараараа “Цөлийн үнэг” хэмээх хоч авсан бөгөөд дайны түүхэнд нэрээ үлдээжээ. (1944 онд нас барсан.)
  • 1907 он – Клаус фон Штауффенберг: Германы хурандаа, Адольф Гитлерийн дэглэмийг эсэргүүцэгчдийн нэг. 1944 оны долдугаар сарын 20-нд Гитлерийн эсрэг зохион байгуулсан төрийн эргэлтийн оролдлогын гол зохион байгуулагчдын нэг байв. (1944 онд нас барсан.)
  • 1929 он – Эд Аснер: Америкийн нэрт жүжигчин. “The Mary Tyler Moore Show” болон “Lou Grant” телевизийн цувралаар алдаршиж, олон удаа Эммигийн шагнал хүртсэн. Мөн “Up” хүүхэлдэйн кинонд Карл Фредриксений дүрд дуу оруулсан юм. (2021 онд нас барсан.)
  • 1930 он – Жеймс Грэм Баллард: Их Британийн зохиолч, шинжлэх ухааны уран зөгнөлт болон дистопи зохиолын нэрт төлөөлөгч. “Empire of the Sun”, “Crash”, “The Drowned World” зэрэг бүтээлээрээ дэлхийд танигдсан. (2009 онд нас барсан.)
  • 1932 он – Петюла Кларк: Их Британийн дуучин, жүжигчин. “Downtown”, “Don't Sleep in the Subway” зэрэг хит дуугаараа дэлхийд алдаршсан бөгөөд олон арван жилийн турш хөгжмийн урлагт амжилттай ажиллаж иржээ.
  • 1942 он – Даниэл Баренбойм: Аргентин гаралтай нэрт төгөлдөр хуурч, удирдаач. Сонгодог хөгжмийн салбарт олон улсын хэмжээнд алдаршиж, дэлхийн нэр хүндтэй оркеструудыг удирдан ажилласан юм.
  • 1945 он – Анни-Фрид Лингстад: Шведийн алдарт “ABBA” хамтлагийн дуучин. “Dancing Queen”, “Fernando”, “Mamma Mia” зэрэг дэлхийд алдаршсан дуунуудаараа хөгжмийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн юм.
  • 1948 он – Жимми Чу: Малайз гаралтай Их Британийн алдарт гутал урлаач, загвар зохион бүтээгч. Түүний нэрээр нэрлэгдсэн тансаг зэрэглэлийн гутал, загварын брэнд дэлхий даяар танигдсан.
  • 1991 он – Шейлин Вудли: Америкийн жүжигчин. “The Descendants”, “The Fault in Our Stars”, “Divergent” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ алдаршсан бөгөөд олон улсын кино наадмуудын шагналд нэр дэвшиж байжээ.

Нас барсан алдартнууд

  • 1630 он – Иоганн Кеплер: Германы нэрт одон орон судлаач, математикч, физикч. Гарагуудын хөдөлгөөний гурван хуулийг нээн тодорхойлж, орчин үеийн одон орон судлалын шинжлэх ухааны үндэс суурийг тавихад чухал хувь нэмэр оруулсан юм. (58 насандаа нас барсан.)
  • 1787 он – Кристоф Виллибальд Глюк: Германы нэрт хөгжмийн зохиолч. Дуурийн урлагт шинэчлэл хийж, хөгжмийн зохиолын агуулга, жүжгийн үйл явдал, дүрийн илэрхийллийг уялдуулахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан. “Orfeo ed Euridice” зэрэг бүтээлээрээ алдаршсан. (73 насандаа нас барсан.)
  • 1908 он – Цы Ши хатан: Хятадын Чин улсын төрийн эрхийг олон арван жил барьсан нөлөө бүхий хатан эх. Эзэн хааны ордны улс төр, төрийн бодлогод голлох нөлөө үзүүлж байсан бөгөөд Хятадын шинэчлэлийн түүхэнд маргаантай байр суурь эзэлдэг. (72 насандаа нас барсан.)
  • 1916 он – Хенрик Сенкевич: Польшийн нэрт зохиолч, Нобелийн утга зохиолын шагналт. “Quo Vadis” романаараа дэлхийд алдаршсан бөгөөд Польшийн үндэсний ухамсар, түүхэн өвийг уран зохиолоор дамжуулан түгээн дэлгэрүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан юм. (70 насандаа нас барсан.)
  • 1917 он – Эмиль Дюркгейм: Францын нэрт социологич, философич. Орчин үеийн социологийн шинжлэх ухааныг үндэслэгчдийн нэг бөгөөд нийгмийн баримт, хөдөлмөрийн хуваарь, амиа хорлох үзэгдлийн талаар судалгаа хийж, нийгмийн шинжлэх ухааны хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулжээ. (59 насандаа нас барсан.)
  • 1978 он – Маргарет Мид: Америкийн нэрт антропологич, соёл судлаач. Хүний зан төлөв, хүүхдийн хүмүүжил, нийгэм соёлын ялгааг судалж, антропологийн шинжлэх ухааныг олон нийтэд таниулахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. (76 насандаа нас барсан.)
  • 1983 он – Жон Ле Мезюрье: Их Британийн нэрт жүжигчин. “Dad's Army” телевизийн инээдмийн цувралд бүтээсэн дүрээрээ алдаршсан бөгөөд Британийн телевиз, театрын урлагт олон арван жил ажилласан юм. (71 насандаа нас барсан.)
  • 2016 он – Моуз Эллисон: Америкийн жазз хөгжмийн нэрт төгөлдөр хуурч, дуучин, хөгжмийн зохиолч. Блюз, жазз хөгжмийг өвөрмөц арга барилаар хослуулсан бүтээлүүдээрээ алдаршиж, олон үеийн хөгжимчдөд нөлөөлсөн юм. (89 насандаа нас барсан.)

Тэмдэглэлт өдрүүд

  • Зам тээврийн ослоор амь үрэгдэгсдийг дурсах дэлхийн өдөр (World Day of Remembrance for Road Traffic Victims): Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын гурав дахь ням гарагт дэлхий даяар тэмдэглэдэг. 1993 онд Их Британийн RoadPeace байгууллагын санаачилгаар эхэлж, 2005 онд НҮБ-аас албан ёсоор дэмжин дэлхийн хэмжээнд тэмдэглэх болсон байна. Энэ өдөр зам тээврийн ослоор амь насаа алдсан хүмүүсийг дурсах, хохирогчдын гэр бүлд дэмжлэг үзүүлэх, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг сайжруулах, ослоос урьдчилан сэргийлэхийн ач холбогдлыг олон нийтэд ойлгуулах зорилготой юм. 2026 онд арваннэгдүгээр сарын 15-нд тохиож байна.
  • Германы үндэсний гашуудлын өдөр (Volkstrauertag): Дэлхийн дайнууд болон дайн, хүчирхийллийн улмаас амь үрэгдсэн хүмүүсийг дурсах өдөр юм. Германд Адвентийн өмнөх хоёр дахь ням гарагт тэмдэглэдэг уламжлалтай. Энэ өдөр амь үрэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэж, энх тайван, эв нэгдэл, хүн төрөлхтний харилцан ойлголцлын үнэ цэнийг сануулдаг. 2026 онд арваннэгдүгээр сарын 15-нд тохиож байна.
  • Японы хүүхдийн 7-5-3 баяр (Shichi-Go-San): Японд гурван настай охид, хөвгүүд, таван настай хөвгүүд, долоон настай охидын өсөж торниж буйг тэмдэглэдэг уламжлалт баяр юм. Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 15-ны орчимд гэр бүлүүд хүүхдүүдээ үндэсний хувцсаар гоёж, сүм хийдэд очиж эрүүл энх, урт удаан наслахыг ерөөдөг байна.
  • Америкийн дахин боловсруулах өдөр (America Recycles Day): АНУ-д жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 15-нд тэмдэглэдэг байгаль орчныг хамгаалах өдөр юм. Хог хаягдлыг ангилан ялгах, дахин боловсруулах, байгалийн нөөцийг хэмнэх, хэрэглээний хариуцлагатай дадлыг төлөвшүүлэхэд олон нийтийн анхаарлыг хандуулах зорилготой.
  • Энэтхэгийн Чхат Пүжа баяр (Chhath Puja): Нарны бурхан Сурья болон байгалийн хүчийг хүндэтгэн залбирдаг Хиндү шашны уламжлалт баяр юм. Нар мандах, жаргах үеэр гол мөрөн, усан сангийн эрэг дээр залбирал үйлдэж, гэр бүл, үр хүүхдийн эрүүл энх, сайн сайхны төлөө ерөөл өргөдөг. Энэ баяр жил бүрийн Хиндү шашны билгийн тооллын дагуу өөр өөр өдөр тохиодог бөгөөд 2026 онд арваннэгдүгээр сарын 15-нд тэмдэглэж байна.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ, AP, WHO