Григорийн тооллын жилийн 315 дахь өдөр. Он дуусахад 50 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1620 он – “Mayflower”-ийн гэрээнд гарын үсэг зурав: Английн шашны мөргөлчдийг тээвэрлэн явсан “Mayflower” хөлгийн зорчигчид Хойд Америкт суурьшихын өмнө өөрсдийгөө хамтран удирдах, нийтлэг хууль дүрэм тогтоох тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зуржээ. “Mayflower Compact” хэмээн нэрлэгдсэн энэхүү баримт бичиг нь Америкийн өөрөө удирдах ёсны хөгжлийн эхэн үеийн чухал баримт бичгүүдийн нэг болсон аж. Түүхэн эх сурвалжид тухайн үеийн хуанлиар арваннэгдүгээр сарын 11 гэж тэмдэглэсэн байна.
• 1831 он – Нат Тёрнер цаазлагдав: АНУ-ын Виржиниа мужид боолчлолын эсрэг бослого удирдсан Нат Тёрнерийг баривчилж, шүүхээс цаазаар авах ял оноосны дагуу дүүжилжээ. Тэрээр 1831 оны наймдугаар сард боолчлогдож байсан хүмүүсийн бослогыг удирдсан бөгөөд уг үйл явдал Америкийн боолчлолын түүхэнд томоохон байр суурь эзэлдэг аж.
• 1880 он – Австралийн домогт хууль бус бүлгийн толгойлогч Нед Келли цаазлагдав: Австралийн алдарт бушрейнжер (зэвсэгт дээрэмчин) Нед Келлиг Мельбурн хотын Old Melbourne Gaol шоронд дүүжилжээ. Тэрээр цагдаа нартай олон удаа зэвсэгт мөргөлдөж, 1880 онд Гленроуны тулалдааны дараа баривчлагдсан байна. Түүний амьдрал, үйл ажиллагаа Австралийн түүх, соёлд маргаантай сэдэв хэвээр үлджээ.
• 1889 он – Вашингтон АНУ-ын 42 дахь муж болов: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Бенжамин Харрисон Вашингтон мужийг Холбооны улсын 42 дахь муж болгон албан ёсоор хүлээн зөвшөөрчээ. Ингэснээр АНУ-ын Номхон далайн баруун хойд эрэг дэх нутаг дэвсгэрийн хөгжилд чухал өөрчлөлт гарсан байна.
• 1918 он – Дэлхийн нэгдүгээр дайны байлдааны ажиллагаа зогсов: Францын Компьений ойролцоох төмөр замын вагонд Герман болон Холбоотнуудын төлөөлөгчид эвлэрлийн гэрээнд гарын үсэг зуржээ. Гэрээний дагуу 1918 оны арваннэгдүгээр сарын 11-ний өдрийн 11:00 цагт Баруун фронт дахь байлдааны ажиллагаа зогссон байна. Энэхүү өдөр нь Дэлхийн нэгдүгээр дайны төгсгөлийг бэлгэдэх түүхэн өдөр болсон аж.
• 1921 он – Үл мэдэгдэх цэргийн булшийг Арлингтоны үндэсний оршуулгын газарт нээв: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Уоррен Хардинг Вашингтон хотын ойролцоох Арлингтоны үндэсний оршуулгын газарт Дэлхийн нэгдүгээр дайнд амь үрэгдсэн, хэн болох нь тогтоогдоогүй Америк цэргийг ёслол төгөлдөр оршуулжээ. Энэхүү дурсгал нь эх орныхоо төлөө амь үрэгдсэн, нэр нь үл мэдэгдэх цэргүүдэд хүндэтгэл үзүүлэх үндэсний бэлгэ тэмдэг болсон байна.
• 1926 он – АНУ-ын үндэсний авто замын дугаарлалтын систем батлагдав: АНУ-д авто замуудыг нэгдсэн дугаарлалтын системээр тэмдэглэх тогтолцоог баталжээ. Энэ нь муж улсуудыг холбосон авто замын сүлжээг зохион байгуулах, жолооч нарт чиглэлээ тодорхойлоход хялбар болгох чухал алхам болсон байна.
• 1942 он – Германы цэргүүд Вишигийн Францын нутаг дэвсгэрийг эзлэв: Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Герман улс Холбоотнууд Хойд Африкт цэргийн ажиллагаа эхлүүлсний дараа Францын өмнөд хэсэгт орших Вишигийн засгийн газрын хяналтад байсан бүс нутагт цэргээ оруулжээ. “Антон” нэртэй энэхүү ажиллагааны үр дүнд Францын үлдсэн чөлөөт бүсийг Германы цэргийн хяналтад оруулсан байна.
• 1965 он – Родези Их Британиас тусгаар тогтнолоо нэг талын журмаар зарлав: Өмнөд Родезийн цагаан арьст цөөнхийн засгийн газар Их Британиас тусгаар тогтнолоо нэг талын журмаар зарлажээ. Гэвч энэхүү шийдвэрийг олон улсын хамтын нийгэмлэг хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд улс төрийн хямрал, тусгаар тогтнолын төлөөх зэвсэгт тэмцэл үргэлжилсэн байна. Хожим 1980 онд тус улс Зимбабве нэртэйгээр олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгджээ.
• 1966 он – “Gemini XII” сансрын хөлөг хөөрөв: АНУ-ын НАСА-гийн “Gemini” хөтөлбөрийн сүүлчийн хүнтэй сансрын нислэг болох “Gemini XII” хөлөг Флорида мужаас хөөрчээ. Сансрын нисгэгч Жеймс Ловелл, Эдвин “Базз” Олдрин нарын баг дэлхийг 59 удаа тойрч, сансарт задгай орчинд ажиллах туршилт хийсэн байна. Энэхүү нислэг нь “Apollo” хөтөлбөрийн хүрээнд Сар руу нисэх бэлтгэлд чухал хувь нэмэр оруулжээ.
• 1975 он – Ангол улс тусгаар тогтнолоо зарлав: Португалын олон зуун жилийн колоничлолын эрхшээлээс гарч, Ангол улс тусгаар тогтнолоо албан ёсоор зарлажээ. Тусгаар тогтнолын төлөөх зэвсэгт тэмцэл 1961 онд эхэлсэн бөгөөд тус улс чөлөөлөгдсөний дараа дотоодын зэвсэгт мөргөлдөөнд автсан юм. Иргэний дайн 2002 онд эцэслэн дууссан байна.
• 1987 он – Рональд Рейган Энтони Кеннедиг АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгчид нэр дэвшүүлэв: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Рональд Рейган Калифорнийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Энтони Кеннедиг Дээд шүүхийн шүүгчийн албан тушаалд нэр дэвшүүлжээ. Кеннеди 1988 онд Сенатын батламж авснаар Дээд шүүхийн шүүгчээр ажиллаж эхэлсэн байна.
• 1992 он – Английн сүм эмэгтэйчүүдийг санваартнаар томилохыг зөвшөөрөв: Английн сүмийн Ерөнхий синод эмэгтэйчүүдийг санваартнаар томилох боломжийг нээх шийдвэр гаргажээ. Энэхүү шийдвэр нь Англикан сүмийн түүхэнд шашны албан тушаал дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх чухал алхам болсон байна.
• 2004 он – Палестины удирдагч Ясир Арафат таалал төгсөв: Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын дарга, Палестины Үндэсний захиргааны ерөнхийлөгч Ясир Арафат Францын Парис хотод 75 насандаа нас баржээ. Тэрээр Палестины тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнийг олон арван жил удирдаж, Ойрхи Дорнодын энхийн хэлэлцээнд оролцсоныхоо төлөө 1994 онд Израилийн удирдагчидтай хамт Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн байна.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1744 он – Абигаил Адамс: АНУ-ын хоёр дахь Ерөнхийлөгч Жон Адамсын эхнэр, тус улсын анхны тэргүүн хатагтай нарын нэг. Эмэгтэйчүүдийн боловсрол, эрх тэгш байдлыг дэмжиж, Америкийн улс төр, нийгмийн түүхэнд өөрийн байр суурийг үлдээсэн. (1818 онд нас барсан.)
• 1821 он – Фёдор Достоевский: Оросын болон дэлхийн утга зохиолын нэрт зохиолч, сэтгэл зүйн роман бичлэгийн гарамгай төлөөлөгч. “Гэм зэм”, “Ах дүү Карамазовынхон”, “Солиот” зэрэг бүтээлээрээ хүн төрөлхтний ёс суртахуун, итгэл үнэмшил, хүний дотоод ертөнцийг гүнзгий судалсан. (1881 онд нас барсан.)
• 1885 он – Жорж Смит Паттон: АНУ-ын армийн нэрт генерал. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Европ дахь Холбоотны цэргийн ажиллагаанд оролцож, Америкийн Гуравдугаар армийг удирдан олон чухал ялалтад хүргэсэн. (1945 онд нас барсан.)
• 1922 он – Курт Воннегут: Америкийн нэрт зохиолч, хошин шогийн өнгө аястай уран зөгнөлт болон нийгмийн шүүмжлэлт бүтээлүүдээрээ алдаршсан. “Slaughterhouse-Five”, “Cat's Cradle” зэрэг романаараа дэлхийн утга зохиолд нэрээ үлдээсэн. (2007 онд нас барсан.)
• 1925 он – Жонатан Уинтерс: Америкийн хошин урлагийн жүжигчин, дуу оруулагч. Өвөрмөц дүр бүтээлт, зохиомол дүрүүд, чөлөөт импровизацын ур чадвараараа телевиз, кино урлагт танигдсан. (2013 онд нас барсан.)
• 1960 он – Стэнли Туччи: Америкийн жүжигчин, найруулагч, продюсер. “The Devil Wears Prada”, “The Hunger Games”, “The Lovely Bones” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ алдартай.
• 1962 он – Деми Мур: Америкийн жүжигчин, продюсер. “Ghost”, “A Few Good Men”, “Indecent Proposal” зэрэг кинонд тоглож, Холливудын нэр хүндтэй жүжигчдийн нэг болсон.
• 1964 он – Калиста Флокхарт: Америкийн жүжигчин. “Ally McBeal” телевизийн олон ангит киноны гол дүрээрээ олонд танигдаж, “Brothers & Sisters” зэрэг бүтээлд тоглосон.
• 1974 он – Леонардо Ди Каприо: Америкийн жүжигчин, кино продюсер. “Titanic”, “The Aviator”, “The Wolf of Wall Street”, “The Revenant” зэрэг дэлхийд алдартай кинонд тоглосон бөгөөд “The Revenant” киноны дүрээрээ 2016 онд Оскарын шагнал хүртсэн.

Нас барсан алдартнууд

• 1831 он – Нат Тёрнер: Америкийн боолчлолын эсрэг бослогыг удирдсан африк гаралтай америк хүн. 1831 онд Виржиниа мужид боолчлогдсон хүмүүсийн бослого зохион байгуулсны дараа баривчлагдаж, цаазлуулжээ.
• 1855 он – Сёрен Кьеркегор: Данийн гүн ухаантан, теологич, зохиолч. Экзистенциализмын философийн үндэс суурийг тавигчдын нэг гэж үздэг. Хүний оршихуй, эрх чөлөө, сонголт, итгэл үнэмшлийн асуудлыг бүтээлүүддээ хөндсөн. (42 насандаа нас барсан.)
• 1880 он – Нед Келли: Австралийн алдарт зэвсэгт дээрэмчдийн бүлгийн толгойлогч. Цагдаа нартай хийсэн мөргөлдөөн, хуяг дуулга өмсөн тулалдсан үйл явдлаараа Австралийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн. (25 насандаа нас барсан.)
• 1938 он – Мэри Мэллон (Хижиг Мэри): Ирланд гаралтай Америк тогооч. Хижиг өвчний нян тээгч байсан бөгөөд өөрөө өвчний шинж тэмдэггүй атлаа бусдад халдвар тарааж байснаараа анагаах ухааны түүхэнд алдартай болсон. Түүнийг олон жилийн турш тусгаарлан хянаж байжээ. (69 насандаа нас барсан.)
• 2004 он – Ясир Арафат: Палестины улс төрийн зүтгэлтэн, Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын дарга, Палестины Үндэсний захиргааны ерөнхийлөгч. Палестины ард түмний тусгаар тогтнолын төлөөх хөдөлгөөнийг удирдаж, Ойрх Дорнодын энхийн хэлэлцээнд оролцсон. (75 насандаа нас барсан.)
• 2021 он – Фредерик Виллем де Клерк: Өмнөд Африкийн Ерөнхийлөгч асан, улс төрийн зүтгэлтэн. 1989-1994 онд төрийн тэргүүнээр ажиллаж, апартеидын тогтолцоог задлах, Нельсон Манделаг суллах, ардчилсан тогтолцоонд шилжих хэлэлцээг эхлүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. 1993 онд Нельсон Манделагийн хамт Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн. (85 насандаа нас барсан.)

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Дэлхийн нэгдүгээр дайныг дурсах өдөр (Armistice Day / Remembrance Day): 1918 оны арваннэгдүгээр сарын 11-ний өдөр Дэлхийн нэгдүгээр дайны байлдааны ажиллагаа зогссоныг дурсаж жил бүр тэмдэглэдэг. Их Британи, Канад, Австрали болон Хамтын нөхөрлөлийн бусад оронд дайнд амь үрэгдсэн цэрэг, энгийн иргэдийн дурсгалыг хүндэтгэдэг. Энэ өдөр 11 цагт хоёр минут дуугүй зогсох ёслол үйлддэг уламжлалтай.
• АНУ-ын Ахмад дайчдын өдөр (Veterans Day): АНУ-д жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 11-нд эх орныхоо төлөө цэргийн алба хаасан бүх үеийн ахмад дайчдад хүндэтгэл үзүүлдэг үндэсний баярын өдөр юм. Анх Дэлхийн нэгдүгээр дайныг дуусгасан эвлэрлийн өдрийг тэмдэглэдэг байсан бөгөөд 1954 оноос Ахмад дайчдын өдөр болгон нэрлэжээ.
• Польшийн Үндэсний тусгаар тогтнолын өдөр (National Independence Day): 1918 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нд Польш улс 123 жилийн хуваагдал, гадаадын эрхшээлийн дараа тусгаар тогтнолоо сэргээн тогтоох үйл явцаа эхлүүлснийг дурсаж тэмдэглэдэг. Энэ өдөр Юзеф Пилсудский Польшийн цэргийн дээд командлалыг хүлээн авсан нь тус улсын орчин үеийн төрт ёсны сэргэлтийн бэлгэдэл болсон юм.
• Анголын Тусгаар тогтнолын өдөр (Angola Independence Day): 1975 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нд Португалын колоничлолоос чөлөөлөгдөж, тусгаар тогтнолоо тунхагласныг дурсдаг. Ангол даяар төрийн ёслол, баярын арга хэмжээ зохион байгуулж, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцсэн хүмүүсийн гавьяаг хүндэтгэдэг.
• Ганц бие хүмүүсийн өдөр (Singles' Day / Double 11): Хятадад үүссэн энэхүү өдөр нь ганц бие хүмүүсийн амьдралын хэв маяг, бие даасан байдлыг тэмдэглэх зорилготойгоор 1990-ээд оны эхээр их сургуулийн оюутнуудын дунд бий болжээ. Арваннэгдүгээр сарын 11-ний 11.11 гэсэн тоон давхцлыг бэлгэдэл болгон сонгосон байна. 2009 оноос цахим худалдааны томоохон хямдралын өдөр болон өргөжиж, дэлхийн хэмжээний худалдааны арга хэмжээ болжээ.
• Гэгээн Мартины өдөр (St. Martin's Day): Европын зарим оронд, ялангуяа Герман, Нидерланд, Бельги зэрэг улсад арваннэгдүгээр сарын 11-нд тэмдэглэдэг Христийн шашны уламжлалт өдөр юм. Гэгээн Мартины энэрэнгүй үйлсийг дурсаж, хүүхдүүд дэнлүү барин жагсах, уламжлалт баярын хоол зооглох зэрэг ёслол үйлддэг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ, AP, INDIA TIMES