Григорийн тооллын жилийн 312 дахь өдөр. Он дуусахад 53 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1519 он – Испанийн байлдан дагуулагч Эрнан Кортес Ацтекийн эзэнт гүрний нийслэл Теночтитланд хүрэв: Испанийн конкистадор Эрнан Кортес цэргийн хүчний хамт Ацтекийн эзэнт гүрний нийслэл Теночтитлан хотод хүрчээ. Түүнийг Ацтекийн эзэн хаан II Монтесума угтан авсан байна. Энэ үйл явдал хожим Испаничууд Ацтекийн эзэнт гүрнийг эзлэн авах үйл явцын эхлэл болсон юм.
• 1793 он – Луврын музей олон нийтэд үүд хаалгаа нээв: Францын Парис хот дахь Луврын музей анх удаа олон нийтэд нээлттэй болжээ. Францын хувьсгалын дараа хааны ордон байсан Луврыг музей болгон өөрчилж, урлагийн бүтээлүүдийг олон нийтэд дэлгэн үзүүлэх болсон байна. Өдгөө Лувр нь дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй, томоохон урлагийн музейн нэг юм.
• 1864 он – Абрахам Линкольн АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр улиран сонгогдов: АНУ-ын Иргэний дайн үргэлжилж байх үед Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч, тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Абрахам Линкольн сонгуульд ялалт байгуулж, хоёр дахь удаагаа төрийн тэргүүнээр сонгогджээ. Тэрээр Ардчилсан намын нэр дэвшигч Жорж Макклелланыг ялсан байна. Линкольны дахин сонгогдсон нь Холбооны улсуудын эсрэг дайныг үргэлжлүүлэх, боолчлолыг халах бодлогыг хэрэгжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлжээ.
• 1889 он – Монтана муж АНУ-ын 41 дэх муж болов: АНУ-ын Конгрессын шийдвэрээр Монтана нутаг дэвсгэр холбооны улсын 41 дэх муж болжээ. Ингэснээр АНУ-ын баруун хойд бүс нутгийн газар нутаг, хүн ам, эдийн засгийн хөгжилд шинэ үе шат эхэлсэн байна.
• 1895 он – Рентген туяаг нээв: Германы физикч Вильгельм Конрад Рентген катодын цацрагийн туршилт хийж байхдаа урьд өмнө мэдэгдээгүй нэвтлэх чадвартай цацрагийг илрүүлжээ. Тэрбээр уг цацрагийг “X-ray” буюу рентген туяа хэмээн нэрлэсэн байна. Энэхүү нээлт нь анагаах ухаанд хүний биеийн дотоод бүтцийг мэс засалгүйгээр харах боломжийг бий болгож, оношилгооны салбарт хувьсгал хийсэн юм. Рентген 1901 онд Физикийн салбарын анхны Нобелийн шагнал хүртжээ.
• 1923 он – Германд “Шар айрагны танхимын бослого” болов: Адольф Гитлер болон түүний удирдсан Нацист намынхан Германы Бавари мужийн Мюнхен хотод төрийн эрхийг хүчээр авах оролдлого хийжээ. “Шар айрагны танхимын бослого” хэмээн нэрлэгдсэн уг үйл явдал бүтэлгүйтэж, Гитлер баривчлагдан шоронд хоригдсон байна. Хожим энэ бослого нацистуудын улс төрийн түүхэн дэх чухал үйл явдлын нэг болсон юм.
• 1939 он – Адольф Гитлерийн амь насанд халдах оролдлого болов: Германы мужаан, нацист дэглэмийг эсэргүүцэгч Иоганн Георг Элзер Мюнхен хотын “Bürgerbräukeller” шар айрагны танхимд бөмбөг дэлбэлж, Адольф Гитлер болон нацист намын удирдлагуудыг хөнөөхийг оролджээ. Гэвч Гитлер төлөвлөснөөсөө эрт танхимаас гарсан тул дэлбэрэлтийн үеэр амь үрэгдээгүй байна. Элзерийг баривчилж, Дахау хорих лагерьт хорьсон бөгөөд 1945 онд нацистууд түүнийг цаазалжээ.
• 1942 он – Холбоотнууд Хойд Африкт “Бамбар” ажиллагааг эхлүүлэв: Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр АНУ, Их Британийн цэргүүд Францын хяналтад байсан Марокко, Алжирын нутаг дэвсгэрт томоохон десантын ажиллагаа эхлүүлжээ. “Operation Torch” буюу “Бамбар” нэртэй уг ажиллагаанд 100 мянга гаруй цэрэг оролцсон байна. Энэ нь Хойд Африкт тэнхлэгийн орнуудын хүчийг шахах, Европын өмнөд хэсэгт цаашдын цэргийн ажиллагаа явуулах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байв.
• 1960 он – Жон Кеннеди АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Ардчилсан намын нэр дэвшигч Жон Фицжеральд Кеннеди Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч Ричард Никсоныг ялж, АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Тэрээр тус улсын түүхэнд Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон анхны католик шашинтан болсон байна.
• 1972 он – HBO телевиз анхны нэвтрүүлгээ цацав: АНУ-ын төлбөртэй телевизийн суваг HBO буюу “Home Box Office” анхны нэвтрүүлгээ үзэгчдэд хүргэжээ. Тус суваг нээлтийн өдрөө Пол Ньюман, Хенри Фонда нарын тоглосон “Sometimes a Great Notion” киног гаргасан байна. HBO нь хожим дэлхийн телевиз, кино урлагийн салбарт томоохон нөлөө бүхий сүлжээ болж өргөжсөн юм.
• 1988 он – Жорж Херберт Уокер Буш АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч Жорж Херберт Уокер Буш Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, АНУ-ын 41 дэх Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Тэрбээр 1989-1993 онд төрийн тэргүүнээр ажилласан байна.
• 2000 он – АНУ-ын Флорида мужид Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн санал тооллогын маргаан эхлэв: Жорж Буш, Аль Гор нарын өрсөлдсөн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн дараа Флорида мужийн саналын дүнтэй холбоотой маргаан үүсэж, дахин тоолох ажиллагаа эхэлжээ. Уг маргаан АНУ-ын Дээд шүүхийн шийдвэрээр арванхоёрдугаар сарын 12-нд эцэслэгдэж, Флорида мужийн сонгуулийн санал Бушийн ялалтыг баталгаажуулсан юм.
• 2013 он – “Хайян” хар салхи Филиппинийг дайрав: “Хайян” буюу “Йоланда” нэртэй хүчтэй халуун орны хар салхи Филиппиний төв хэсгийг дайран өнгөрчээ. Энэ нь тус улсын түүхэн дэх хамгийн их хохирол учруулсан байгалийн гамшгийн нэг болж, 6,000 гаруй хүний амь нас эрсдэн, олон зуун мянган хүн орон гэргүй болсон байна.
• 2016 он – Дональд Трамп АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч Дональд Трамп Ардчилсан намын нэр дэвшигч Хиллари Клинтоныг ялж, АНУ-ын 45 дахь Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Түүний ялалт нь АНУ-ын улс төрийн түүхэнд томоохон өөрчлөлт авчирсан үйл явдлын нэг болсон юм.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1656 он – Эдмонд Халлей: Их Британийн нэрт одон орон судлаач, математикч, геофизикч. Өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн Халлейн сүүлт одны эргэн ирэх хугацааг тооцоолон тогтоосон гэдгээрээ алдартай. Тэрээр 1758-1759 онд дахин үзэгдэхийг урьдчилан таамагласан бөгөөд уг сүүлт од 1758 онд харагдсан юм. (1742 онд нас барсан.)
• 1847 он – Брам Стокер: Ирландын зохиолч. “Дракула” хэмээх готик аймшгийн романаараа дэлхийд алдаршсан. Түүний уг бүтээл нь цус сорогчийн тухай орчин үеийн уран зохиол, кино урлагийн дүрслэлд ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм. (1912 онд нас барсан.)
• 1884 он – Херман Роршах: Швейцарийн сэтгэцийн эмч, психоаналист. Хүний сэтгэл зүйн онцлогийг бэхэн толбоны дүрсээр судлах “Роршахын сорил”-ыг боловсруулснаараа алдартай. (1922 онд нас барсан.)
• 1900 он – Маргарет Митчелл: Америкийн зохиолч, сэтгүүлч. “Салхинд туугдагсад” (“Gone with the Wind”) романаараа дэлхийд алдаршсан. Энэхүү бүтээлээрээ 1937 онд Пулитцерийн шагнал хүртжээ. (1949 онд нас барсан.)
• 1922 он – Кристиан Барнард: Өмнөд Африкийн нэрт зүрхний мэс засалч. 1967 онд дэлхийд анх удаа хүнээс хүнд зүрх шилжүүлэн суулгах мэс заслыг амжилттай хийж, анагаах ухааны түүхэнд нэрээ үлдээсэн юм. (2001 онд нас барсан.)
• 1929 он – Бобби Боуден: Америкийн хөлбөмбөгийн нэрт дасгалжуулагч. Флорида мужийн их сургуулийн багийг олон жил удирдаж, коллежийн хөлбөмбөгийн түүхэн дэх амжилттай дасгалжуулагчдын нэг болсон. (2021 онд нас барсан.)
• 1949 он – Бонни Рэйтт: Америкийн блюз, рок, фолк хөгжмийн дуучин, гитарчин, дуу зохиогч. “Nick of Time”, “Something to Talk About”, “I Can't Make You Love Me” зэрэг бүтээлээрээ алдаршсан. Грэммийн олон удаагийн шагналтан.
• 1952 он – Алфри Вудард: Америкийн жүжигчин. Кино, телевизийн олон бүтээлд дүр бүтээж, “Cross Creek”, “Passion Fish”, “Desperate Housewives” зэрэг бүтээлүүдээрээ танигдсан. Олон удаагийн Эммигийн шагналт жүжигчин.
• 1954 он – Казүо Ишигүро: Япон гаралтай Их Британийн зохиолч. “Өдрийн үлдэгдэл”, “Намайг бүү явуулаач” зэрэг романаараа дэлхийд алдаршсан. 2017 онд Утга зохиолын салбарын Нобелийн шагнал хүртсэн.
• 1966 он – Гордон Рамзи: Их Британийн алдарт тогооч, ресторан эзэмшигч, телевизийн хөтлөгч. “Hell's Kitchen”, “MasterChef”, “Kitchen Nightmares” зэрэг хоолны нэвтрүүлгээрээ дэлхийд танигдсан.
• 1968 он – Паркер Поузи: Америкийн жүжигчин. “Dazed and Confused”, “Best in Show”, “The House of Yes” зэрэг кинонд тоглож, бие даасан кино урлагийн төлөөлөгчдийн нэгээр танигдсан.
• 1973 он – Дэвид Мьюр: Америкийн сэтгүүлч, телевизийн хөтлөгч. ABC телевизийн “World News Tonight” мэдээллийн хөтөлбөрийн хөтлөгчөөр ажилладгаараа алдартай.
• 1990 он – SZA (Солана Имани Роу): Америкийн R&B, соул хөгжмийн дуучин, дуу зохиогч. “Good Days”, “Kill Bill”, “Snooze” зэрэг хит бүтээлээрээ дэлхийд танигдсан.

Нас барсан алдартнууд

• 1674 он – Жон Милтон: Английн яруу найрагч, зохиолч. “Алдагдсан диваажин” (“Paradise Lost”) хэмээх алдарт туульсаараа дэлхийн утга зохиолын түүхэнд нэрээ үлдээсэн. (65 насандаа нас барсан.)
• 1887 он – Док Холлидей: Америкийн шүдний эмч, мөрийтэй тоглоомчин, буудалцаан тулаанд оролцогч. Барууны зэрлэг өрнөдийн түүхэн дэх алдартай хүмүүсийн нэг бөгөөд “О.К. Корралын буудалцаан”-д оролцсоноороо танигдсан. (36 насандаа нас барсан.)
• 1953 он – Иван Бунин: Оросын нэрт зохиолч, яруу найрагч. “Арсеньевын амьдрал” зэрэг бүтээлээрээ алдаршсан бөгөөд 1933 онд Утга зохиолын салбарын Нобелийн шагнал хүртсэн Оросын анхны зохиолч болсон юм. (83 насандаа нас барсан.)
• 1978 он – Норман Роквелл: Америкийн зураач, зураасан зургийн мастер. “The Saturday Evening Post” сэтгүүлийн нүүр зураг, Америкийн өдөр тутмын амьдралыг дүрсэлсэн бүтээлүүдээрээ дэлхийд танигдсан. (84 насандаа нас барсан.)
• 1986 он – Вячеслав Молотов: Зөвлөлтийн улс төрийн зүтгэлтэн, дипломатч. ЗХУ-ын Гадаад хэргийн ардын комиссар, сайдаар олон жил ажиллаж, Иосиф Сталины ойрын хамтран зүтгэгчдийн нэг байв. Мөн 1939 оны Молотов-Риббентропын гэрээтэй нэр нь холбогддог. (96 насандаа нас барсан.)
• 2020 он – Алекс Требек: Канад гаралтай Америкийн телевизийн хөтлөгч. АНУ-ын алдарт “Jeopardy!” телевизийн асуулт-хариултын нэвтрүүлгийг 36 гаруй жил хөтөлж, олон сая үзэгчийн танил болсон хүн юм. (80 насандаа нас барсан.)

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Олон улсын радиологийн өдөр (International Day of Radiology): Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 8-нд дэлхий даяар тэмдэглэдэг. 1895 оны энэ өдөр Германы физикч Вильгельм Конрад Рентген рентген туяаг нээснийг тохиолдуулан уг өдрийг сонгожээ. 2012 оноос эхлэн тэмдэглэж буй энэ өдрөөр рентген, компьютер томограф, MRI зэрэг дүрс оношилгооны технологийн анагаах ухаанд гүйцэтгэх үүрэг, радиологич болон дүрс оношилгооны мэргэжилтнүүдийн хөдөлмөрийн ач холбогдлыг олон нийтэд таниулдаг.
• Дэлхийн хот төлөвлөлтийн өдөр (World Town Planning Day): Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 8-нд дэлхийн олон оронд тэмдэглэдэг. Аргентины профессор Карлос Мария делла Паолера 1949 онд Буэнос-Айрес хотод уг өдрийг санаачлан бий болгожээ. Хот суурин газрын зөв төлөвлөлт, тогтвортой хөгжил, иргэдийн амьдрах орчны чанарыг сайжруулахад хот төлөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийн гүйцэтгэх үүргийг таниулах зорилготой.
• Дивали буюу Гэрлийн баяр (Diwali/Deepavali): Энэтхэг болон дэлхийн олон орны хиндү шашинтнуудын өргөн тэмдэглэдэг шашин, соёлын томоохон баяр юм. 2026 онд Дивали арваннэгдүгээр сарын 8-нд тохиож байна. Гэрлийн баяр хэмээн нэрлэгддэг энэ өдөр гэрэл харанхуйг, сайн үйл муу муухайг, мэдлэг мунхгийг ялдаг гэсэн бэлгэдэлтэй. Баярын үеэр айл өрхүүд гэрлэн чимэглэл, дэнлүү асааж, гэр бүлээрээ цуглан тэмдэглэдэг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ, AP, INDIA TIMES