Григорийн тооллын жилийн 310 дахь өдөр. Он дуусахад 55 өдөр үлдэж байна

Онцлох үйл явдлууд

• 1217 он – Ойн тухай Хартид гарын үсэг зурав: Английн хаан III Хенригийн үед “Ойн тухай Харти” (Charter of the Forest) хэмээх баримт бичгийг албан ёсоор баталжээ. Энэхүү баримт бичиг нь хааны эзэмшлийн ой мод, бэлчээр, байгалийн нөөцийг ашиглах эрхийг энгийн иргэдэд тодорхой хэмжээгээр сэргээж, тэдний амьжиргаанд чухал нөлөө үзүүлсэн байна. Энэ нь 1215 оны Магна Картаг нөхөж, Английн эрх зүйн түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг.
• 1492 он – Европчууд тамхины хэрэглээтэй танилцсан тухай тэмдэглэл үлдээв: Христофор Колумбын аяллын тэмдэглэлд Карибын тэнгисийн уугуул иргэд ургамлын навчийг хатаан ороож, утааг нь сорж хэрэглэдэг тухай тэмдэглэгдсэн байдаг. Энэ нь Европчуудын тамхины хэрэглээтэй танилцсан түүхийн эхэн үеийн баримтуудын нэг юм.
• 1813 он – Мексик Испанийн колоничлолоос тусгаар тогтнохоо зарлав: Мексикийн Чилпансинго хотод хуралдсан тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний төлөөлөгчид Испанийн колоничлолоос тусгаар тогтнох тухай тунхаг гаргажээ. Хосе Мария Морелосын удирдсан тусгаар тогтнолын тэмцлийн үр дүнд бий болсон энэхүү тунхаг нь Мексикийн тусгаар тогтнолын төлөөх хөдөлгөөний чухал үе шат болсон байна.
• 1860 он – Абрахам Линкольн АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч Абрахам Линкольн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, АНУ-ын 16 дахь Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Түүний сонгогдсон явдал боолчлолын асуудлаар Хойд болон Өмнөд мужуудын хооронд үүссэн зөрчлийг улам хурцатгаж, улмаар 1861 онд Америкийн Иргэний дайн эхлэхэд нөлөөлсөн байна.
• 1861 он – Жефферсон Дэвис Холбооны Улсуудын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Америкийн Иргэний дайны үеэр Өмнөдийн салан тусгаарласан мужуудын байгуулсан Холбооны Улсуудын сонгууль болж, Жефферсон Дэвис бүрэн эрхийн хугацаатай Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Тэрээр өмнө нь түр засгийн газрын тэргүүнээр ажиллаж байсан бөгөөд Өмнөдийн Холбооны Улсыг 1865 онд задрах хүртэл удирдсан байна.
• 1869 он – Америкийн коллежуудын анхны хөлбөмбөгийн тэмцээн болов: АНУ-ын Нью-Брансвик хотод Ратгерс болон Принстоны их сургуулийн багуудын хооронд хөлбөмбөгийн түүхэн тоглолт зохион байгуулагджээ. Ратгерсийн баг 6:4-ийн харьцаатай ялсан байна. Энэхүү тоглолтыг Америкийн коллежийн хөлбөмбөгийн спортын эхлэл болсон үйл явдлуудын нэг гэж үздэг.
• 1888 он – Бенжамин Харрисон АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулав: Бүгд найрамдах намын нэр дэвшигч Бенжамин Харрисон одоогийн Ерөнхийлөгч Гровер Кливлендийг сонгуулийн коллегийн саналын тоогоор ялжээ. Хэдийгээр Кливленд нийт сонгогчдын саналаар илүү байсан ч Харрисон сонгуулийн коллегийн олонхыг авч, АНУ-ын 23 дахь Ерөнхийлөгч болсон байна.
• 1913 он – Махатма Ганди Өмнөд Африкт баривчлагдав: Энэтхэгийн иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч Махатма Ганди Өмнөд Африкийн Натал мужид Энэтхэг гаралтай уурхайчдын жагсаалыг удирдаж явахдаа баривчлагджээ. Тэрээр Энэтхэг гаралтай иргэдэд ногдуулсан ялгаварлан гадуурхсан татвар, хууль тогтоомжийг эсэргүүцэж, хүчирхийлэлгүй иргэний эсэргүүцлийн аргыг хэрэглэж байсан юм.
• 1947 он – “Meet the Press” телевизээр анх цацагдав: АНУ-ын NBC телевиз “Meet the Press” хэмээх улс төр, нийгмийн асуудлаарх ярилцлагын нэвтрүүлгээ анх телевизээр цацжээ. Сэтгүүлч Марта Раунтригийн санаачилсан уг нэвтрүүлэг хожим Америкийн телевизийн хамгийн удаан үргэлжилсэн мэдээлэл, ярилцлагын хөтөлбөрүүдийн нэг болсон байна.
• 1962 он – НҮБ Өмнөд Африкийн апартейд бодлогыг буруушаав: НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Өмнөд Африкт хэрэгжиж байсан арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах апартейд тогтолцоог буруушаасан 1761 дүгээр тогтоолыг баталжээ. Тус тогтоолоор гишүүн орнуудыг Өмнөд Африкт зэвсгийн хориг болон эдийн засгийн дарамт үзүүлэхийг уриалсан байна. Апартейд тогтолцоо 1994 онд ардчилсан сонгууль явуулах хүртэл үргэлжилжээ.
• 1978 он – Иранд цэргийн дэглэм тогтоов: Ираны Шах Мохаммад Реза Пехлеви улс төрийн хямрал, эсэргүүцлийн хөдөлгөөн ширүүссэнтэй холбоотойгоор цэргийн дэглэм тогтоожээ. Генерал Голам Реза Азхаригийн тэргүүлсэн засгийн газар байгуулагдсан боловч энэ арга хэмжээ нь Ираны хувьсгалыг зогсоож чадаагүй бөгөөд 1979 онд хаант засаглал нуран унахад хүрсэн юм.
• 1985 он – Колумбын Шүүхийн ордон руу зэвсэгт этгээдүүд халдав: Колумбын Богота хотод зүүний үзэлтэй M-19 зэвсэгт бүлэглэлийн гишүүд Дээд шүүх байрладаг Шүүхийн ордныг эзлэн авч, олон зуун хүнийг барьцаалжээ. Засгийн газрын цэргүүд барилгыг буцаан авах ажиллагаа явуулсны улмаас хоёр өдрийн турш ширүүн мөргөлдөөн өрнөж, шүүгчид болон энгийн иргэдийг оролцуулан 100 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна.
• 1999 он – Австрали улс бүгд найрамдах засаглалд шилжих эсэхээр санал асуулга явуулав: Австраличууд Их Британийн хааныг төрийн тэргүүнээр хэвээр үлдээх эсвэл Ерөнхийлөгчтэй бүгд найрамдах улс болох эсэх асуудлаар санал өгчээ. Санал асуулгын дүнд бүгд найрамдах засаглалд шилжих саналыг олонх дэмжээгүй байна.
• 2005 он – “Harry Potter and the Goblet of Fire” кино Лондонд нээлтээ хийв: Ж.К. Роулингийн ижил нэрт зохиолоос сэдэвлэсэн “Харри Поттер ба Галын цом” кино Лондон хотод нээлтээ хийжээ. Энэ нь Харри Поттерын кино цувралын дөрөв дэх анги бөгөөд дэлхий даяар асар их амжилт олсон кинонуудын нэг болсон байна.
• 2012 он – Барак Обама АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр хоёр дахь удаагаа сонгогдов: Ардчилсан намын нэр дэвшигч, тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Барак Обама Бүгд найрамдах намын Митт Ромниг ялж, хоёр дахь удаагаа Ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Тэрээр 2013–2017 онд хоёр дахь бүрэн эрхийн хугацаагаа хэрэгжүүлсэн байна.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1494 он – Сүлейман I: Османы эзэнт гүрний хамгийн хүчирхэг султануудын нэг. “Сүр жавхлант Сүлейман” хэмээн алдаршсан бөгөөд түүний хаанчлалын үед Османы эзэнт гүрэн улс төр, цэрэг, соёлын оргил үедээ хүрсэн. (1566 онд нас барсан.)
• 1814 он – Адольф Сакс: Бельгийн хөгжмийн зэмсэг зохион бүтээгч. Өнөөдөр дэлхий даяар хэрэглэгддэг саксофон хөгжмийн зэмсгийг зохион бүтээж, хөгжмийн урлагт томоохон хувь нэмэр оруулсан. (1894 онд нас барсан.)
• 1851 он – Чарльз Доу: Америкийн сэтгүүлч, эдийн засгийн тоймч. Dow Jones компанийн үүсгэн байгуулагчдын нэг бөгөөд Dow Jones Industrial Average индексийг бий болгоход гол үүрэг гүйцэтгэсэн. (1902 онд нас барсан.)
• 1854 он – Жон Филипп Соуза: Америкийн хөгжмийн зохиолч, удирдаач. Цэргийн марш хөгжмийн зохиолуудаараа алдаршиж, “The Stars and Stripes Forever”, “Semper Fidelis” зэрэг бүтээл туурвисан. (1932 онд нас барсан.)
• 1861 он – Жеймс Нейсмит: Канад гаралтай Америкийн биеийн тамирын багш, дасгалжуулагч. 1891 онд сагсан бөмбөгийн спортыг зохион бүтээж, дэлхийн спортын хөгжилд түүхэн хувь нэмэр оруулсан. (1939 онд нас барсан.)
• 1887 он – Уолтер Жонсон: Америкийн мэргэжлийн бейсболын домогт тоглогч. Washington Senators багт олон жил тоглож, бейсболын түүхэн дэх хамгийн шилдэг шидэгчдийн нэгээр нэрлэгдсэн. (1946 онд нас барсан.)
• 1931 он – Майк Николс: Германы гаралтай Америкийн кино, театрын найруулагч, продюсер, жүжигчин. “The Graduate”, “Who's Afraid of Virginia Woolf?” зэрэг бүтээлээрээ алдаршиж, кино болон театрын салбарт олон нэр хүндтэй шагнал хүртсэн. (2014 онд нас барсан.)
• 1946 он – Салли Филд: Америкийн нэрт жүжигчин. “Norma Rae”, “Places in the Heart”, “Forrest Gump” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ танигдаж, хоёр удаа Оскарын шилдэг эмэгтэй жүжигчний шагнал хүртсэн.
• 1948 он – Гленн Фрей: Америкийн дуучин, хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч. Eagles хамтлагийг үүсгэн байгуулагчдын нэг бөгөөд “Hotel California”, “Take It Easy”, “Desperado” зэрэг алдартай дуунуудыг бүтээхэд оролцсон. (2016 онд нас барсан.)
• 1952 он – Майкл Каннингэм: Америкийн зохиолч. “The Hours” романаараа дэлхийд алдаршиж, 1999 онд Пулитцерийн уран зохиолын шагнал хүртсэн.
• 1955 он – Мария Шрайвер: Америкийн сэтгүүлч, зохиолч, телевизийн нэвтрүүлгийн хөтлөгч. NBC телевизэд ажиллаж, нийгэм, улс төр, эмэгтэйчүүдийн эрх болон нийгмийн асуудлаар хийсэн бүтээлүүдээрээ танигдсан.
• 1970 он – Итан Хоук: Америкийн жүжигчин, кино найруулагч, зохиолч. “Dead Poets Society”, “Training Day”, “Before Sunrise” зэрэг кинонд тоглож, кино урлагийн олон шагналд нэр дэвшиж байжээ.
• 1972 он – Танди Ньютон: Их Британийн жүжигчин. “Crash”, “The Pursuit of Happyness”, “Westworld” зэрэг кино, телевизийн бүтээлүүдэд тоглож, жүжигчний ур чадвараараа олон улсын хэмжээнд танигдсан.
• 1972 он – Ребекка Ромейн: Америкийн жүжигчин, загвар өмсөгч. “X-Men” кино цувралын Мистик дүрээрээ дэлхийд танигдсан бөгөөд телевизийн олон ангит кинонд тоглож байжээ.
• 1987 он – Ана Иванович: Сербийн мэргэжлийн теннисчин. 2008 онд Францын нээлттэй тэмцээнд түрүүлж, эмэгтэй теннисний дэлхийн чансааны нэгдүгээр байрт хүрсэн.
• 1988 он – Эмма Стоун: Америкийн нэрт жүжигчин. “La La Land”, “The Favourite”, “Poor Things” зэрэг кинонд тоглож, “La La Land” болон “Poor Things” киноны дүрээрээ Оскарын шилдэг эмэгтэй жүжигчний шагналыг хоёр удаа хүртсэн.
• 1990 он – Боуэн Янг: Америкийн жүжигчин, хошин урлагийн жүжигчин, зохиолч. “Saturday Night Live” нэвтрүүлэгт оролцсоноороо танигдаж, орчин үеийн Америкийн инээдмийн урлагийн төлөөлөгчдийн нэг болсон.

Нас барсан алдартнууд

• 1632 он – II Густав Адольф: Шведийн хаан, цэргийн жанжин. Гучин жилийн дайнд Шведийн армийг удирдаж, Европын цэргийн түүхэнд шинэчлэл хийсэн удирдагчдын нэг байв. (38 насандаа нас барсан.)
• 1893 он – Пётр Ильич Чайковский: Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч. “Хунт нуур”, “Нойрсож буй гүнж”, “Самар цөмөгч”, “1812 оны увертюра” зэрэг дэлхийн сонгодог хөгжмийн гайхамшигт бүтээлүүдийг туурвисан. Түүний хөгжим өнөөдөр дэлхийн театр, концертын тайзнаа эгшиглэсээр байна. (53 насандаа нас барсан.)
• 1935 он – Билли Сандэй: Америкийн алдарт евангелист номлогч, шашны илтгэгч. Спортын тамирчин байсан бөгөөд хожим шашны номлол, олон нийтийн цуглаанаараа Америкийн нийгэмд ихээхэн нөлөө үзүүлсэн. (72 насандаа нас барсан.)
• 1985 он – Санжеев Кумар: Энэтхэгийн Болливудын нэрт жүжигчин. “Sholay”, “Aandhi”, “Koshish” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ алдаршиж, Энэтхэгийн кино урлагийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн. (47 насандаа нас барсан.)
• 1991 он – Жен Тирни: Америкийн нэрт жүжигчин. “Laura”, “Leave Her to Heaven” зэрэг кинонд тоглож, Холливудын сонгодог кино урлагийн хамгийн алдартай эмэгтэй жүжигчдийн нэг болсон. (70 насандаа нас барсан.)
• 2014 он – Рик Росас: Америкийн басс гитарчин. Нил Янг болон бусад олон алдартай хөгжимчинтэй хамтран ажиллаж, рок хөгжмийн салбарт хувь нэмэр оруулсан. (65 насандаа нас барсан.)
• 2020 он – Кинг Вон: Америкийн реппер, дуу зохиогч. Чикагогийн дрилл хип-хоп урсгалын төлөөлөгчдийн нэг байсан бөгөөд “Crazy Story” зэрэг бүтээлээрээ танигдсан. (26 насандаа нас барсан.)
• 2024 он – Тони Тодд: Америкийн кино, телевизийн жүжигчин. “Candyman” аймшгийн киноны гол дүр, мөн “Final Destination” кино цувралд бүтээсэн дүрүүдээрээ алдартай. (69 насандаа нас барсан.)

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Дайн, зэвсэгт мөргөлдөөний үед байгаль орчныг ашиглан сүйтгэхээс урьдчилан сэргийлэх олон улсын өдөр (International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict): НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 2001 оны 11 дүгээр сарын 5-ны өдрийн шийдвэрээр жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 6-нд тэмдэглэхээр тогтоосон олон улсын өдөр юм. Дайн, зэвсэгт мөргөлдөөний үед усны эх үүсвэр бохирдох, ой мод устах, газар хөрс хордох, амьтан ургамал сүйдэх зэрэг байгаль орчинд учрах хохирлыг олон нийтэд таниулах зорилготой. Мөн байгаль орчныг хамгаалах нь энх тайван, тогтвортой хөгжлийн салшгүй хэсэг гэдгийг онцолдог.
• Ойн тухай Харти батлагдсаны түүхэн дурсгал: Англид 1217 оны арваннэгдүгээр сарын 6-нд батлагдсан Charter of the Forest нь энгийн иргэдийн ой, бэлчээр, байгалийн нөөц ашиглах эрхийг хамгаалах түүхэн ач холбогдолтой баримт бичиг юм. Энэ өдөр нь олон улсын албан ёсны баяр биш боловч байгаль орчныг хамгаалах, нийтийн эзэмшлийн нөөцийн түүхийг эргэн санахад онцгой ач холбогдолтой.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ