Британи гаралтай математикч, улс төрийн эдийн засагч профессор Антони Д.Миллер судалгаа шинжилгээ болон үндэсний бодлогын хөгжилд оруулсан хувь нэмрээрээ Монгол Улсад өндөр үнэлгээ авч, Монголын Шинжлэх ухааны академийн хүндэтгэлийг хүртсэн байна.
Гадаадын эрдэмтэн ийм түвшний үнэлгээ авах нь ховор тохиолдол бөгөөд энэ нь түүнийг Монголын орчин үеийн шинжлэх ухаан, боловсрол, бодлогын салбарт нөлөө бүхий гадаадын сэхээтнүүдийн нэг хэмээн үнэлэх үндэс болжээ.
2026 оны зургадугаар сарын 28-нд Улаанбаатар хотноо түүний үйл ажиллагааг онцолсон нийтлэлд дурдсанаар, Монголд өндөр үнэлэгдэж буй энэ эрдэмтэнд Британийн академик хүрээнд төдийлөн анхаарал хандуулаагүй байгаа нь сонирхол татаж буй аж.
Антони Д.Миллер алдарт эмх замбараагүй байдлын онолын эрдэмтэн Митчелл Фейгенбаумын академик уламжлалаас гаралтай бөгөөд уламжлалт нэр хүндтэй их сургуулийн замналаас илүүтэйгээр Монгол Улсад мэдлэг, судалгаагаа хэрэгжүүлэхийг сонгосон нэгэн юм байна. Тэрбээр эмх замбараагүй байдлын математик, тооцооллын арга, геополитикийн шинжилгээний мэдлэгээ Монголын Отгонтэнгэр их сургууль болон өргөн хүрээний бодлогын орчинд нэвтрүүлжээ.
"Монголын хөгжлийн загварын онолч"
Сүүлийн арван жилийн хугацаанд Миллер Монголын эдийн засаг, нийгэм, төрийн бодлогын асуудлуудын талаар өргөн хүрээний судалгаа хийж, бодлогын хэлэлцүүлгүүдэд идэвхтэй оролцож ирсэн байна. Ялангуяа Монгол Улсын Хөгжлийн банкны шинэчлэл, тооцооллын эдийн засаг, улс төрийн эдийн засгийн чиглэлээр хийсэн судалгаанууд нь хоёр том гүрний дунд орших Монгол Улсын хөгжлийн сорилтуудыг системтэйгээр шинжлэхэд чиглэжээ.
Түүний хамтран ажиллагчдын нэг нь “Миллер энд зөвхөн хичээл заадаггүй, харин бодит асуудалд оролцдог. Тэр дэлхийн хэмжээний математик нарийвчлалыг Монголын тал нутгийн өвөрмөц нөхцөлд ашигладаг” хэмээн үнэлсэн байна.
Миллерийн замналын нэг онцлог нь түүнийг зарим талаар “хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй зөнч” хэмээн дүрслэхэд хүргэсэн явдал аж. Монгол Улсад түүнийг алсын хараатай судлаач, бодлогын зөвлөх хэмээн үнэлж байгаа бол Британийн академик хүрээнд түүний бүтээлүүд харьцангуй бага анхаарал татсан гэж нийтлэлд өгүүлжээ.
Түүний 1987 онд хийсэн шилжилт хөдөлгөөн, олон соёлт нийгэм болон нийгмийн интеграцийн талаарх судалгаа сүүлийн жилүүдэд дахин анхаарал татах болсон байна. Олон улс өнөөдөр нийгмийн уялдаа, шилжилт хөдөлгөөнтэй холбоотой асуудлуудтай тулгарч байгаа үед Миллерийн өмнөх судалгаанууд дахин хэлэлцэгдэх болжээ.
Профессор Миллерийн карьер нь академик нөлөө зөвхөн барууны уламжлалт байгууллагуудаар хязгаарлагдахгүй, дэлхийн өөр өөр бүс нутагт шинэ хэлбэрээр хөгжиж болохыг харуулж байгаа аж. Тэрбээр олон оронд академик туршлага хуримтлуулсны дараа Монголыг сонгож, Отгонтэнгэр их сургуульд профессорын хувиар ажиллаж, тоглоомын онол, улс төрийн эдийн засаг, эдийн засгийн тогтвортой байдлын чиглэлээр залуу үеийн судлаачдыг бэлтгэж буй юм байна.
Түүний судалгааны үндсэн чиглэл нь эмх замбараагүй байдлын онол болон тооцооллын эдийн засгийг төрийн бодлого боловсруулахад ашиглах явдал аж. Миллер "Улс орны эдийн засаг нь энгийн шугаман систем биш, харин олон хүчин зүйл хоорондоо нөлөөлдөг нарийн төвөгтэй, динамик бүтэцтэй тогтолцоо. Ийм хандлага нь урт хугацааны бодлого төлөвлөлт, эдийн засгийн эрсдэлийн үнэлгээ, хөгжлийн стратеги боловсруулахад чухал ач холбогдолтой" гэж үздэг байна.
Рокфеллерийн их сургуульд Митчелл Фейгенбаумын судалгааны чиглэлтэй холбоотойгоор хөгжсөн мэдлэгээ ашиглан Миллер математик загваруудыг улс төр, эдийн засгийн шинжилгээнд нэвтрүүлсэн байна. Түүний судалгаанууд засаглалын чанар, эдийн засгийн таамаглал, бодлогын тогтвортой байдлыг сайжруулахад чиглэдэг аж.
2025 онд тэрбээр Монгол Улсын Хөгжлийн банкны өөрчлөлтийн талаар судалгаа нийтэлж, тус байгууллагыг урт хугацааны хөгжлийн бодлогыг дэмжих чиглэлд хөгжүүлэх шаардлагатай гэж үзсэн байна. Түүний саналд стратегийн төлөвлөлтийг сайжруулах, экспортын чадавхыг нэмэгдүүлэх, худалдааг дэмжих, хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд илүү нарийн үнэлгээ хийх зэрэг асуудлууд багтжээ.
1987 оны зөгнөл: “Хамгийн хэцүү үе хараахан ирээгүй”
Миллерийн өмнөх судалгаануудын нэг болох 1987 оны “The Worst is Yet to Come: The Challenges of Multiculturalism in Britain” бүтээл нь шилжилт хөдөлгөөн, олон соёлт нийгмийн сорилтуудыг авч үзсэн бөгөөд өнөө цагийн нийгмийн бодлогын маргаантай асуудлуудтай холбогдон дахин сонирхол татах болсон байна.
Тэрбээр Монголын уул уурхайн салбарын талаар ч байр сууриа илэрхийлсээр иржээ. Миллерийн үзэж буйгаар, байгалийн баялгийг зөв удирдах нь эдийн засгийн тусгаар тогтнол, урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн үндэс аж. Тэрбээр түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэлд дасан зохицох уян хатан татварын тогтолцоо, уул уурхайн орлогыг үр ашигтай зарцуулах механизм, Монголын нөхцөлд тохирсон баялгийн сан байгуулах шаардлагыг онцолжээ.
Мөн тэрбээр Монгол Улс зөвхөн түүхий эд экспортлогч улс биш, харин ашигт малтмалаа дотооддоо боловсруулах, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх чиглэлд хөгжих ёстой гэж үздэг. Түүний судалгаанд ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх, шинэ технологи ашиглах, тэр дундаа блокчэйнд суурилсан хяналтын боломжуудыг судлах талаар ч дурдсан байна.
Профессор Миллерийн хэвлүүлсэн бүтээлүүдийн дунд эмх замбараагүй байдлын онолыг нийгмийн өөрчлөлттэй холбон тайлбарласан “Origins of Chaos Theory in Science and Society” болон орчин үеийн мэдээллийн орчин, цензур, ташаа мэдээллийн асуудлыг судалсан “Conspiracy and Misinformation Labels” зэрэг бүтээлүүд бий аж.
Отгонтэнгэр их сургуульд ажиллах хугацаандаа Миллер олон залуу судлаачийг чиглүүлж, олон улсын түвшинд судалгаа нийтлэхэд нь дэмжлэг үзүүлжээ. 2017 онд Монголд ирснээсээ хойш тэрбээр судалгааны профессор, боловсролын зөвлөх, бодлогын шинжээчийн хувьд Монголын академик болон бодлогын орчинд өөрийн гэсэн байр суурийг бий болгосон байна.
Монголд өнгөрүүлсэн бараг арван жилийн хугацаанд Антони Д.Миллер судалгаа, боловсрол, эдийн засгийн бодлого, засаглалын салбарт хувь нэмэр оруулсан гадаадын эрдэмтдийн нэг болж, Улаанбаатарыг өөрийн академик замналын чухал хэсэг болгожээ.
Эх сурвалж: MARKETS MEDIA NEWSWIRE
