Дэлхийн эдийн засгийн хөгжлийн дараагийн том хөдөлгөгч хүчний нэгээр зэс нэрлэгдэж байна. Ногоон эрчим хүч, цахилгаан автомашин, хиймэл оюун ухааны дата төвүүд, эрчим хүчний шинэ дэд бүтэц зэрэг бүхий л томоохон шилжилтийн гол түүхий эд нь зэс болж байгаа юм. Ийм нөхцөлд зэсийн үнэ сүүлийн нэг жилийн хугацаанд огцом өсөж, дэлхийн зах зээл дээр түүхэн дээд түвшиндээ хүрсэн.
Зэсийн үнэ хаана хүрэв?
Лондоны металлын бирж (LME)-ийн мэдээллээр 2026 оны зургаадугаар сарын эхний долоо хоногт зэсийн бэлэн нийлүүлэлтийн үнэ тонн тутамдаа 13,661 ам.долларт хүрсэн нь түүхэн дэх хамгийн өндөр түвшнүүдийн нэг болж байна. Тавдугаар сарын дундуур үнэ зарим өдөр 14,000 ам.долларт тун ойртож байв.
АНУ-ын зах зээл дээр зэсийн үнэ фунт тутамд 6.3 ам.доллар давсан нь мөн шинэ дээд амжилтын бүсэд тооцогдож байна. Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд үнэ бараг 30 хувиар өсчээ. Энэ өсөлт түр зуурын үзэгдэл биш бөгөөд олон улсын шинжээчид зэсийг XXI зууны хамгийн стратегийн түүхий эдийн нэг гэж үзэх болсон нь гол шалтгаан аж.
Яагаад зэсийн үнэ ингэж өсөв?
Зах зээлийн хамгийн том хүчин зүйл нь нийлүүлэлтийн эрсдэл юм. Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн томоохон уурхайнуудад хүдэр олборлолтын зардал өсөж, зарим оронд улс төрийн эрсдэл нэмэгдэн, боловсруулах үйлдвэрүүд доголдож эхэлсэн. Тухайлбал, Африкийн том үйлдвэрлэгчдийн нэг болох Замбид хайлуулах үйлдвэрүүдийн саатал үргэлжилж буй нь дэлхийн нийлүүлэлтэд нөлөөлж байна.
Нөгөө талаас эрэлт асар хурдацтай өсч байна. Цахилгаан автомашин үйлдвэрлэхэд уламжлалт автомашинаас хэд дахин их зэс ашиглагддаг. Салхин цахилгаан станц, нарны эрчим хүчний систем, өндөр хүчдэлийн шугам сүлжээ бүгд их хэмжээний зэс шаарддаг. Мөн хиймэл оюун ухааны хөгжлийг дагасан дата төвүүдийн өргөтгөл нь ирээдүйн эрэлтийг улам нэмэгдүүлэх төлөвтэй байна.
Хятадын эрэлт сулрах дохио гарч байна уу?
Дэлхийн хамгийн том зэс хэрэглэгч бол Хятад улс. Тиймээс тус улсын импортын үзүүлэлт дэлхийн зах зээлийг хөдөлгөдөг. Хамгийн сүүлийн мэдээллээр, Хятадын боловсруулаагүй зэс болон зэсэн бүтээгдэхүүний импорт тавдугаар сард өмнөх сараас 1.33 хувиар буурсан байна. Мөн оны эхний таван сарын нийлбэр импорт өмнөх оны мөн үеэс 7 хувиар буурчээ.
Энэ нь эрэлт бага зэрэг саарч байгааг илтгэж болох ч одоогийн байдлаар зах зээл үүнийг урт хугацааны уналтын дохио гэж үзэхгүй байна. Учир нь, эрчим хүчний шилжилт, аж үйлдвэржилтийн урт хугацааны хэрэгцээ хэвээр байгаа юм.
АНУ-ын тарифын шийдвэр зах зээлийг хөдөлгөж байна
Одоогийн байдлаар зах зээлийн хамгийн том тодорхойгүй хүчин зүйл бол АНУ-ын импортын тарифын бодлого юм. Тус улс боловсруулсан зэсийн импортод нэмэлт татвар ногдуулах эсэх асуудлыг хэлэлцэж бауй нь олон улсын зах зээлд хүчтэй нөлөөлж байна. Худалдаачид шийдвэрийн өмнө агуулахын нөөцөө нэмэгдүүлж, зах зээлд үнэ хэлбэлзэх нөхцөл бүрдэж байгаа талаар шинжээчид анхааруулж байна.
Монгол Улсын хувьд ямар ач холбогдолтой вэ?
Монгол Улсын экспортын орлогын томоохон хэсгийг зэсийн баяжмал бүрдүүлдэг. Оюу Толгой болон Эрдэнэт үйлдвэр зэрэг томоохон үйлдвэрлэгчдийн экспортын орлого зэсийн үнээс шууд хамааралтай. Хэрэв зэсийн үнэ тонн тутамд 13-14 мянган ам.долларын орчимд хадгалагдвал:
-Монголын экспортын орлого нэмэгдэнэ.
-Улсын төсвийн татварын орлого өснө.
-Валютын урсгал нэмэгдэнэ.
-Төгрөгийн ханшид эерэг нөлөө үзүүлнэ.
-Уул уурхайн салбарын хөрөнгө оруулалт өсөх боломж бүрдэнэ.
Иймээс өнөөгийн өндөр үнэ нь Монголын эдийн засагт сүүлийн хэдэн жилийн хамгийн таатай боломжуудын нэг болж байна.
Цаашид үнэ өсөх үү?
Шинжээчдийн дийлэнх нь урт хугацаанд зэсийн зах зээл хомсдолтой хэвээр байна гэж үзэж байгаа ч ойрын хугацаанд хэлбэлзэл өндөр байх төлөвтэй байна. Хятадын эрэлт, АНУ-ын тарифын бодлого, дэлхийн эдийн засгийн өсөлт зэрэг хүчин зүйлсээс шалтгаалан үнэ түр хугацаанд савлаж болох ч эрчим хүчний шилжилт болон цахилгаанжуулалтын эрэлт зэсийн үнийг дунд болон урт хугацаанд дэмжсээр байх магадлал өндөр ажээ.
2026 он бол зэсийн зах зээлийн хувьд онцгой жил болж байна. Үнэ түүхэн өндөр түвшинд хүрч, дэлхий нийт зэсийг нефтьтэй дүйцэх стратегийн түүхий эд гэж үзэх болсон энэ үед Монгол Улс асар том боломжийн өмнө ирээд байна.
Гэвч өндөр үнэ мөнх үргэлжлэхгүй. Тиймээс Монгол Улс зэсийн үнийн өсөлтөөс олж буй орлогоо зөв удирдаж, зөвхөн түүхий эд экспортлогч биш, боловсруулах үйлдвэрлэл, дэд бүтэц, хүний хөгжилд хөрөнгө оруулах нь хамгийн чухал зорилт хэвээр буй.
Өнөөдрийн өндөр үнэ бол зүгээр нэг зах зээлийн өсөлт биш. Энэ бол Монголын эдийн засгийг дараагийн шатанд гаргах ховор боломж юм.
Эх сурвалж: LME, WALL STREET
