Григорийн тооллын жилийн 307 дахь өдөр. Он дуусахад 58 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1493 он – Христофор Колумб Доминика арлыг нээв: Христофор Колумб Америк тивд хийсэн хоёр дахь аяллынхаа үеэр Карибын тэнгисийн Бага Антилийн арлуудын нэг болох Доминика аралд хүрчээ. Энэ нь Европчуудын тус бүс нутагтай танилцсан түүхэн үйл явдлуудын нэг болсон байна.
• 1783 он – Америкийн эх газрын арми тарсан нь: АНУ-ын тусгаар тогтнолын дайны дараа Эх газрын армийн ихэнх цэргийг халаж, цэргийн хүчийг татан буулгах үйл явц эхэлжээ. Энэ нь тусгаар тогтносон шинэ улсын энхийн цагийн төрийн тогтолцоонд шилжих чухал алхам байсан аж.
• 1868 он – Улисс С.Грант АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Америкийн иргэний дайны үеийн Холбооны армийн нэрт жанжин Улисс С. Грант Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулжээ. Тэрээр 1869 онд АНУ-ын 18 дахь Ерөнхийлөгчөөр ажилдаа орсон байна.
• 1900 он – АНУ-ын анхны автомашины үзэсгэлэн нээгдэв: Нью-Йорк хотын Мэдисон Сквер Гарденд АНУ-ын анхны автомашины үзэсгэлэн нээгджээ. Тус үзэсгэлэнд 160 орчим автомашин дэлгэгдсэн нь автомашины үйлдвэрлэл, хэрэглээ хөгжиж эхэлж байсны илрэл болсон аж.
• 1903 он – Панам улс тусгаар тогтнолоо зарлав: Колумбын бүрэлдэхүүнд байсан Панам улс тусгаар тогтнолоо зарлаж, бие даасан бүгд найрамдах улс байгуулах үйл явцаа эхлүүлжээ. Үүний дараа Панамын суваг барих асуудал олон улсын улс төр, эдийн засгийн анхаарлын төвд орсон байна.
• 1957 он – Лайка нохой сансарт нисэв: ЗХУ “Спутник-2” хиймэл дагуулыг хөөргөхдөө Лайка нэртэй нохойг сансарт илгээжээ. Лайка нь дэлхийн тойрог замд гарсан анхны амьд амьтан болсон байна. Тухайн үед амьд биетийг сансарт илгээж болохыг баталсан ч түүнийг дэлхийд эсэн мэнд буцаах технологи хараахан хөгжөөгүй байжээ. Лайка хөөрснөөс хэдхэн цагийн дараа амь үрэгдсэн бөгөөд энэ үйл явдал хүн төрөлхтний сансар судлалын түүхэнд томоохон алхам болсон байна.
• 1978 он – Доминика улс Их Британиас тусгаар тогтнов: Карибын тэнгисийн Доминика улс 1978 оны арваннэгдүгээр сарын 3-нд Их Британийн колоничлолоос гарч, тусгаар тогтносон улс болжээ. Ингэснээр тус улс өөрийн Үндсэн хууль, төрийн байгуулал, бие даасан засаглалтай болсон аж.
• 1986 он – Иран-Контрагийн дуулиан ил болов: Ливаны “Аш-Шираа” сэтгүүл АНУ-ын Засгийн газар Иран улсад нууцаар зэвсэг нийлүүлж байсан тухай мэдээллийг нийтэлжээ. Үүнээс гадна уг наймаанаас олсон мөнгийг Никарагуагийн Контра хэмээх зэвсэгт бүлэглэлд туслахад ашигласан гэх асуудал хожим ил болсон. Энэ дуулиан Ерөнхийлөгч Рональд Рейганы засаг захиргаанд улс төрийн томоохон хямрал авчирчээ.
• 1992 он – Билл Клинтон АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов: Ардчилсан намын нэр дэвшигч Билл Клинтон Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, Жорж Х.У. Бушийн дараа АНУ-ын 42 дахь Ерөнхийлөгч болох замаа нээжээ. Тэрээр 1993–2001 онд төр барьсан.
• 2014 он – Нью-Йорк хотод One World Trade Center нээгдэв: 2001 оны есдүгээр сарын 11-ний террорист халдлагын үеэр сүйрсэн Дэлхийн худалдааны төвийн цогцолборын суурин дээр баригдсан One World Trade Center барилга албан ёсоор үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байна. 541 метр орчим өндөр уг барилга нь АНУ-ын хамгийн өндөр барилгуудын нэг бөгөөд Нью-Йорк хотын дахин сэргэн босолтын бэлгэ тэмдэг болжээ.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1618 он – Аурангзеб: Энэтхэгийн Моголын эзэнт гүрний зургаа дахь эзэн хаан. Түүний үед эзэнт гүрний газар нутаг хамгийн ихээр тэлсэн бөгөөд 1707 онд нас барсан.
• 1793 он – Стивен Ф. Остин: АНУ-ын Техас мужийн түүхэн хөгжил, суурьшлын үйл явцад голлох үүрэг гүйцэтгэсэн улс төрийн зүтгэлтэн. Техас мужийн үндэслэгчдийн нэг хэмээн нэрлэгддэг. (1836 онд нас барсан.)
• 1794 он – Уильям Каллен Брайант: Америкийн нэрт яруу найрагч, сэтгүүлч. “Thanatopsis” зэрэг уран бүтээлээрээ Америкийн романтизмын утга зохиолд хувь нэмэр оруулсан. (1878 онд нас барсан.)
• 1852 он – Мэйжигийн эзэн хаан Муцүхито: Японы 122 дахь эзэн хаан. Түүний төр барьсан үеэр Япон улс Мэйжигийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлж, феодалын нийгмээс орчин үеийн үйлдвэржсэн улс болон хөгжсөн юм. (1912 онд нас барсан.)
• 1893 он – Эдвард Аделберт Дойзи: Америкийн биохимич. К витаминыг нээж, судалсан гавьяагаараа 1943 онд Нобелийн физиологи, анагаах ухааны шагнал хүртсэн. (1986 онд нас барсан.)
• 1900 он – Адольф Дасслер: Германы бизнес эрхлэгч, спортын гутал үйлдвэрлэгч Adidas брэндийг үндэслэгч. (1978 онд нас барсан.)
• 1921 он – Чарльз Бронсон: Америкийн нэрт жүжигчин. “Death Wish”, “The Magnificent Seven”, “Once Upon a Time in the West” зэрэг киноны дүрээрээ дэлхийд алдаршсан. (2003 онд нас барсан.)
• 1928 он – Осаму Тэзука: Японы манга зураач, хүүхэлдэйн кино бүтээгч. “Astro Boy”, “Black Jack” зэрэг бүтээлээрээ Японы манга, анимэ урлагийн хөгжлийн үндэс суурийг тавьсан уран бүтээлчдийн нэг. (1989 онд нас барсан.)
• 1933 он – Амартъяа Сен: Энэтхэгийн нэрт эдийн засагч, философич. Нийгмийн сонголтын онол, хүний хөгжил, ядуурал, өлсгөлөнгийн судалгаанд оруулсан хувь нэмрээрээ 1998 онд Эдийн засгийн Нобелийн шагнал хүртсэн.
• 1933 он – Жон Барри: Их Британийн нэрт хөгжмийн зохиолч. “James Bond” цуврал киноны хөгжмийн бүтээлүүд, “Out of Africa”, “Dances with Wolves” киноны хөгжмөөрөө алдаршсан. (2011 онд нас барсан.)
• 1949 он – Анна Винтур: Их Британийн гаралтай Америкийн загварын сэтгүүлийн редактор. “Vogue” сэтгүүлийн ерөнхий редактороор олон жил ажиллаж, дэлхийн загварын чиг хандлагад хүчтэй нөлөө үзүүлсэн.
• 1954 он – Адам Ант: Их Британийн дуучин, хөгжмийн зохиолч. “Goody Two Shoes” зэрэг хит дуугаараа 1980-аад оны поп хөгжмийн ертөнцөд танигдсан.
• 1957 он – Дольф Лундгрен: Шведийн жүжигчин, тулааны урлагийн мастер. “Rocky IV” киноны Иван Драго, “The Expendables” цувралын дүрээрээ дэлхий даяар алдаршсан.
• 1962 он – Гейб Ньюэлл: Америкийн компьютерын программ хангамжийн бизнес эрхлэгч. Valve корпорацыг хамтран үүсгэн байгуулж, Steam цахим тоглоомын платформыг хөгжүүлэхэд голлох үүрэг гүйцэтгэсэн.
• 1982 он – Евгений Плющенко: Оросын уран гулгагч. Олимпын наадмын алт, мөнгөн медаль хүртэж, уран гулгалтын спортын түүхэнд нэрээ үлдээсэн тамирчин.
• 1987 он – Колин Каперник: Америкийн мэргэжлийн хөлбөмбөгийн тамирчин, нийгмийн идэвхтэн. Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхахын эсрэг тэмцлийн хүрээнд АНУ-ын төрийн дуулал эгшиглэх үеэр өвдөг сөгдөн сууснаараа дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан.
• 1995 он – Кендалл Женнер: Америкийн загвар өмсөгч, телевизийн од. Дэлхийн загварын томоохон брэндүүдийн шоунд оролцож, орчин үеийн загварын салбарын нөлөө бүхий төлөөлөгчдийн нэг болсон. 

Нас барсан алдартнууд

• 361 он – II Констанций: Ромын эзэнт гүрний эзэн хаан. Ромын эзэнт гүрний христийн шашны бодлого, улс төрийн үйл явцад нөлөө үзүүлсэн удирдагч. (44 насандаа нас барсан.)
• 1914 он – Георг Тракль: Австрийн нэрт яруу найрагч. Экспрессионист утга зохиолын томоохон төлөөлөгчдийн нэг бөгөөд “Grodek” зэрэг бүтээлээрээ танигдсан. (27 насандаа нас барсан.)
• 1926 он – Энни Оукли: Америкийн алдарт буудлагын мастер, үзүүлбэрийн жүжигчин. Онцгой мэргэн бууддаг чадвараараа алдаршиж, “Buffalo Bill's Wild West” шоунд оролцож байжээ. (66 насандаа нас барсан.)
• 1933 он – Эмиль Ру: Францын нэрт эмч, бактериологич, дархлаа судлаач. Сахуу өвчний эсрэг ийлдэс боловсруулах судалгаанд томоохон хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн. (79 насандаа нас барсан.)
• 1949 он – Соломон Гуггенхайм: Америкийн бизнес эрхлэгч, урлагийн цуглуулагч, буяны үйлстэн. Нью-Йорк хотын алдарт Гуггенхаймын музейн үндэс суурийг тавьсан хүн. (88 насандаа нас барсан.)
• 1954 он – Анри Матисс: Францын нэрт зураач, уран барималч. Фовизм урсгалын гол төлөөлөгч бөгөөд өнгөний зохицол, өвөрмөц дүрслэлийн арга барилаараа орчин үеийн урлагт асар их нөлөө үзүүлсэн. (84 насандаа нас барсан.)
• 1957 он – Вильгельм Райх: Австри-Америкийн сэтгэл судлаач, сэтгэл засалч. Психоанализын чиглэлээр ажиллаж, хүний сэтгэл зүй, бие махбодын харилцааг судалж байв. (60 насандаа нас барсан.)
• 1970 он – Питер Дойч: Шинжлэх ухаан, техникийн салбарт ажилласан Германы гаралтай Америкийн инженер, судлаач.
• 1986 он – Эдвард Аделберт Дойзи: Америкийн биохимич, К витаминыг судалж нээсэн эрдэмтэн, Нобелийн шагналтан. (92 насандаа нас барсан.)
• 2001 он – Жованни Леоне: Италийн улс төрч, Бүгд Найрамдах Итали Улсын Ерөнхийлөгчөөр 1971–1978 онд ажилласан. (93 насандаа нас барсан.)
• 2003 он – Чарльз Бронсон: Америкийн нэрт жүжигчин. “Death Wish” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрээрээ дэлхийд танигдсан. (81 насандаа нас барсан.)
• 2006 он – Альфредо Стресснер: Парагвайн цэргийн болон улс төрийн удирдагч. 1954–1989 онд тус улсыг дарангуйлагч дэглэмээр удирдсан. (93 насандаа нас барсан.)
• 2011 он – Жон Барри: Их Британийн кино хөгжмийн алдарт зохиолч. “James Bond” цуврал болон “Out of Africa” зэрэг киноны хөгжмийг бүтээсэн. (77 насандаа нас барсан.)
• 2025 он – Дик Чейни: АНУ-ын 46 дахь дэд Ерөнхийлөгч. Жорж У. Бушийн засаг захиргааны үед терроризмын эсрэг дайн, Афганистан болон Иракийн дайны бодлогод голлох нөлөө үзүүлсэн улс төрч. (84 насандаа нас барсан.)

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Доминика улсын тусгаар тогтнолын өдөр (Independence Day of Dominica): Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 3-нд тэмдэглэдэг үндэсний баяр. 1978 оны энэ өдөр Доминика улс Их Британийн колоничлолоос гарч, тусгаар тогтножээ. Энэ өдөр улс орон даяар ёслолын арга хэмжээ, жагсаал, урлаг соёлын тоглолт зохион байгуулдаг.
• Японы Соёлын өдөр (文化の日 – Culture Day): Япон улсад жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 3-нд тэмдэглэдэг үндэсний баяр. Урлаг, шинжлэх ухаан, боловсрол, соёлын хөгжилд хүндэтгэл үзүүлэх зорилготой. 1946 онд Японы шинэ Үндсэн хуулийг нийтэд зарласан өдөртэй холбоотойгоор бий болсон бөгөөд энэ өдөр соёлын салбарт онцгой гавьяа байгуулсан хүмүүст шагнал гардуулдаг уламжлалтай.
• Мельбурны цомын өдөр (Melbourne Cup Day – Австрали): Австралийн морин уралдааны хамгийн алдартай тэмцээн болох Мельбурны цомыг жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын эхний мягмар гарагт зохион байгуулдаг. 2026 онд энэ өдөр арваннэгдүгээр сарын 3-нд тохиож байна. Тус тэмцээн нь Австралийн спорт, нийгэм, загварын соёлын томоохон үйл явдлын нэг аж.
• АНУ-ын сонгуулийн өдөр (Election Day): АНУ-д холбооны түвшний сонгуулийг арваннэгдүгээр сарын эхний даваа гарагийн дараах мягмар гарагт зохион байгуулдаг уламжлалтай. 2026 онд арваннэгдүгээр сарын 3-нд Конгрессын завсрын сонгууль болохоор товлогдсон. Энэ сонгуулиар Төлөөлөгчдийн танхимын бүх суудал болон Сенатын зарим суудлын төлөө өрсөлддөг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, CALENDARZ