Григорийн тооллын жилийн 292 дахь өдөр. Он дуусахад 73 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдал

• 202 он (МЭӨ) – Пунийн хоёрдугаар дайны үеэр Ромын жанжин Сципион Африкан тэргүүтэй арми Зама хотын тулалдаанд Карфагены цэргийг Ганнибалын удирдлага дор бут цохив. Энэ ялалт Ромын Газар дундын тэнгис дэх ноёрхлыг бэхжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлжээ.
• 1386 он – Германы Хайдельбергийн их сургууль анхны лекцээ уншиж, сургалтын үйл ажиллагаагаа эхлүүлэв. Тус сургууль нь Германд өнөөг хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж буй хамгийн эртний их сургууль юм.
• 1469 он – Арагоны хаан II Фердинанд Кастилийн хатан хаан I Изабеллатай гэрлэв. Энэхүү гэрлэлт нь Испанийн хаант улсууд нэгдэн нягтрах, хожмын Испани улс бүрэлдэх үйл явцад чухал нөлөө үзүүлсэн юм.
• 1781 он – Америкийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр Йорктаун хотын бүслэлт Британийн цэргүүд бууж өгснөөр өндөрлөв. Америк, Францын хамтарсан хүчний энэ ялалт дайныг дуусгах үйл явцад шийдвэрлэх ач холбогдолтой байв.
• 1789 он – Жон Жей АНУ-ын Дээд шүүхийн анхны Ерөнхий шүүгчээр тангараг өргөв. Тэрбээр Америкийн төр, эрх зүйн тогтолцооны эхэн үеийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
• 1805 он – Наполеоны дайны үеэр Австрийн жанжин Карл Мак Ульмын тулалдаанд цэргээ Наполеон Бонапартын армид бууж өгөв. Энэ үйл явдал Францын армийн Европ дахь цэргийн давуу байдлыг улам бэхжүүлжээ.
• 1812 он – Наполеон Бонапартын Орос руу хийсэн довтолгоо бүтэлгүйтэж, Францын арми Москвагаас ухарч эхлэв. Оросын аян дайн Наполеоны эзэнт гүрний хүч сулрахад хүргэсэн томоохон үйл явдлын нэг болсон юм.
• 1847 он – Английн зохиолч Шарлотта Бронтегийн Jane Eyre роман Лондонд хэвлэгдэв. Уг бүтээл нь эмэгтэй хүний бие даасан байдал, хайр дурлал, нийгмийн байр суурийг хөндсөн дэлхийн утга зохиолын сонгодог зохиолуудын нэг юм.
• 1864 он – Америкийн иргэний дайны үеэр Сидар-Крикийн тулалдаан болж, Холбооны армийн ялалт Умардын нийслэл Вашингтон хотод заналхийлж байсан Холбоотны цэргийн аюулыг бууруулав.
• 1900 он – Германы физикч Макс Планк хар биеийн цацралын тухай хуулиа боловсруулж, квант физикийн үндэс суурийг тавихад чухал алхам хийв. Түүний судалгаа орчин үеийн физикийн хөгжилд асар их нөлөө үзүүлсэн юм.
• 1914 он – Дэлхийн нэгдүгээр дайны Баруун фронтод Иприйн анхны тулалдаан эхлэв. Бельгийн Ипр хотын орчимд болсон уг тулалдаанд Герман болон Франц, Их Британи, Бельгийн цэргүүд оролцсон байна.
• 1935 он – Итали улс Этиоп руу довтолсонтой холбогдуулан Үндэстнүүдийн Лиг тус улсын эсрэг эдийн засгийн хориг арга хэмжээ авав. Энэ нь тухайн үеийн олон улсын хамтын нийгэмлэг түрэмгийллийг хязгаарлахыг оролдсон чухал алхам байлаа.
• 1943 он – Ратгерсийн их сургуулийн судлаачид сүрьеэ өвчний эсрэг хэрэглэгдэх стрептомицин антибиотикийг ялган авчээ. Энэхүү нээлт нь сүрьеэг эмчлэх аргыг хөгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан юм.
• 1944 он – АНУ-ын цэргүүд Филиппиний нутагт бууж, Японы эзлэн түрэмгийллийн эсрэг холбоотнуудын ажиллагааг өргөжүүлэхэд чухал алхам хийв.
• 1953 он – Америкийн зохиолч Рэй Брэдберигийн Fahrenheit 451 роман хэвлэгдэв. Ном шатаахыг төрийн бодлого болгосон ирээдүйн нийгмийг дүрсэлсэн уг бүтээл нь цензур, үзэл бодлын эрх чөлөөний тухай дэлхийн утга зохиолын алдартай зохиолуудын нэг болсон юм.
• 1956 он – Зөвлөлт Холбоот Улс болон Япон улс хамтарсан тунхаглалд гарын үсэг зурав. Ингэснээр 1945 оноос хойш үргэлжилсэн дайны байдал албан ёсоор дуусаж, хоёр орны дипломат харилцааг сэргээх зам нээгдсэн байна.
• 1960 он – АНУ Кубын эсрэг бараг бүрэн хэмжээний худалдааны хориг тогтоов. Энэ шийдвэр нь Хүйтэн дайны үеийн хоёр улсын харилцаа хурцдахад нөлөөлсөн юм.
• 1986 он – Мозамбикийн Ерөнхийлөгч Самора Машел болон түүний хамт явсан хүмүүсийн нисэх онгоц Өмнөд Африкийн хил орчмын Лебомбо ууланд осолджээ. Ерөнхийлөгчийн хамт нийт 30 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна.
• 1987 он – Дэлхийн хөрөнгийн зах зээлд “Хар даваа гараг” хэмээн нэрлэгдсэн томоохон уналт болов. АНУ-ын Dow Jones Industrial Average индекс нэг өдөрт 508 пункт буюу ойролцоогоор 22 хувиар буурсан нь хөрөнгийн зах зээлийн түүхэн дэх хамгийн огцом уналтуудын нэг юм.
• 2005 он – Иракийн Ерөнхийлөгч асан Саддам Хусейныг хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг үйлдсэн хэрэгт буруутган шүүх ажиллагаа Багдад хотод эхлэв.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1605 он – Томас Браун – Английн эмч, зохиолч, гүн ухааны сэтгэлгээний төлөөлөгч. Шашин, шинжлэх ухаан, хүний мөн чанарын тухай бүтээлүүдээрээ танигдсан (1682 онд нас барсан).
• 1784 он – Ли Хант – Английн яруу найрагч, шүүмжлэгч. Романтизмын үеийн Английн утга зохиолд нөлөө үзүүлсэн уран бүтээлч (1859 онд нас барсан).
• 1850 он – Энни Смит Пек – Америкийн уулчин, эрдэмтэн. Эмэгтэйчүүдийн уулын спорт дахь оролцоог нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан (1935 онд нас барсан).
• 1862 он – Огюст Люмьер – Францын зохион бүтээгч, кино урлагийн анхдагчдын нэг. Ах Луи Люмьертэйгээ хамт хөдөлгөөнт дүрсийг дэлгэцнээ үзүүлэх технологийг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн (1954 онд нас барсан).
• 1895 он – Льюис Мамфорд – Америкийн түүхч, социологич, хот судлаач. Хотын хөгжил, технологи, нийгмийн харилцааны талаар судалж, олон бүтээл туурвисан (1990 онд нас барсан).
• 1910 он – Субраманьян Чандрасекар – Энэтхэг гаралтай Америкийн астрофизикч. Оддын бүтэц, хувьслын судалгаагаараа алдартай бөгөөд 1983 онд Физикийн салбарын Нобелийн шагнал хүртсэн (1995 онд нас барсан).
• 1944 он – Питер Тош – Ямайкийн дуучин, гитарчин, дуу зохиогч. Регги хөгжмийн домогт төлөөлөгчдийн нэг бөгөөд The Wailers хамтлагийн гишүүнээр ажиллаж байв (1987 онд нас барсан).
• 1945 он – Жон Литгоу – Америкийн жүжигчин. 3rd Rock from the Sun, The Crown зэрэг кино, телевизийн бүтээлүүдэд тоглосноороо танигдсан.
• 1946 он – Филип Пулман – Английн зохиолч. His Dark Materials цуврал зохиолоороо дэлхийд алдаршсан.
• 1962 он – Эвандер Холифилд – Америкийн мэргэжлийн боксчин. Хүнд жингийн боксын дэлхийн аварга болж, Майк Тайсонтой хийсэн тулаануудаараа өргөн танигдсан.
• 1966 он – Жон Фавро – Америкийн жүжигчин, найруулагч, продюсер, зохиолч. Iron Man, The Jungle Book, The Lion King зэрэг кинонд ажилласан.
• 1969 он – Трей Паркер – Америкийн жүжигчин, зохиолч, продюсер, анимэйшн бүтээгч. South Park цувралыг бүтээснээрээ алдартай.
• 1983 он – Ребекка Фергюсон – Шведийн жүжигчин. Mission: Impossible цуврал, Dune зэрэг кинонд тоглосон.
• 1987 он – Цүнэнори Аоки – Японы жүжигчин. Телевизийн цуврал болон кино бүтээлүүдэд тоглосон.

Нас барсан алдартнууд

• 1216 он – Жон хаан – Английн хаан. Түүний хаанчлалын үед 1215 онд Магна Карта буюу Их эрх чөлөөний тунхаг бичиг батлагдсан нь Английн үндсэн хуульт ёсны хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн юм (1166 онд төрсөн).
• 1745 он – Жонатан Свифт – Ирландын зохиолч, егөөдөгч, шашны зүтгэлтэн. Gulliver’s Travels буюу “Гулливерийн аялал” бүтээлээрээ дэлхийд алдаршсан (1667 онд төрсөн).
• 1813 он – Юзеф Понятовский – Польшийн жанжин, Наполеоны армийн маршал. Лейпцигийн тулалдааны үеэр шархадсаны дараа амь үрэгджээ (1763 онд төрсөн).
• 1893 он – Люси Стоун – Америкийн эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч, илтгэгч. Эмэгтэйчүүдийн сонгох эрх, нийгмийн тэгш байдлыг хамгаалах хөдөлгөөний нэрт төлөөлөгч байв (1818 онд төрсөн).
• 1897 он – Жорж Пулман – Америкийн бизнес эрхлэгч, зохион бүтээгч. Унтлагын вагон үйлдвэрлэл, төмөр замын тээврийн салбарт нэрээ үлдээсэн (1831 онд төрсөн).
• 1970 он – Ласаро Карденас – Мексикийн улс төрч, 1934–1940 онд тус улсын Ерөнхийлөгчөөр ажилласан. Газрын шинэчлэл болон газрын тосны салбарыг үндэсний мэдэлд шилжүүлэх бодлогоороо танигдсан (1895 онд төрсөн).
• 2003 он – Алия Изетбегович – Босни ба Херцеговины анхны Ерөнхийлөгч. Югослав задран унах үеийн улс төрийн үйл явдал, Боснийн дайны түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг (1925 онд төрсөн).
• 2014 он – Жон Холт – Ямайкийн регги дуучин, дуу зохиогч. “The Tide Is High” зэрэг дуугаар танигдсан (1947 онд төрсөн).
• 2023 он – Ацүши Сакүрай – Японы дуучин, BUCK-TICK рок хамтлагийн гоцлол дуучин. Японы альтернатив рок хөгжмийн ертөнцөд олон жилийн турш нөлөө үзүүлсэн (1966 онд төрсөн).
• 2025 он – Даниэл Нарoдицкий – Америкийн шатрын их мастер, шатрын тайлбарлагч, сургагч. Онлайн шатар болон шатрын боловсролын контентоороо олон хүнд танигдсан (1995 онд төрсөн).

Тэмдэглэлт өдөр

• Дэлхийн хүүхдийн яс, үе мөчний эрүүл мэндийн өдөр (World Pediatric Bone and Joint Day). Жил бүрийн аравдугаар сарын 19-нд хүүхэд, өсвөр үеийнхний яс, үе мөч, булчингийн тогтолцооны өвчлөлийн талаар олон нийтийн мэдлэгийг нэмэгдүүлэх зорилгоор тэмдэглэдэг. Эрт оношилгоо, урьдчилан сэргийлэлт, зөв эмчилгээний ач холбогдлыг онцолдог.
• ЛГБТ төвүүдийн талаарх мэдлэгийг нэмэгдүүлэх өдөр (LGBT Center Awareness Day). АНУ-д ЛГБТQ+ иргэдэд үйлчилгээ, дэмжлэг үзүүлдэг төвүүдийн үйл ажиллагаа, нийгэмд гүйцэтгэх үүргийг таниулах зорилготой тэмдэглэлт өдөр.
• Ниуэгийн Үндсэн хуулийн өдөр (Constitution Day). Шинэ Зеландтай чөлөөт холбоо бүхий өөрөө удирдах статустай болсон 1974 оны түүхэн үйл явдлыг дурсаж, Номхон далайн Ниуэ аралд тэмдэглэдэг.
• Оксфордширын өдөр (Oxfordshire Day). Английн Оксфордшир мужийн түүх, соёл, орон нутгийн онцлогийг сурталчлахад чиглэсэн тэмдэглэлт өдөр.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, NATIONA DAY CALENDAR