Григорийн тооллын жилийн 291 дэх өдөр. Он дуусахад 74 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдал

• 1009 он - Иерусалим хот дахь Христийн шашны хамгийн ариун газруудын нэг болох Ариун булшны сүмийг Фатимидын халиф Аль-Хаким би-Амр Аллахын тушаалаар сүйтгэв. Хожим сүмийг сэргээн босгосон бөгөөд энэ үйл явдал дундад зууны шашин, улс төрийн харилцаанд нөлөөлжээ.
• 1356 он - Швейцарын Базель хотод хүчтэй газар хөдлөлт болж, хотын олон барилга байгууламж сүйджээ. Энэ нь Альпийн нурууны хойд хэсгийн түүхэн дэх хамгийн их хохирол учруулсан газар хөдлөлтүүдийн нэг юм.
• 1748 он - Австрийн залгамжлалын дайныг эцэслэсэн Аахены гэрээ байгуулагдав. Европын томоохон гүрнүүдийн хоорондын хүчний тэнцвэрийг зохицуулахад уг гэрээ чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.
• 1775 он - Америкийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр Британийн цэргүүд одоогийн АНУ-ын Мэн мужийн Портленд хотын өмнөх нэр болох Фалмут сууринг бөмбөгдөн шатаав. Энэ довтолгоо Америкийн колониудын эсэргүүцлийг улам хурцатгасан юм.
• 1851 он - Америкийн зохиолч Херман Мелвиллийн Moby-Dick роман Лондонд The Whale буюу “Халим” нэрээр анх хэвлэгдэв. Уг бүтээл хожим дэлхийн утга зохиолын сонгодог зохиолуудын нэг болсон юм.
• 1867 он - Оросын эзэнт гүрнээс худалдан авсан Аляскаг АНУ-д албан ёсоор шилжүүлэн өгөв. АНУ уг нутаг дэвсгэрийг 7.2 сая ам.доллараар худалдан авсан бөгөөд хожим Аляска 1959 онд АНУ-ын 49 дэх муж болжээ.
• 1898 он - Испани-Америкийн дайны дараа АНУ Пуэрто-Рикогийн хяналтыг гартаа авснаа албан ёсоор баталгаажуулав. Энэ үйл явдал Карибын тэнгис дэх АНУ-ын нөлөөг нэмэгдүүлсэн юм.
• 1922 он - Их Британийн Радио өргөн нэвтрүүлгийн компани буюу BBC байгуулагдав. Тус байгууллага хожим дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй олон нийтийн мэдээллийн байгууллагуудын нэг болж өргөжсөн юм.
• 1929 он - Канадын эмэгтэйчүүдийг холбооны сенатад томилогдох эрхтэй “хүн” гэж үзэх ёстой гэсэн шийдвэрийг Их Британийн Нууц зөвлөлийн Шүүхийн хороо гаргав. Энэ нь Канадын эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрхийн төлөөх тэмцлийн томоохон ялалт байлаа.
• 1944 он - Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Зөвлөлтийн цэргүүд Чехословак руу чиглэсэн чөлөөлөх ажиллагаагаа эхлүүлэв. Тус бүс нутгийг нацист Германы эзлэн түрэмгийллээс чөлөөлөх ажиллагаа дайны төгсгөлийн чухал үе шатны нэг байв.
• 1967 он - Зөвлөлтийн “Венера-4” автомат станц Сугар гаргийн агаар мандалд хүрч, түүний найрлага, нөхцөлийн талаар мэдээлэл дамжуулав. Энэ нь өөр гаргийн агаар мандлыг шууд судалсан анхны амжилттай сансрын даалгавруудын нэг юм.
• 1972 он - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Ричард Никсон усны бохирдлыг бууруулах, усны чанарыг хамгаалах зорилготой Холбооны усны бохирдлын хяналтын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөд гарын үсэг зурав. Энэ хууль нь АНУ-ын байгаль орчны хамгааллын бодлогод чухал нөлөө үзүүлжээ.
• 1985 он - АНУ-д Nintendo Entertainment System (NES) тоглоомын консол өргөн зах зээлд гарч, гэрийн видео тоглоомын салбарын хөгжилд томоохон түлхэц болов.
• 1991 он - Азербайжаны Дээд зөвлөл Зөвлөлт Холбоот Улсаас тусгаар тогтнох тухай үндсэн хуулийн актыг батлав. Улс орон тусгаар тогтнолоо сэргээн тогтоосон энэ өдрийг Азербайжаны түүхэн дэх чухал үйл явдал гэж үздэг.
• 2019 он - НАСА-гийн сансрын нисэгч Кристина Кох, Жессика Мейр нар Олон улсын сансрын станцын гадна зөвхөн эмэгтэй нисэгчдээс бүрдсэн багийн анхны задгай сансрын ажиллагааг гүйцэтгэв. Энэ нь сансрын судалгаанд эмэгтэйчүүдийн оролцооны түүхэн ахиц байлаа.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1405 он - II Пий пап лам - Ромын католик сүмийн тэргүүн, Сэргэн мандалтын үеийн шашны зүтгэлтэн, хүмүүнлэг үзэлтэн (1464 онд нас барсан).
• 1831 он - III Фридрих - Германы эзэн хаан, Пруссын хаан. Тэрээр 1888 онд богино хугацаанд хаан ширээнд суусан (1888 онд нас барсан).
• 1919 он - Пьер Эллиот Трюдо - Канадын улс төрч, тус улсын 15 дахь Ерөнхий сайд. Канадын үндсэн хууль, холбооны тогтолцооны хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн (2000 онд нас барсан).
• 1921 он - Жесси Хелмс - Америкийн улс төрч, Хойд Каролина мужаас сонгогдсон сенатор (2008 онд нас барсан).
• 1926 он - Чак Берри - Америкийн дуучин, гитарчин, рок-н-ролл хөгжмийн анхдагчдын нэг. “Johnny B. Goode”, “Maybellene” зэрэг дуугаараа алдаршсан (2017 онд нас барсан).
• 1926 он - Клаус Кински - Германд төрсөн жүжигчин. Европын кино урлагт, ялангуяа найруулагч Вернер Херцогийн бүтээлүүдэд тоглосноороо танигдсан (1991 онд нас барсан).
• 1927 он - Жорж Скотт - Америкийн жүжигчин, найруулагч. Patton кинонд генерал Жорж Паттоны дүрийг бүтээснээрээ алдартай (1999 онд нас барсан).
• 1951 он - Пэм Доубер - Америкийн жүжигчин. Mork & Mindy телевизийн цувралаар олонд танигдсан.
• 1952 он - Чак Лорри - Америкийн телевизийн зохиолч, продюсер. The Big Bang Theory, Two and a Half Men зэрэг олон ангит бүтээлүүдийг туурвисан.
• 1956 он - Мартина Навратилова - Чехословак гаралтай Америкийн теннисчин. Уимблдоны эмэгтэй ганцаарчилсан төрөлд есөн удаа түрүүлсэн домогт тамирчин.
• 1960 он - Жан-Клод Ван Дамм - Бельгийн тулааны урлагийн тамирчин, жүжигчин. Bloodsport, Kickboxer зэрэг тулаант киногоороо дэлхийд танигдсан.
• 1961 он - Уинтон Марсалис - Америкийн жазз бүрээчин, хөгжмийн зохиолч. Жазз болон сонгодог хөгжмийн салбарт өндөр үнэлэгддэг уран бүтээлч.
• 1984 он - Линдси Вонн - Америкийн уулын цанын тамирчин, Олимпын аварга, дэлхийн цомын тэмцээний олон удаагийн түрүүтэй тамирчин.
• 1984 он - Фрида Пинто - Энэтхэгийн жүжигчин. Slumdog Millionaire кинонд тоглосноороо олон улсын хэмжээнд танигдсан.
• 1987 он - Зак Эфрон - Америкийн жүжигчин, дуучин. High School Musical, The Greatest Showman зэрэг кинонд тоглосон.

Нас барсан алдартнууд

• 1541 он - Маргарет Тюдор - Английн гүнж, Шотландын хаан IV Жеймсийн хатан. Тэрээр Англи, Шотландын хааны удмын түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг (1489 онд төрсөн).
• 1744 он - Сара Черчилль - Английн язгууртан, Марлборогийн гүнгийн авхай. Хатан хаан Аннагийн ордонд улс төрийн нөлөө бүхий хүн байв (1660 онд төрсөн).
• 1871 он - Чарльз Бэббидж - Английн математикч, зохион бүтээгч. Механик тооцоолох төхөөрөмжийн загвар боловсруулсан бөгөөд орчин үеийн компьютерын хөгжлийн анхдагчдын нэг гэж тооцогддог (1791 онд төрсөн).
• 1893 он - Шарль Гуно - Францын хөгжмийн зохиолч. Фауст дуурь болон “Ave Maria” бүтээлээрээ алдартай (1818 онд төрсөн).
• 1931 он - Томас Алва Эдисон - Америкийн зохион бүтээгч, бизнес эрхлэгч. Фонограф, цахилгаан гэрэлтүүлгийн систем, хөдөлгөөнт дүрсний технологийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан бөгөөд амьдралынхаа туршид АНУ-д 1,093 патент авчээ (1847 онд төрсөн).
• 1973 он - Лео Штраус - Герман гаралтай Америкийн улс төрийн философич. Сонгодог улс төрийн философи, улс төрийн сэтгэлгээний судалгаагаараа алдартай (1899 онд төрсөн).
• 2012 он - Камилла Уильямс - Америкийн дуурийн сопрано дуучин, Нью-Йоркийн Метрополитен дуурийн тайзнаа тоглосон анхны хар арьст дуучдын нэг (1919 онд төрсөн).
• 2017 он - Чак Берри - Рок-н-ролл хөгжмийн хөгжилд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлсэн дуучин, гитарчин. Түүний гитарын тоглолт, дуу зохиох хэв маяг олон үеийн хөгжимчдөд нөлөөлсөн (1926 онд төрсөн).
• 2024 он - Морис Эль Медиуни - Алжир гаралтай төгөлдөр хуурч, хөгжмийн зохиолч. Ойрх Дорнод, Хойд Африкийн хөгжмийн уламжлалыг жазз болон бусад урсгалтай хослуулсан бүтээлүүдээрээ танигдсан (1928 онд төрсөн).

Тэмдэглэлт өдөр

• Дэлхийн цэвэршилтийн өдөр (World Menopause Day). Жил бүрийн аравдугаар сарын 18-нд тэмдэглэдэг. Олон улсын Цэвэршилтийн нийгэмлэгээс 2009 онд санаачлан бий болгосон энэ өдрийн зорилго нь цэвэршилтийн үеийн өөрчлөлт, эрүүл мэндийн асуудлын талаарх мэдлэгийг нэмэгдүүлэх, эмэгтэйчүүдэд шаардлагатай тусламж, дэмжлэгийг хүртээмжтэй болгоход оршино.
• 2026 оны уриа, анхаарах асуудал. Олон улсын Цэвэршилтийн нийгэмлэгийн мэдээлснээр 2026 оны сэдэв нь “Дунд насны архаг өвдөлт” (Chronic Pain at Midlife) юм. Цэвэршилтийн үеийн өвдөлтийг үл тоомсорлохгүй байх, зөв оношилгоо, хувь хүнд тохирсон эмчилгээ, судалгааны ач холбогдлыг онцолж байна.
• Аляскийн өдөр (Alaska Day). АНУ-ын Аляска мужид жил бүрийн аравдугаар сарын 18-нд тэмдэглэдэг. 1867 оны энэ өдөр Оросын эзэнт гүрэн Аляскаг АНУ-д албан ёсоор шилжүүлэн өгсөн түүхэн үйл явдлыг дурсан тэмдэглэдэг.
• Канадын “Хүн байх эрхийн хэрэг”-ийн дурсгалын өдөр (Persons Day). Канадын эмэгтэйчүүдийг хууль зүйн утгаар “хүн” гэж хүлээн зөвшөөрсөн 1929 оны түүхэн шийдвэрийг дурсдаг. Энэ шийдвэр нь эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрх, төрийн өндөр албан тушаалд ажиллах боломжийг өргөжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн юм.
• Азербайжаны тусгаар тогтнолоо сэргээсэн өдөр. 1991 оны аравдугаар сарын 18-нд тус улсын парламент Зөвлөлт Холбоот Улсаас тусгаар тогтнох тухай үндсэн хуулийн актыг баталсан түүхэн үйл явдлыг тэмдэглэдэг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, UN, UNESCO