Өдөр бүрийн амьдралд энгийн мэт санагдах нэг зүйл болох хамтдаа хооллох нь бидний бие, сэтгэл санаа төдийгүй тархины эрүүл мэндэд хүртэл чухал ач холбогдолтой байж болохыг судалгаанууд харуулж байна.

Хоолыг бусадтай хуваалцан идэх буюу commensality хэмээх энэхүү эртний дадал нь сэтгэл гутралын эрсдэлийг бууруулж, танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг дэмжин, улмаар оюуны хомсдолоос хамгаалахад тодорхой үүрэг гүйцэтгэж болох ажээ. Түүнчлэн хоолоо илүү таашаан идэх, бусадтайгаа илүү дотно харилцаа тогтоох, тэр ч байтугай урт наслахад ч эерэгээр нөлөөлөх аж.

Энд ямар нэгэн шинэ төрлийн хоолны дэглэмийн тухай яриагүй. Харин хүн төрөлхтний олон мянган жилийн турш хэрэглэж ирсэн хамгийн энгийн дадлуудын нэг болох хамтдаа хооллох тухай ярьж байна.

Оксфордын их сургуулийн эдийн засаг, зан үйлийн шинжлэх ухааны профессор Ян-Эммануэль Де Невегийн хэлснээр, хоол хүнсээ хамтдаа хуваалцах нь хүмүүс хоорондын харилцааг бэхжүүлэх, итгэлцлийг бий болгох, бусадтай холбогдох чухал арга замын нэг аж.

Гэвч орчин үеийн нийгэмд хүмүүс улам бүр ганцаардмал болж, гэр бүл, найз нөхөдтэйгөө нэг ширээний ард сууж хооллох нь өмнөхөөсөө ховордсон. Гэвч энэ эртний уламжлалыг амьдралдаа эргэн оруулах нь бидний бодож байгаагаас хавьгүй хялбар байж болох нь.

Сэтгэл санааг дэмжиж, сэтгэл гутралаас хамгаална

Хамтдаа хооллохын ач холбогдлыг судалсан олон судалгааны гол анхаарал нь хүний сэтгэцийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөнд чиглэжээ. Хятадын Жэжян мужийн Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх төвийн судлаачид 60-аас дээш насны 9361 эмэгтэйг хамруулан судалгаа явуулахад, хоолны ширээний ард хамт сууж буй хүмүүсийн тоо тухайн хүний сэтгэл гутралд өртөх эрсдэлтэй тодорхой хэмжээгээр холбоотой болохыг тогтоосон байна.

Энэ үр дүн нь тухайн хүмүүсийн эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, ганцаараа амьдардаг эсэх зэрэг сэтгэл санаанд нөлөөлж болох бусад хүчин зүйлсийг тооцсон ч хэвээр байжээ. Өөрөөр хэлбэл, хамтдаа хооллох үйл явц өөрөө хүний сэтгэл зүйд онцгой нөлөөтэй байж болохыг судлаачид онцолсон байна.

Японд хийсэн өөр нэг судалгаагаар үүнтэй төстэй үр дүн гарчээ. Гэр бүлийнхэнтэйгээ хамт амьдардаг боловч ихэвчлэн ганцаараа хооллодог 65-74 насны хүмүүс тогтмол бусадтайгаа хамт хооллодог хүмүүсээс сэтгэл гутралын шинж тэмдэг илрэх магадлал тав дахин өндөр байжээ.

Харин үүнийг батлах хамгийн өргөн хүрээтэй нотолгооны нэг нь Дэлхийн аз жаргалын тайлангаас харагддаг. Дэлхийн олон орны 150 мянга орчим хүнийг хамруулсан судалгаанд хүмүүс сүүлийн долоо хоногт таньдаг хүнтэйгээ хэдэн удаа өдрийн болон оройн хоол идсэн талаар асуужээ.

Судалгааны үр дүнгээс харахад, бусадтайгаа хамт хооллох тоо нэмэгдэх тусам хүмүүсийн сэтгэл ханамж, сэтгэл хөдлөлийн сайн сайхан байдал тогтвортой өсөж байжээ.

Судлаач Де Невегийн хэлснээр, хамтдаа хооллодог эсэх нь хүний амьдралдаа хэр сэтгэл хангалуун байдгийг урьдчилан таамаглахад ажил эрхлэлт болон харьцангуй орлоготой нь адил хэмжээнд ач холбогдолтой үзүүлэлт болж байжээ.

Хамт хооллох үед таашаал, дотно харилцаа нэмэгддэг

Хоолыг бусадтайгаа хамт идэхийн ач тус нь зөвхөн сэтгэл санаагаар хязгаарлагдахгүй бололтой. Оксфордын их сургуулийн биологийн антропологич Робин Данбарын үзэж байгаагаар, хооллох үед хүний биед эндорфин хэмээх таатай мэдрэмж төрүүлдэг бодис ялгардаг бөгөөд энэ нь хүмүүсийн хоорондын холбоо, дотно харилцааг бэхжүүлэхэд тусалж болох аж.

Хамгийн сонирхолтой нь, бусдын дэргэд хооллох нь тухайн хоолны амтыг хүртэл илүү таатай болгож болохыг судалгаагаар харуулжээ. Пенсильванийн их сургуулийн судлаач Эрика Бутбигийн хийсэн туршилтуудаар хүмүүс бусдын хамт шоколад идэх үедээ түүнийг илүү амттай гэж үнэлсэн байна.

Өөрөөр хэлбэл, хамтдаа хооллох үед бид зөвхөн гэдсээ цатгаад зогсохгүй сэтгэл санаагаа ч тэтгэж, бусадтайгаа холбоо тогтоож байдаг ажээ.

Тархины хөгшрөлтийг удаашруулж болзошгүй

Хамтдаа хооллох нь тархины эрүүл мэндэд ч ач холбогдолтой байж болохыг сүүлийн үеийн судалгаанууд харуулж байна. 2025 онд Японы судлаачдын хийсэн судалгаагаар, байнга ганцаараа хооллодог хүмүүсийн тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаатай холбоотой зарим хэсгийн эзлэхүүн бага байгааг илрүүлжээ. Үүнд дунд чамархайн хэсэг болон ой тогтоолтод чухал үүрэгтэй гиппокамп багтсан байна.

Ганцаараа хооллодог хүмүүс ерөнхийдөө шим тэжээл багатай хоол хүнс хэрэглэх хандлагатай байдаг нь тархины хэмжээнд тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж болох ч хоолны дэглэм дангаараа бүх ялгааг тайлбарлаж чадаагүй байна. Тиймээс нийгмийн харилцааны дутагдал, ганцаардал нь тархины урт хугацааны эрүүл мэндэд мөн нөлөөлж байж болохыг судлаачид таамаглажээ.

Хамтдаа хооллох үед бий болдог таатай мэдрэмж, нийгмийн дэмжлэг нь стрессийг бууруулахад тусалж болох бөгөөд стресс нь тархины үйл ажиллагаа доройтох эрсдэлт хүчин зүйлсийн нэг юм. Үүнээс гадна хоолны үеэр өрнөх яриа хөөрөө, бусадтай харилцах үйл явц нь тархийг идэвхтэй байлгаж, нас ахих үед танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг дэмжих боломжтой.

Судалгаанд оролцогчид тухайн үедээ танин мэдэхүйн хэвийн үйл ажиллагаатай байсан ч тархины ийм өөрчлөлт нь цаашдаа оюуны хомсдолын эрсдэлийг нэмэгдүүлж болзошгүйг судлаачид анхааруулсан байна.

Италичуудын хооллох соёл бидэнд юуг хэлж болох вэ?

Хүмүүсийн хамтдаа хооллох дадал улс орон бүрт харилцан адилгүй байдаг. Дэлхийн аз жаргалын тайланд дурдсанаар, япончууд долоо хоногт дунджаар дөрөв хүрэхгүй удаа хамтдаа хооллодог бол Их Британи болон АНУ-д энэ тоо долоо, найман удаа орчим, харин Италид бүр есөн удаа хүрдэг байна.

Итали улс хоол хүнсийг хүмүүсийг холбож өгдөг соёлын чухал хэсэг гэж үздэгээрээ алдартай. ЮНЕСКО Италийн хоолны соёлыг биет бус соёлын өвийн статуст оруулахдаа хоол хүнс нь гэр бүл, хамт олон, сургууль, баяр ёслол болон нийгмийн арга хэмжээний үеэр хүмүүсийг хооронд нь холбож өгдөг чухал үүрэгтэйг онцолжээ.

Италиас гаралтай Slow Food хөдөлгөөн ч хоол хүнсийг яарч сандран хэрэглэхээс илүүтэйгээр хамтдаа бэлтгэж, хамтдаа идэхийн үнэ цэнийг олон жилийн турш сурталчилж ирсэн байна. Тус хөдөлгөөний Италийн салбарын тэргүүн Барбара Наппинигийн хэлснээр, Италид хоол хүнсээ хуваалцах нь өөрөө нэгэн төрлийн философи бөгөөд хоолоо хамтдаа бэлтгэж, ширээн дээр тавьсан зүйлээ бусадтайгаа хуваалцахын тулд анхаарал халамж, тэвчээр шаарддаг аж.

Ганцаараа хооллохын оронд хэн нэгнийг урьж болно

Орчин үеийн амьдралын хэмнэлээс шалтгаалан хүмүүс улам их ганцаарддаг болсон ч үүнийг өөрчлөх шийдэл заримдаа маш энгийн байж болох нь. Магадгүй таны эргэн тойронд тантай хамт хооллохыг хүсдэг ч та өөрөө мэдэлгүй өнгөрөөж байгаа хүн олон байж болох ажээ.

Судалгаануудаар хүмүүс бусдын хамт цаг өнгөрөөх, хооллох урилгыг бидний төсөөлдөгөөс илүү таатайгаар хүлээж авдаг нь тогтоогдсон байна. Бид өөрсдийнхөө компанид бусад хүмүүс хэр их дуртай, бидэнтэй хэр их цаг өнгөрөөхийг хүсдэгийг дутуу үнэлэх хандлагатай байдаг аж.

Тиймээс ганцаардсан байж болох нэгэн найз, хамаатан, танил хүнээ зүгээр л “Хамтдаа хооллох уу?” гэж урихад хангалттай байж болох юм.

Италид бүр ганцаардсан хүмүүсийг хоолны ширээний ард холбох зорилготой Tablo нэртэй апп хүртэл бий болсон байна. 2019 онд байгуулагдсан уг аппыг өнөөг хүртэл 300 мянга гаруй удаа ашиглажээ. Тус апп нь болзооны зориулалттай биш бөгөөд хүмүүсийн нийгмийн хүрээг өргөжүүлж, ганцаардлыг багасгах зорилготой аж.

Стэнфордын их сургуулийн сэтгэл судлаач Жамил Заки ч ичимхий оюутнуудыг сургуулийнхаа кофе шопт уулзуулдаг “платоник болзоо” буюу романтик бус, нөхөрлөлийн уулзалт зохион байгуулж үзсэн бөгөөд энэ нь тэдний нийгмийн харилцаанд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлсэн байна.

Эх сурвалж: BBC