Орос улс 2045 он хүртэл атомын эрчим хүчний хүчин чадлаа эрс нэмэгдүүлж, Урал, Сибирь, Алс Дорнодод шинэ атомын цахилгаан станцууд байгуулахаар төлөвлөжээ.
ОХУ-ын атомын эрчим хүчний салбарын хөгжлийн асуудлаарх зөвлөгөөний үеэр “Росатом”-ын ерөнхий захирал Алексей Лихачёв ирээдүйд баригдах атомын цахилгаан станцуудын байршлын схемийг Ерөнхийлөгч Владимир Путинд танилцуулсан байна.
Оросын төрийн тэргүүн атомын эрчим хүчийг улсын урт хугацааны хөгжлийн нэгэн чухал тулгуур гэж тодорхойлж, өсөн нэмэгдэж буй цахилгааны хэрэглээг хангахын тулд шинэ үеийн атомын станц, эрчим хүчний блок байгуулах шаардлагатайг онцолжээ.
Путины хэлсэн гол санаа нь энгийн боловч стратегийн хувьд томоохон утгатай аж. Тэрбээр "Орос улс эрчим хүчний шинэ эрэлт бий болохыг хүлээгээд суух бус, тэр эрэлтийг урьдчилан тооцож, атомын эрчим хүчний шинэ дэд бүтцийг одооноос байгуулах ёстой" гэж хэлжээ.
Оросын шинэ атомын газрын зураг
“Росатом”-ын тэргүүн Алексей Лихачёв Путинд ирээдүйн атомын цахилгаан станцуудын байршлын схемийг танилцуулсан бөгөөд шинэ блок байгуулах тэргүүлэх талбайнуудын жагсаалтыг тодорхойлсон талаар мэдээлжээ.
Энэ нь Оросын атомын эрчим хүчний бодлого нэг нэг станцын төслөөс давж, улсын хэмжээнд урт хугацааны эрчим хүчний шинэ газрын зураг руу шилжиж буйг харуулж буй аж.
Путин өмнө нь Оросын эрчим хүчний системийн ирээдүйн хэрэгцээтэй холбоотойгоор Урал, Сибирь, Алс Дорнодод шинэ атомын цахилгаан станцууд байгуулах асуудлыг онцолж байв.
Эдгээр бүс нутаг нь зөвхөн хүн амын төвлөрлөөр бус, аж үйлдвэр, уул уурхай, тээвэр, шинэ үйлдвэрлэл, дата төв, технологийн төслүүд хөгжих боломжтой бүсүүд юм. Тиймээс атомын цахилгаан станцыг зөвхөн цахилгаан үйлдвэрлэх байгууламж гэж харахаас илүү бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжлийн дэд бүтэц гэж Москва үзэж буй аж.
Цахилгааны эрэлт нэмэгдэнэ
Оросын атомын эрчим хүчийг өргөжүүлэх гол шалтгаануудын нэг нь цахилгааны хэрэглээний өсөлт. Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд дэлхий даяар эрчим хүчний хэрэглээ огцом нэмэгдэх болсон нэг шинэ хүчин зүйл бол хиймэл оюун ухаан болон дата төвүүд юм. Өндөр хүчин чадалтай дата төвүүд асар их хэмжээний цахилгаан хэрэглэдэг.
Путины тайлбарлаж буйгаар, Орос улс ирээдүйд үйлдвэрлэлийн шинэ хүчин чадал, технологийн төслүүд болон дата боловсруулах төвүүдийн өсөн нэмэгдэх хэрэглээг хангахын тулд эрчим хүчний эх үүсвэрээ урьдчилан нэмэгдүүлэх шаардлагатай аж. Энэ утгаараа атомын эрчим хүч нь Кремлийн хувьд аж үйлдвэр + технологи + дата төв + бүс нутгийн хөгжил + эрчим хүчний аюулгүй байдал гэсэн нэг том системийн хэсэг болж буй.
2045 он - Оросын атомын эрчим хүчний шинэ зорилт
Орос улс урт хугацаанд цахилгаан үйлдвэрлэлд атомын эрчим хүчний эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх зорилт тавьжээ. Тус улсын стратегийн төлөвлөгөөнд 2045 он гэхэд атомын эрчим хүчний эзлэх хувийг ойролцоогоор 25 хувьд хүргэх зорилт дэвшүүлсэн байна.
Энэ нь өнөөгийн түвшнээс мэдэгдэхүйц өсөлт гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, Москва атомын эрчим хүчийг зөвхөн одоо байгаа станцуудаа ажиллуулах салбар гэж бус, ирээдүйн эрчим хүчний системийн гол багануудын нэг гэж харж байгаа аж.
Шинэ АЦС хаана хэрэгтэй вэ?
Энд Оросын стратегийн сонирхол илүү тодорхой харагдана. Урал: Оросын хүнд үйлдвэр, металлург, уул уурхай, боловсруулах үйлдвэрлэлийн томоохон төв. Сибирь: Асар том газар нутагтай, байгалийн баялаг ихтэй бөгөөд уул уурхай, боловсруулах үйлдвэрлэл, эрчим хүч их шаарддаг төслүүд өсөн нэмэгдэх боломжтой. Алс Дорнод: Оросын Ази, Номхон далайн бүс нутагтай эдийн засгийн харилцааны чухал гарц.
Эдгээр бүсэд атомын эрчим хүчний шинэ хүчин чадал бий болгох нь Москвагийн хувьд эрчим хүчний системийг баруун хэсгээс хэт хамааралтай байлгахгүй байх стратегийн ач холбогдолтой.
“Росатом”-ын дараагийн алхам зөвхөн шинэ АЦС биш
Оросын атомын салбарын хамгийн сонирхолтой хэсэг нь зөвхөн олон шинэ реактор барих төлөвлөгөө биш аж. Москва дөрөвдүгээр үеийн реактор, хурдан нейтроны технологи болон хаалттай түлшний цикл хөгжүүлэхэд ихээхэн анхаарч буй юм байна.
Үүний нэг гол жишээ нь Томск мужийн Северск хотод хэрэгжиж буй БРЕСТ-ОД-300 төсөл. Энэ технологийн гол санаа нь цөмийн түлшийг ашиглаад хаях уламжлалт загвараас илүүтэйгээр түлшийг дахин боловсруулж, цөмийн түлшний эргэлтийг хаалттай системд оруулах явдал ажээ.
Хэрэв ийм технологиуд үйлдвэрлэлийн хэмжээнд амжилттай хэрэгжвэл Орос атомын эрчим хүчний салбарт зөвхөн цахилгаан үйлдвэрлэгч биш, цөмийн түлшний бүрэн цикл бүхий технологийн гүрэн гэсэн байр сууриа бэхжүүлэх боломжтой юм байна.
“Росатом” ОХУ-д зөвхөн барилга барьдаггүй
Энд бас нэг чухал геополитикийн асуудал бий. “Росатом” олон улсын зах зээл дээр атомын цахилгаан станц барих, реактор нийлүүлэх, түлшээр хангах, ашиглалтад оруулах зэрэг бүхэл бүтэн цөмийн эрчим хүчний үйлчилгээний багц санал болгодог.
Оросын атомын технологийн экспорт нь Москвагийн хувьд эдийн засгийн орлогоос гадна урт хугацааны геополитикийн хэрэгсэл болсон. Яагаад гэвэл атомын цахилгаан станц гэдэг нь нэг удаагийн худалдаа биш.
Реактор баригдсаны дараа түлш, засвар үйлчилгээ, инженерийн үйлчилгээ, технологийн шинэчлэл, мэргэжилтэн бэлтгэх, ашиглалтын зөвлөгөө зэрэг олон жилийн хамтын ажиллагаа үргэлжилдэг. Тиймээс нэг улсын атомын эрчим хүчний системд Оросын технологи суувал олон арван жилийн хамтын ажиллагааны сүлжээ бий болдог байна.
Атомын эрчим хүч — Оросын технологийн тусгаар тогтнолын нэг хэсэг
Украины дайн эхэлснээс хойш Оросын хувьд технологийн тусгаар тогтнол улам чухал улс төрийн зорилго болсон. Барууны хориг арга хэмжээ Оросын олон салбарт гадаад технологи, тоног төхөөрөмжийн хүртээмжийг хязгаарласан. Ийм нөхцөлд атомын эрчим хүч нь Москвагийн хувьд онцгой байр суурьтай.
Учир нь, Орос энэ салбарт реактор → түлш → инженерчлэл → судалгаа → мэргэжилтэн → станцын ашиглалт гэсэн харьцангуй бүрэн экосистемтэй. Тиймээс атомын салбарыг өргөжүүлэх нь эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн асуудлаас гадна үндэсний технологийн бие даасан байдлаа хадгалах стратеги гэж ойлгож болох аж.
Монголын хувьд яагаад анхаарах ёстой вэ?
Бидний хувьд хамгийн сонирхолтой. Орос улс атомын эрчим хүчний шинэ төслүүдээ Сибирь, Алс Дорнод руу улам түлхүү чиглүүлж буй нь Монгол Улсын эрчим хүчний орчинтой шууд бус байдлаар холбоотой.
Монголын эрчим хүчний систем Оросын эрчим хүчний системтэй аль хэдийн холбогдсон. Монгол Улс цахилгааны хэрэглээгээ дотоодын эх үүсвэрээр бүрэн хангаж чадахгүй үедээ ОХУ-аас цахилгаан импортолдог.
Хэрэв Сибирь болон Алс Дорнодод томоохон хэмжээний шинэ суурь цахилгаан үйлдвэрлэлийн хүчин чадал бий болвол бүс нутгийн эрчим хүчний зах зээлийн бүтэц өөрчлөгдөх боломжтой. Гэхдээ энд шууд “Монголд атомын цахилгаан нийлүүлнэ” гэж дүгнэж болохгүй.
Одоогийн байдлаар энэ бол стратегийн түвшний боломжийн асуудал болохоос тодорхой гэрээ, төсөл гэсэн үг биш юм.
Иймд Монгол Улс ирээдүйн эрчим хүчний бодлогоо боловсруулахдаа хойд хөршийн ийм томоохон өөрчлөлтийг анзаарах шаардлагатай.
Мецамороос харахад атомын эрчим хүч геополитик болдог
Энэ мэдээг бид саяхан ярьсан Арменийн Мецаморын АЦС-ын асуудалтай холбож харж болно. Мецаморын станцыг тойрсон Орос-Армени болон бүс нутгийн маргаан нь атомын эрчим хүч зөвхөн цахилгаан үйлдвэрлэлийн асуудал биш болохыг харуулдаг.
Нэг улс аль улсын реакторын технологи → түлш → инженерчлэл → засвар үйлчилгээ → мэргэжилтэн ашиглаж байгаагаас тухайн улсын эрчим хүчний геополитикийн хамаарал тодорхой хэмжээгээр шалтгаална.
Иймд “Росатом”-ын шинэ АЦС-ын газрын зураг гэдэг үнэндээ Оросын ирээдүйн эрчим хүчний газрын зураг төдийгүй технологийн нөлөөллийн газрын зураг юм.
Москва ирээдүйгээ хэрхэн төсөөлж байна вэ?
Путины сүүлийн үеийн мэдэгдлүүдийг “Единая Россия”-гийн их хурал дээр хэлсэн үгтэй нь зэрэгцүүлэн харвал нэг сонирхолтой дүр зураг харагдаж буй юм. Нэг талд “Оросын хүч бол нэгдэл". Нөгөө талд “Оросын эрчим хүчний ирээдүй атомын технологитой холбоотой”. Энэ хоёр мессэж салангид биш.
Кремль өнөөгийн нөхцөлд Оросын хүчийг нийгмийн эв нэгдэл + цэргийн чадавх + эрчим хүч + технологи + үйлдвэрлэл + тусгаар тогтнол гэсэн олон бүрэлдэхүүнтэй ойлголтоор тайлбарлаж байна.
Иймд “Росатом”-ын Путинд танилцуулсан шинэ АЦС-уудын схемийг Оросын 20 жилийн дараах эрчим хүчний системийн зураг төсөл гэж харахаас гадна тус улсын технологийн болон геополитикийн урт хугацааны стратегийн нэг хэсэг гэж үзэх боломжтой ажээ.
Эх сурвалж: TASS. RIA NOVOSTI, RG, EXPORT
