Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу COP17-ын хүрээнд “Гадаад хувьслыг дотоод хувьслаар даван туулах нь” үзэсгэлэнг Богд Хааны ордон музейд нээлээ.

Байгаль орчны доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг дэлхий нийтийн тулгамдсан асуудлыг хүний дотоод сэтгэл, ухамсар, хандлагатай холбон харуулахыг зорьсон тус үзэсгэлэнд музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй Буддын урлагийн ховор нандин бүтээлүүдээс сонгон дэлгэжээ.

Үзэсгэлэнгээр дамжуулан хүний дотоод ертөнц болон хүрээлэн буй гадаад орчин хоорондоо салшгүй холбоотой бөгөөд хүний бодол, хандлага, үйлдэлд гарсан өөрчлөлт нь байгаль дэлхийд хандах хандлага, улмаар хүрээлэн буй орчны өөрчлөлтөд нөлөөлж болохыг Буддын гүн ухааны үүднээс тайлбарлан харуулахыг зорьсон байна.

Богд Хааны ордон музейн захирал, доктор Ц.Гүнчин-Иш үзэсгэлэнгийн үзэл санааг тайлбарлахдаа хүний дотоод сэтгэлийн эрүүл байдал, ухамсар, үйлдэл нь гадаад ертөнцийн хувьсал өөрчлөлтөд чухал нөлөөтэйг онцолжээ.

Өөрөөр хэлбэл, хүн өөрийн дотоод мөн чанар, хандлага, ухамсартайгаа ажиллаж, эерэг өөрчлөлтийг бий болгож чадвал байгаль орчиндоо үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулахад тодорхой хувь нэмэр оруулах боломжтой гэсэн санааг тус үзэсгэлэн дэвшүүлж байгаа аж.

Энэ санааг Буддын шашны гүн ухаан, номлол болон урлахуйн бүтээлүүдээр дамжуулан илэрхийлсэн нь үзэсгэлэнгийн онцлог юм байна. Түүнчлэн байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, хүрээлэн буй орчиндоо хариуцлагатай хандах үзэл санааг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэхэд чиглэж буйгаараа онцлогтой ажээ.

Дүйнхорын сургаалаар дамжуулан дотоод ба гадаад ертөнцийн холбоог өгүүлнэ

Энэ удаагийн үзэсгэлэнд монголчуудын дунд “Дүйнхор” хэмээн нэрлэгддэг Калачакра бурхантай холбоотой түүх, соёлын 30 гаруй дурсгал, бүтээлийг дэлгэн үзүүлж байна.

Калачакра нь санскрит хэлээр “Цагийн хүрд” гэсэн утгатай бөгөөд цаг хугацаа, орчлон ертөнц, хүний дотоод сэтгэл, гадаад орчны харилцан хамаарлыг бясалгал, гүн ухааны үүднээс тайлбарладаг Буддын шашны уламжлалын нэгэн чухал сургаал юм.

Богд Хааны ордон музейн судлаач, доктор Б.Няммягмарын тайлбарласнаар үзэсгэлэнд Калачакра буюу Дүйнхорын сургаал, бясалгалын уламжлалтай холбоотой бүтээл, эд өлгийн зүйлсийг түлхүү сонгосон нь хүний дотоод сэтгэл болон гадаад ертөнцийн харилцан хамаарлыг харуулах зорилготой аж.

Буддын шашны философийн үзэлд гадаад орчны доройтол, өөрчлөлтийг хүний дотоод сэтгэл, сэтгэлийн бохирдолтой тодорхой хэмжээгээр холбон авч үздэг. Тиймээс хүний буруу бодол, хандлагыг цэгцэлж, эерэг бодлыг төлөвшүүлэн, сэтгэлээ зөв чиглүүлэх нь зөвхөн хувь хүний амьдралд төдийгүй хүрээлэн буй орчинд хандах хандлагад ч эерэг өөрчлөлт авчирна гэсэн үзэл санаа Дүйнхорын уламжлалд чухал байр суурь эзэлдэг байна.

Ийнхүү эртний Буддын гүн ухааны үзэл санааг өнөөгийн уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт, байгаль орчны доройтол зэрэг дэлхий нийтийн асуудалтай холбон тайлбарласан нь энэхүү үзэсгэлэнг онцгой болгож байна.

Дүйнхорын уламжлал Монголын шашин, соёлын түүхэнд

Дүйнхорын ёс нь Монголын Буддын шашны түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг уламжлалын нэг юм. Тус уламжлал нь Жонангийн ёс, Калачакрагийн сургаал, бясалгалын арга ухаантай нягт холбоотой бөгөөд Монголд дэлгэрсэн Буддын шашны ном, бясалгалын уламжлалын түүхэнд чухал байр суурь эзэлж иржээ.

Жонангийн уламжлалын нэрт төлөөлөгчдийн нэг Долпон Шераб Гялцэн болон түүнтэй холбоотой лам нарын үйл хэрэг Дүйнхорын сургаалтай салшгүй холбоотой байв. Ялангуяа Жонангийн ёс нь Калачакра буюу Дүйнхорын бясалгалын аргыг өндөр түвшинд хөгжүүлсэн уламжлалаараа Буддын шашны түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг.

Энэ уламжлал Монголын Богдуудын шашин, номын үйл хэрэгт ч тодорхой хэмжээгээр хадгалагдаж ирсэн бөгөөд Их Хүрээний шашин, соёлын орчинд Дүйнхорын ном, бясалгалын ёсыг дэлгэрүүлэхэд зориулсан сургалт, дацангийн уламжлал бий болсон нь Монголын нууц тарнийн сургалтын хөгжлийн түүхэнд чухал ач холбогдолтой гэж судлаачид үздэг.

Өнөөдөр энэхүү уламжлалыг Гандантэгчэнлин хийдийн хүрээнд сэргээн хөгжүүлж байгаа бөгөөд ийнхүү музейн сан хөмрөгт хадгалагдан үлдсэн түүх, соёлын дурсгалуудаар дамжуулан олон нийтэд танилцуулж байна.

VIII Богд Жавзандамба болон Шамбалын бэлгэдэл

Дүйнхорын уламжлалтай холбоотой түүхэн дурсгалын нэг чухал хэсэг нь VIII Богд Жавзандамбын ордон, шашин соёлын орчинтой холбогддог.

Түүхэн баримтад VIII Богд Жавзандамба дөрвөн өнгийн буюу цагаан, улаан, шар, ногоон ордонтой байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг. Эдгээрээс эх хувиараа өнөө цагт хадгалагдан үлдсэн нь Богд Хааны ногоон ордон юм.

Ногоон ордон нь Дүйнхорын уламжлал дахь Шамбалын орны бэлгэдэлтэй холбоотой хэмээн тайлбарладаг. Шамбал нь Буддын шашны уламжлалд амар амгалан, зөв ёс, гэгээрэл, сайн сайхныг бэлгэдсэн домогт ариун орон хэмээн дүрслэгддэг.

Зарим бичгийн эх сурвалж, түүхэн тайлбарт VIII Богд Жавзандамба өөрийн ордон, хот суурин, сүм хийдийн орон зайг Шамбалын хот болон мандлын бэлгэдэлтэй холбон үзэж байсан тухай өгүүлдэг. Тиймээс Богд хааны ногоон ордон нь зөвхөн хааны ордны архитектурын дурсгал төдийгүй шашин, бэлгэдэл, соёлын олон давхар утга агуулсан түүхэн өв хэмээн үзэх үндэстэй юм.

Уг ордонд ирж, үзэж, сонсож, уулзаж байсан хүн бүр ирээдүйд Богд хаантай Шамбалын ерөөлт барилдлагаар учран золгож, сайн сайханд хүрэх ерөөл бэлгэдлийг шингээн бүтээсэн гэх уламжлалт тайлбар ч байдаг ажээ.

Өнгөрсөн үеийн сургаал өнөөдрийн байгаль хамгаалалтай холбогдов

“Гадаад хувьслыг дотоод хувьслаар даван туулах нь” үзэсгэлэнгийн гол санаа нь өнгөрсөн үеийн шашин, соёлын өвийг зөвхөн түүхийн дурсгал хэлбэрээр харуулах бус, өнөөгийн дэлхий нийтийн тулгамдсан асуудалтай холбон ойлгуулахад оршиж байна.

Өнөөдөр дэлхий нийтээр уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт, газрын доройтол, усны хомсдол, биологийн олон янз байдлын алдагдал зэрэг олон сорилттой нүүр тулж буй. Монгол Улсын хувьд ч цөлжилт, бэлчээрийн доройтол, усны нөөцийн асуудал нь байгаль орчны бодлогын чухал сорилтын нэг хэвээр байна.

Энэ үед хүний хэрэглээ, амьдралын хэв маяг, байгальд хандах хандлага, ухамсар зэрэг нь хүрээлэн буй орчны төлөв байдалтай хэрхэн холбогдож байгааг эртний сургаал, урлагийн бүтээлээр дамжуулан эргэн харах боломжийг үзэсгэлэн олгож байгаа аж.

Иймд тус үзэсгэлэн нь зөвхөн Буддын урлагийн сонгомол бүтээлүүдийг дэлгэн үзүүлсэн соёлын арга хэмжээ бус, хүний дотоод өөрчлөлт, байгаль дэлхийтэй харилцах хандлага, тогтвортой ирээдүйн тухай эргэцүүлэн бодох орон зай болж байгаагаараа онцлог юм.

Ийнхүү COP17-ын хүрээнд Монголын Буддын шашин, урлаг, түүхийн өвийг байгаль орчны өнөөгийн асуудалтай холбон харуулсан “Гадаад хувьслыг дотоод хувьслаар даван туулах нь” үзэсгэлэн нь өнгөрсөн үеийн оюун санааны өвөөс өнөөдрийн байгаль хамгааллын үзэл санаанд хүрэх нэгэн гүүр болж байна.