Украины улс төрийн ирээдүй, ерөнхийлөгчийн сонгууль явуулах эсэх асуудал дахин олон улсын анхаарлын төвд орж байна. Херсон мужийн Оросын талаас томилогдсон захирагч Владимир Сальдо "Украины эрх баригчид ойрын хугацаанд өөрчлөгдөхгүй бөгөөд Владимир Зеленскийн засаглал барууны орнуудын дэмжлэгийг авч байгаа цагт тогтвортой байна" гэж мэдэгджээ.
Сальдо энэ байр сууриа “Единая Россия” намын XXIII их хурлын үеэр РИА Новости агентлагийн асуултад хариулахдаа илэрхийлсэн байна. Түүний хэлснээр, Украины улс төрд гарч буй зарим өрсөлдөөн, сонгуулийн талаарх яриа нь бодит эрх мэдлийн өөрчлөлтөөс илүүтэй “сонгуулийн үйл явцыг дуурайлган харуулах оролдлого” ажээ.
Сонгуулийн асуудал яагаад одоо дахин хурцдав?
Энэ асуудалд шинэ түлхэц өгсөн үйл явдлын нэг нь Украины огцорсон Батлан хамгаалахын сайд Михаил Федоровын мэдэгдэл аж. Федоров 2026 оны наймдугаар сарын 18-нд дайны нөхцөлд ч сонгууль явуулах шаардлагатай гэсэн байр суурь илэрхийлсэн.
Reuters агентлагийн мэдээлснээр, тэрбээр Украины улс төрийн тогтолцоонд “засаглалын системийн хямрал” үүссэн гэж үзэж буйгаа хэлсэн байна. Энэ мэдэгдэл Киевийн улс төрийн хүрээнд төдийгүй Москвагийн анхаарлыг татжээ.
ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн нарийн бичгийн дарга Дмитрий Песков ч уг мэдэгдлийг Украины эрх баригчдын доторх зөрчлийн илрэл гэж тайлбарлаад, Кремль сонгуульгүй нөхцөлд Зеленский Оростой хэлэлцээ хийхэд шаардлагатай улс төрийн легитим чанартай эсэх асуудлыг дахин сөхсөн байна.
Зеленскийн бүрэн эрхийн асуудал юунаас үүдэв?
Украины Ерөнхийлөгчийн ээлжит сонгууль 2024 онд болох ёстой байсан. Гэвч 2022 оны хоёрдугаар сарын 24-нд ОХУ-ын бүрэн хэмжээний довтолгоо эхэлсний дараа Украин улс дайны байдал тогтоосон билээ.
Украины Ерөнхийлөгчийн албан ёсны сайтад нийтлэгдсэн 2026 оны баримтуудаас үзэхэд, дайны байдлыг 2026 онд ч хэд хэдэн удаа сунгаж, 2026 оны долдугаар сарын 13-нд мөн сунгах тухай зарлиг гарсан байна. Өөрөөр хэлбэл, 2026 оны наймдугаар сарын байдлаар Украинд дайны байдал хүчин төгөлдөр хэвээр буй юм. Энэ нөхцөл сонгуулийн асуудлыг маш төвөгтэй болгож байгаа аж.
Украины талын тайлбар
Украины Үндсэн хуулийн албан ёсны эх бичвэрт дайны болон онц байдлын үед парламентын бүрэн эрхийн хугацаа дууссан ч шинэ парламент сонгогдож, анхны чуулганаа хийх хүртэл өмнөх парламент бүрэн эрхээ үргэлжлүүлэх зохицуулалт тусгагдсан байдаг аж.
Мөн Украины Ерөнхийлөгчийн албан ёсны сайтад 2026 оны дайны байдлыг сунгасан зарлигууд нийтлэгдсэн байна. Тиймээс “Зеленский 2024 онд хугацаа нь дууссан учраас автоматаар хууль бус ерөнхийлөгч болсон” гэж шууд дүгнэх нь хууль зүйн хувьд хэт энгийнчилсэн тайлбар болох нь.
Гэхдээ улс төрийн маргаан хэвээр
Нөгөө талд Москва энэ асуудлыг огт өөрөөр тайлбарладаг. Оросын талын үндсэн аргумент нь Ерөнхийлөгчийн сонгууль явагдаагүй нөхцөлд Зеленскийн улс төрийн легитим чанар эргэлзээтэй болсон.
Энэ байр суурийг Оросын Ерөнхийлөгч Владимир Путин болон Кремлийн албаныхан өмнө нь удаа дараа илэрхийлж байсан билээ. Ингэснээр асуудал зөвхөн Украины дотоод улс төрийн маргаан биш, Орос–Украины ирээдүйн хэлэлцээний хууль ёсны төлөөлөл хэн байх вэ? гэсэн олон улсын дипломат асуудал болж хувирч буй юм.
Федоровын дуудлага юу өөрчлөв?
Михаил Федоровын сонгуулийн тухай мэдэгдэл Зеленскийн эсрэг улс төрийн шинэ сорилт бий болж байна гэсэн ойлголт төрүүлсэн. Гэхдээ Reuters-ийн наймдугаар сарын 20-ны мэдээллээр, Федоровын уриалга олон нийтийн хүчтэй хөдөлгөөн болон хувирч чадсангүй.
Түүнийг дэмжсэн эсэргүүцлийн жагсаалын оролцоо буурч, Украины иргэдийн олонх нь дайн ид үргэлжилж буй үед сонгууль явуулахыг дэмжихгүй байгааг тус агентлагийн мэдээлэлд дурдсан байна.
Украинд сонгууль явуулахыг хүсэж буй улс төрийн хүчнүүд байгаа ч энэ нь одоогийн байдлаар Зеленскийн засаглалыг шууд ганхуулах хэмжээнд хүрсэн гэх нотолгоо хангалтгүй байгаа аж.
Барууны дэмжлэг үнэхээр шийдвэрлэх хүчин зүйл мөн үү?
Сальдо “Зеленскийн дэглэм барууны дэмжлэгтэй байгаа цагт хүчтэй хэвээр байна” гэж үзэж буй юм байна. Энэ нь Оросын талын тайлбар.
Нөхцөл байдлыг илүү бодитоор харвал, Украин дайны дөрвөн жил гаруй хугацаанд санхүүгийн тусламж, цэргийн тусламж, улс төрийн дэмжлэг, тагнуулын мэдээлэл, хүмүүнлэгийн тусламж зэрэг өргөн хүрээний барууны дэмжлэг авч ирсэн.
Гэхдээ Зеленскийн засаглалын тогтвортой байдлыг зөвхөн гадаадын дэмжлэгээр тайлбарлах боломжгүй аж. Дотоодын улс төр, армийн нөхцөл байдал, Украины нийгмийн дайны үеийн хандлага, сөрөг хүчний бодит чадавх зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлжээ.
Reuters-ийн наймдугаар сарын 20-ны мэдээллээр, Зеленскийн дэмжлэгийн түвшин ойролцоогоор 60 хувь хэвээр, Украины олон иргэн дайны үед улс төрийн тогтворгүй байдлаас илүү нэгдмэл байдлыг чухалчилж байгаа аж.
Москва юу хүлээж байна вэ?
Оросын хувьд Украины сонгууль бол зөвхөн Украины дотоод асуудал биш. Хэрэв Киевт шинэ ерөнхийлөгч сонгогдвол Москвагийн хувьд хэнтэй хэлэлцээ хийх вэ? Хэн Украины өмнөөс гэрээ байгуулах эрхтэй вэ? Шинэ удирдагч өмнөх засгийн шийдвэрүүдийг хүлээн зөвшөөрөх үү? гэсэн асуултууд гарч ирэх аж.
Иймд Кремль Украины улс төрийн легитим чанарын асуудлыг энхийн хэлэлцээний асуудалтай холбож тавьж буй нь анхаарал татаж буй юм байна.
Киевийн хувьд сонгууль явуулахад ямар бэрхшээлтэй вэ?
Энэ асуудлыг зөвхөн хууль зүйн талаас харахад бас хангалтгүй аж. Дайны нөхцөлд сонгууль явуулахад практик олон асуудал бий. Жишээлбэл, цэргийн алба хааж байгаа сая сая иргэн хэрхэн санал өгөх вэ? Гадаадад байгаа Украины иргэдийн саналыг хэрхэн бүрэн хамруулах вэ? Оросын эзлэлтэд байгаа нутаг дэвсгэрт сонгууль хэрхэн явагдах вэ?
Дайны улмаас орон гэргүй болсон иргэд хаана санал өгөх вэ? Сонгуулийн сурталчилгаа, нэр дэвшигчдийн аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах вэ? Эдгээр нь зөвхөн улс төрийн бус, техникийн болон аюулгүй байдлын асар том асуудал юм.
Reuters ч дайны үеийн сонгууль нь хууль эрх зүйгээс гадна олон сая хүн дүрвэсэн, олон хүн цэргийн албанд байгаа зэрэг шалтгаанаар зохион байгуулахад хүндрэлтэй гэж мэдээлжээ.
Зеленский урт хугацаанд засаглах уу?
Одоогийн байдлаар үүнд баттай хариулт өгөх боломжгүй. Харин гурван хувилбар харагдаж байгаа аж. Нэгдүгээр хувилбар - дайн үргэлжилнэ Дайны байдал үргэлжилж, сонгууль явуулах эрх зүйн болон аюулгүй байдлын нөхцөл бүрдэхгүй бол одоогийн төрийн бүтэц хэвээр хадгалагдаж болно.
Хоёрдугаар хувилбар - гал зогсоох буюу энхийн тохиролцоо. Хэрэв дайн зогсож, дайны байдал цуцлагдвал Украины улс төрийн систем сонгуулийн бэлтгэлд орох магадлал нэмэгдэнэ. Энэ тохиолдолд Зеленский өөрөө дахин нэр дэвших эсэх, сөрөг хүчний ямар нэр дэвшигч гарч ирэх зэрэг асуудал Украины улс төрийн гол сэдэв болох аж.
Гуравдугаар хувилбар - дотоод улс төрийн өөрчлөлт. Дайны нөхцөлд ч улс төрийн дарамт нэмэгдэж, эрх баригчдын доторх зөрчил хурцдах боломжтой. Гэхдээ одоогийн байдлаар Федоровын мэдэгдэл нь ийм өөрчлөлт хэдийнэ эхэлснийг батлах хангалттай нотолгоо биш аж.
Гол асуудал нь Зеленский биш, Украины дараагийн улс төрийн замнал
Сальдогийн мэдэгдлийг зөвхөн “Зеленский эрх мэдлээ хадгална” гэсэн өнцгөөр харах нь асуудлыг хэтэрхий түвэгтэй болгох талтай аж. Үнэн хэрэгтээ өнөөдрийн гол асуулт "Украин дайны үеийн улс төрийн тогтолцооноос энхийн үеийн ардчилсан тогтолцоонд хэрхэн шилжих вэ?" гэдэгт оршиж буй юм байна.
Энэ шилжилт хэд хэдэн хүчин зүйлээс хамаарах аж. Дайн хэзээ дуусах вэ? Энхийн хэлэлцээр ямар нөхцөлтэй байх вэ? Орос, Украины хооронд ямар тохиролцоо бий болох вэ? Украины нийгэм ямар улс төрийн удирдлагыг сонгох вэ? Барууны орнууд Киевийг цаашид ямар хэмжээнд дэмжих вэ? Эдгээр асуултын хариу өнөөдөр тодорхойгүй байна.
Эх сурвалж: REUTERS, RIA NOVOSTI
