Улаанбаатар хотноо болж буй НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу COP17 хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна.
Цөлжилт, газрын доройтол, ган, бэлчээрийн асуудлыг дэлхийн 190 гаруй орны төлөөлөгч хэлэлцэж буй энэ удаагийн хурлын хүрээнд байгаль орчны асуудлыг зөвхөн уламжлалт аргаар шийдвэрлэх бус шинжлэх ухаан, технологи, хиймэл оюун ухаан, дижитал шилжилттэй уялдуулах асуудал ч анхаарлын төвд буй.
Энэ хүрээнд Монгол Улс “Ногоон хиймэл оюун, дижитал шилжилт болон шинжлэх ухаан” сэдвийг онцолж, хиймэл оюунд суурилсан, эрчим хүчний хэмнэлттэй “Ногоон дата төв” хөгжүүлэх зорилтоо олон улсын оролцогчдод танилцуулж байгаа юм.
Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамнаас мэдээлж буйгаар тус яам COP17-ын хүрээнд Мэдээллийн технологийн үндэсний парк, Шинжлэх ухааны академи, И-Монгол академитай хамтран “Ногоон хиймэл оюун, дижитал шилжилт болон шинжлэх ухаан” сэдэвт тусгай үйл ажиллагааг зохион байгуулж буй.
Мөн Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин энэ сарын 25-нд хиймэл оюунд суурилсан “Ногоон дата төв”-ийн төслийг танилцуулахаар төлөвлөжээ.
Энэ санаачилгыг зөвхөн мэдээллийн технологийн салбарын шинэ төсөл гэж харахаас илүү өргөн хүрээнд авч үзэх шаардлагатай. Учир нь, өнөөдөр дэлхий нийтээр газрын доройтол, цөлжилт, усны хомсдол, хүнсний аюулгүй байдал зэрэг асуудлыг шийдвэрлэхэд их хэмжээний өгөгдөл, хиймэл дагуулын мэдээлэл, цаг уурын мэдээлэл, газарзүйн зураглал болон хиймэл оюун ухааны тооцооллыг ашиглах шаардлага улам бүр нэмэгдэж байна.
Өөрөөр хэлбэл, байгаль орчны өөрчлөлтийг зөв оношлох, эрсдэлийг урьдчилан таамаглах, зөв хөрөнгө оруулалтыг зөв газарт чиглүүлэхийн тулд найдвартай өгөгдөл болон түүнийг боловсруулах өндөр хүчин чадал шаардлагатай болжээ.
Монгол Улсын хувьд энэ асуудал бүр ч чухал. НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын мэдээллээр Монголын нийт газар нутгийн ойролцоогоор 77 хувь нь тодорхой хэмжээгээр газрын доройтолд өртсөн байна.
Бэлчээрийн доройтол, ган, зуд, усны хүртээмж зэрэг асуудал нь зөвхөн байгаль орчны асуудал биш бөгөөд малчдын амьжиргаа, хүнсний аюулгүй байдал, орон нутгийн эдийн засагтай шууд холбоотой.
Ийм нөхцөлд хиймэл оюун ухаан, хиймэл дагуулын зураглал болон их өгөгдлийг ашиглан бэлчээрийн ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлтийг хянах, гангийн эрсдэлийг урьдчилан тооцоолох, усны нөөцийн өөрчлөлтийг үнэлэх, газрын доройтлын түвшнийг тодорхойлох зэрэг боломж бий.
Тиймээс Монгол Улсын танилцуулж буй “Ногоон хиймэл оюун”-ы санаачилгын гол санаа нь хиймэл оюун ухааныг байгаль орчны зорилгод ашиглахын зэрэгцээ түүнийг ажиллуулах дэд бүтцийг өөрийг нь байгальд ээлтэй байдлаар хөгжүүлэхэд оршиж байна. Үүний нэг чухал хэсэг нь эрчим хүчний хэмнэлттэй “Ногоон дата төв” байгуулах зорилт юм.
Дата төв гэдэг нь их хэмжээний мэдээллийг хадгалах, боловсруулах, дамжуулах зориулалттай өндөр хүчин чадлын дэд бүтэц. Харин хиймэл оюун ухааны хөгжил эрчимжихийн хэрээр ийм төвүүдийн тооцоолох хүчин чадлын хэрэгцээ асар хурдтай өсөж байна.
AI загвар сургах, их хэмжээний мэдээлэл боловсруулах, өндөр хүчин чадлын тооцоолол хийхэд тусгай зориулалтын процессор, серверүүд шаардлагатай бөгөөд тэдгээр нь их хэмжээний цахилгаан хэрэглэж, дулаан ялгаруулдаг. Тиймээс орчин үеийн дата төвийн хамгийн чухал асуудлын нэг нь зөвхөн серверийн хүчин чадал бус цахилгаан эрчим хүч, хөргөлт, усны хэрэглээ, эрчим хүчний үр ашиг болж байна.
Монгол Улс энэ чиглэлд өөрийн газарзүй, уур амьсгал болон сэргээгдэх эрчим хүчний нөөцийг давуу тал болгон ашиглах боломжтой гэж үзэж байна. Манай орны сэрүүн, хуурай уур амьсгал нь дата төвийн хөргөлтийн эрчим хүчний хэрэглээг бууруулах боломжтой.
Үүн дээр Монголын нар, салхины арвин нөөцийг ашиглан сэргээгдэх эрчим хүчээр ажилладаг дата төв бий болгох боломжийг хослуулахыг зорьж байна. Ингэснээр өндөр хүчин чадлын тооцоолол хийхдээ байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийг харьцангуй бага байлгах нөхцөл бүрдэх юм.
Энд усны асуудал ч чухал байр суурь эзэлнэ. Өндөр хүчин чадлын серверүүд их хэмжээний дулаан ялгаруулдаг тул дата төвүүдэд үр ашигтай хөргөлтийн систем зайлшгүй шаардлагатай. Зарим төрлийн хөргөлтийн систем их хэмжээний ус хэрэглэдэг учраас усны нөөц хомсдож буй дэлхийд дата төвийн усны хэрэглээ улам чухал шалгуур болж байна.
Харин Монголын сэрүүн уур амьсгалыг ашиглан гаднах агаарт суурилсан хөргөлт болон усны хэрэглээг багасгасан хаалттай системүүдийг хөгжүүлэх боломжтой. Энэ нь COP17-ын хүрээнд ус, газрын доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой асуудлыг хэлэлцэж байгаа нөхцөлд “Ногоон дата төв”-ийн санаачилгыг онцлох нэг үндэслэл болж буй аж.
Гэхдээ “ногоон дата төв” гэдэг нэр томьёог зөвхөн сэрүүн уур амьсгалтай газар дата төв барих хэмжээнд ойлгож болохгүй. Түүний бодит үр нөлөөг эрчим хүчний эх үүсвэр, нэгж тооцоололд зарцуулах цахилгааны хэмжээ, хөргөлтийн үр ашиг, усны хэрэглээ, электрон хаягдлын менежмент зэрэг тодорхой үзүүлэлтээр хэмжих шаардлагатай.
Хэрэв дата төвийг үндсэндээ нүүрс түлж үйлдвэрлэсэн цахилгаанаар ажиллуулж байгаа бол түүнийг бүрэн утгаар нь “ногоон” гэж нэрлэхэд эргэлзээтэй. Харин сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хуримтлуур, үр ашигтай хөргөлтийн технологи болон байгаль орчны тодорхой шалгуурыг хослуулсан тохиолдолд энэ санаачилга бодит утгаараа ногоон дэд бүтэц болж чадна.
Монгол Улсын хувьд “Ногоон дата төв”-ийн бас нэг том зорилго нь дижитал бие даасан байдлыг нэмэгдүүлэх явдал юм. Өнөөдөр дэлхийн олон улс өгөгдөл хадгалалт, үүлэн тооцоолол, хиймэл оюуны өндөр хүчин чадлын тооцооллын хувьд гадаадын томоохон технологийн компаниуд болон дата төвүүдээс тодорхой хэмжээгээр хамааралтай байдаг.
Харин Монгол Улс өөрийн өндөр хүчин чадлын дата төвийн дэд бүтцийг бий болгож чадвал төрийн болон хувийн хэвшлийн тодорхой төрлийн өгөгдлийг дотооддоо хадгалах, боловсруулах, үндэсний хиймэл оюуны системүүдийг хөгжүүлэх, эрдэм шинжилгээний өндөр хүчин чадлын тооцоолол хийх боломж нэмэгдэнэ.
Энэ зорилт нь сүүлийн үед яригдаж буй өгөгдлийн эдийн засагтай мөн шууд холбогдоно. Монгол Улс өгөгдлийг зөвхөн хадгалдаг мэдээллийн сан биш, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, дахин ашиглах боломжтой стратегийн нөөц гэж үзэх чиглэл рүү шилжиж байна.
Үүнтэй холбоотойгоор “Өгөгдлийн тухай” анхдагч хуулийн төсөл боловсруулах, өгөгдлийн эрх зүйн орчныг шинэчлэх асуудал яригдаж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл дата төв, өгөгдлийн хууль, хиймэл оюун ухаан, цахим үйлчилгээний хөгжил нь тус тусдаа асуудал биш бөгөөд нэг бүхэл бүтэн дижитал эдийн засгийн суурь болж байна.
Монгол Улс үүгээр зогсохгүй өөрийн давуу талыг ашиглан Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн AI сургалт, өндөр хүчин чадлын тооцоолол, өгөгдөл хадгалалтын төв болох зорилтыг дэвшүүлж байна. Манай улс өргөн уудам газар нутагтай, сэрүүн уур амьсгалтай, нар салхины арвин нөөцтэй бөгөөд Хятад, Орос болон Зүүн хойд Азийн бусад томоохон зах зээлүүдийн дунд стратегийн байршилтай.
Хэрэв эдгээр давуу талыг эрчим хүч, харилцаа холбоо, хууль эрх зүй, мэдээллийн аюулгүй байдал, хүний нөөцийн бодлоготой зөв хослуулж чадвал Монгол Улс зөвхөн дотоодын хэрэгцээг хангах бус бүс нутгийн технологийн дэд бүтцийн нэг хэсэг болох боломжтой.
Гэхдээ энэ зорилтыг хэрэгжүүлэхэд хамгийн том сорилтын нэг нь эрчим хүч байх нь тодорхой. AI-ийн өндөр хүчин чадлын дата төв тасралтгүй, найдвартай цахилгаан шаарддаг. Тиймээс дата төв байгуулах асуудал нь цахим хөгжлийн салбарын хүрээнээс давж, эрчим хүчний салбарын урт хугацааны бодлоготой шууд холбогдоно.
Монгол Улс дата төв хөгжүүлэхийн зэрэгцээ цахилгаан үйлдвэрлэл, дамжуулах сүлжээ, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүч хуримтлуулах технологийн асуудлыг хамтад нь шийдэх шаардлагатай. Үүн дээр олон улсын өндөр хурдны интернетийн холболт, кибер аюулгүй байдал, дата хамгаалалт, мэргэшсэн хүний нөөц, хөрөнгө оруулалтын орчин зэрэг олон хүчин зүйл нэмэгдэнэ.
Нөгөө талаар ийм том дата төв байгуулах нь өөрөө Монголын эдийн засагт шинэ боломж бий болгоно. Өндөр хүчин чадлын дата төвийн орчимд хиймэл оюун ухааны компаниуд, судалгааны байгууллагууд, их сургуулиуд, стартапууд болон олон улсын технологийн компаниуд төвлөрөх боломжтой.
Ингэснээр зөвхөн дата хадгалах үйлчилгээ бус AI сургалт, өндөр хүчин чадлын тооцоолол, үүлэн үйлчилгээ, программ хангамж, кибер аюулгүй байдал зэрэг олон шинэ салбар хөгжих боломжтой. Цаашлаад Монгол Улс нүүрс, зэс зэрэг байгалийн баялгаас гадна тооцоолох хүчин чадал, өгөгдөл, мэдлэгт суурилсан үйлчилгээ экспортлох боломжтой болох юм.
Гэхдээ дата төв барих нь өөрөө эцсийн зорилго биш. Монгол Улс үнэхээр бүс нутгийн AI төв болохыг зорьж байгаа бол дата төвийн дээр бий болох технологийн экосистемийг хамтад нь хөгжүүлэх шаардлагатай. Үүнд хиймэл оюуны инженер, дата инженер, кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн, дата төвийн инженер, эрчим хүчний инженер зэрэг өндөр ур чадвартай боловсон хүчин бэлтгэхээс гадна их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, хувийн хэвшил, төрийн байгууллагын хамтын ажиллагааг бий болгох хэрэгтэй.
Энэ утгаараа COP17-ын үеэр Монгол Улсын танилцуулж буй “Ногоон хиймэл оюун” болон “Ногоон дата төв” нь зөвхөн мэдээллийн технологийн салбарын шинэ төсөл биш юм. Энэ нь Монгол Улс байгаль орчны тулгамдсан асуудлаа шийдвэрлэхэд шинэ технологийг ашиглахын зэрэгцээ өөрийн өгөгдөл, тооцоолох хүчин чадал, дижитал дэд бүтцийг бий болгож, ирээдүйн эдийн засгийн шинэ боломжийг эрэлхийлж буй бодлогын томоохон алхам гэж харж болно.
Цөлжилт, газрын доройтлын асуудлыг шийдвэрлэхэд хиймэл оюун ухаан дангаараа шийдэл болж чадахгүй. Гэхдээ хаана газрын доройтол хамгийн эрчимтэй явагдаж байна, аль бүс нутагт гангийн эрсдэл өндөр байна, усны нөөц хэрхэн өөрчлөгдөж байна, ямар газрыг түрүүлж нөхөн сэргээх шаардлагатай байна гэдгийг өгөгдөлд суурилан тодорхойлоход хиймэл оюун ухаан хүчтэй хэрэгсэл болж чадна. Харин ийм тооцооллыг хийхийн тулд найдвартай дата төв, өндөр хүчин чадлын тооцоолох дэд бүтэц хэрэгтэй.
Ингэж харвал COP17-ын “ногоон” асуудал технологитой огтлолцож байгаа нь санамсаргүй хэрэг биш. Эрүүл газар нутгийг бий болгоход өгөгдөл хэрэгтэй, өгөгдлийг боловсруулахад хиймэл оюун ухаан хэрэгтэй, хиймэл оюун ухааныг ажиллуулахад дата төв хэрэгтэй, харин дата төвийг тогтвортой ажиллуулахад цэвэр эрчим хүч, усны хэмнэлттэй технологи шаардлагатай.
Энэ бүхнийг нэг систем болгон хөгжүүлж чадвал Монгол Улсын байгаль орчны бодлого болон дижитал эдийн засгийн бодлого нэг цэгт огтлолцох боломжтой.
Тиймээс “Ногоон дата төв”-ийн жинхэнэ үнэ цэнэ нь зөвхөн хэдэн сервер байрлуулахад биш, Монгол Улс өөрийн байгаль, өгөгдөл, эрчим хүч, шинжлэх ухаан, технологийн давуу талаа хэрхэн нэгтгэж чадах вэ гэдэгт оршино.
Хэрэв энэ төслийг бодит үр ашиг, эрчим хүчний хэмнэлт, усны хэрэглээ, мэдээллийн аюулгүй байдал, эдийн засгийн өгөөж зэрэг тодорхой шалгуураар хэрэгжүүлж чадвал Монгол Улс байгалийн баялагт түшиглэсэн эдийн засгаас өгөгдөл, мэдлэг, өндөр технологид суурилсан шинэ эдийн засаг руу шилжих нэг чухал алхмыг хийх боломжтой.
Иймээс COP17-ын хүрээнд танилцуулж буй “Ногоон хиймэл оюун” болон “Ногоон дата төв” нь нэг удаагийн арга хэмжээний сэдэв бус, Монгол Улсын ирээдүйн дижитал болон ногоон эдийн засгийн огтлолцол дээр тавигдаж буй стратегийн санаачилга юм.
Гагцхүү энэ зорилтыг бодит ажил болгохын тулд дата төвөөсөө өмнө найдвартай эрчим хүч, хурдны сүлжээ, хууль эрх зүй, хүний нөөц, хөрөнгө оруулалт, мэдээллийн аюулгүй байдал гэсэн суурь асуудлуудаа зэрэг шийдэх шаардлагатай байна.
