Дэлхийн түүхий эдийн зах зээлд стратегийн чухал байр суурь эзэлдэг зэсийн ханш 2026 оны зургадугаар сарын сүүлчээр өндөр түвшинд хадгалагдаж байна. Зэс цахилгаан эрчим хүч, сэргээгдэх эрчим хүч, цахилгаан автомашин, дата төв, өндөр технологийн үйлдвэрлэлийн гол түүхий эдийн нэг учраас эрэлт нь урт хугацаанд өсөх төлөвтэй байгаа ажээ.
Лондоны металлын бирж (LME)-ийн мэдээллээр, зэсийн үнэ нэг тонн нь ойролцоогоор 13 мянга гаруй ам.долларын түвшинд арилжаалагдаж байгаа бөгөөд 2026 онд түүхэн өндөр түвшнүүдийн ойролцоо хэлбэлзэж буй аж. Зарим зах зээлийн мэдээллээр, 2026 оны 6 дугаар сарын 26-нд зэсийн үнэ фунт тутамд ойролцоогоор 6.14 ам.доллар хүрсэн байна.
Зэсийн үнийг өсгөж буй гол хүчин зүйлс
1. Эрчим хүчний шилжилт ба технологийн эрэлт
Дэлхий даяар цахилгаанжуулалт нэмэгдэхийн хэрээр зэсийн хэрэглээ өсөж байна. Цахилгаан машин, нарны болон салхины эрчим хүчний төхөөрөмж, эрчим хүч дамжуулах сүлжээ, хиймэл оюун ухааны дата төвүүдэд их хэмжээний зэс шаардлагатай болж байгаа нь үнийн хувьд дэмжлэг болж буй юм.
2. Нийлүүлэлтийн хязгаарлалт
Зэсийн уурхайнуудын шинэ төсөл удаан хэрэгждэг, олборлолтын зардал нэмэгдэж байгаа нь нийлүүлэлт талд дарамт үүсгэж байна. Мөн баяжмал боловсруулах салбарт төлбөр, шимтгэлийн нөхцөл муудаж, зарим хайлуулах үйлдвэрүүд ашигт ажиллагааны сорилттой тулгарч байгаа талаар мэдээлж буй билээ.
3. Хятадын эдийн засгийн нөлөө
Дэлхийн хамгийн том зэс хэрэглэгчдийн нэг болох Хятадын аж үйлдвэр, барилга, дэд бүтцийн эрэлт зэсийн ханшид шууд нөлөөлдөг. Хятадын үйлдвэрлэлийн идэвх, бодлогын өөрчлөлтүүдийг хөрөнгө оруулагчид анхааралтай ажиглаж байна.
Цаашдын төлөв
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар, зэсийн зах зээл ойрын хугацаанд хэлбэлзэлтэй хэвээр байх боловч урт хугацаанд эрэлт өндөр байх суурь хүчин зүйлс хадгалагдана. Гэсэн хэдий ч өндөр үнэ нь эдийн засгийн өсөлтийн сааралт, ам.долларын ханш, дэлхийн геополитикийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан богино хугацаанд буурах эрсдэлтэй.
Өнөөдрийн байдлаар зэс нь дэлхийн зах зээл дээр хамгийн анхаарал татсан металлуудын нэг хэвээр байна. Ногоон эрчим хүчний шилжилт, цахилгаанжуулалт, технологийн салбарын өсөлт нь зэсийн эрэлтийг дэмжиж байгаа бол нийлүүлэлтийн хүндрэлүүд үнийг өндөр түвшинд барьж байна.
Монгол Улс зэрэг зэсийн баялагтай орнуудын хувьд дэлхийн зэсийн үнийн энэ мөчлөг нь экспортын орлого, уул уурхайн салбарын төлөвт чухал нөлөө үзүүлэх хүчин зүйл болж байна.
Зэсийн үнийн өсөлт Монголын эдийн засагт ямар нөлөө үзүүлэх вэ?
Дэлхийн зах зээл дээр зэсийн ханш өсөж, тонн тутамдаа өндөр түвшинд хүрч байгаа нь уул уурхайд түшиглэсэн Монголын эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлэх хүчин зүйл болж байна. Зэс бол Монгол Улсын экспортын гол бүтээгдэхүүний нэг бөгөөд ханшийн өсөлт нь улсын орлого, валютын урсгал, эдийн засгийн өсөлтөд шууд нөлөөлдөг.
Экспортын орлого нэмэгдэх боломж
Зэсийн үнэ өсөхөд Монголын зэсийн баяжмалын экспортын нэг тонн бүтээгдэхүүнээс олох орлого нэмэгдэнэ. Сүүлийн үеийн мэдээллээр, зэсийн экспортын хэмжээ, орлого өссөн үзүүлэлт гарч, зэс нь Монголын экспортын орлогын гол дэмжигчдийн нэг болж байна. Энэ нь:
- улсын төсөвт төвлөрөх орлого нэмэгдэх,
- валютын нөөц сайжрах,
- төгрөгийн ханшид дэмжлэг үзүүлэх,
- эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих боломжтой.
- Уул уурхайн салбарын идэвх нэмэгдэнэ.
Зэсийн үнэ өндөр байх үед олборлолтын компаниудын ашиг нэмэгдэж, хөрөнгө оруулалтын сонирхол өсдөг. Монголын томоохон зэсийн төслүүдийн үйлдвэрлэл, экспорт нэмэгдэх нь эдийн засгийн бусад салбарт ч нөлөө үзүүлж болно. Дунд хугацаанд Оюу толгойн зэсийн баяжмал дахь үйлдвэрлэлийн өсөлт экспортын орлогод эерэг нөлөө үзүүлэх төлөвтэй байна. Үүний үр дүнд:
- ажлын байр нэмэгдэх,
- тээвэр, ложистик, үйлчилгээний салбар идэвхжих,
- дотоодын бизнесийн орчин сайжрах боломжтой.
Төсөв ба валютын орлогод үзүүлэх нөлөө
Монголын төсвийн орлого уул уурхайн салбараас ихээхэн хамааралтай. Зэсийн үнэ өсөх үед татвар, роялти, ногдол ашиг зэрэг орлого нэмэгдэх боломжтой. Мөн экспортын долларын орлого нэмэгдэх нь гадаад валютын зах зээлд эерэг нөлөө үзүүлж болно.
Гэхдээ эрсдэл бас бий
Зэсийн үнэ өсөх нь дандаа эерэг үр дүн авчирна гэсэн үг биш. Монголын эдийн засаг нэг төрлийн түүхий эдээс хэт хамааралтай хэвээр байвал дэлхийн зах зээлийн савлагаанд өртөмтгий байх билээ.
Хэрэв Хятадын эдийн засгийн өсөлт саарах, дэлхийн аж үйлдвэрийн эрэлт буурах, зэсийн үнэ огцом унах тохиолдолд экспортын орлого буурч, төсөв болон валютын зах зээлд дарамт үүсэх эрсдэлтэй.
Төгсгөлд нэмж өгүүлэхэд, зэсийн үнийн өсөлт Монгол Улсад экспортын орлого нэмэгдэх, төсөв сайжрах, валютын урсгал нэмэгдэх боломж авчирч байна. Гэвч энэ өсөлтийг зөв ашиглахын тулд уул уурхайн орлогыг зөвхөн хэрэглээнд бус, дэд бүтэц, үйлдвэрлэл, хүний хөгжилд чиглүүлэх нь чухал юм.
Зэсийн өндөр үнэ бол Монголын эдийн засагт боломж боловч урт хугацааны тогтвортой өсөлтийн баталгаа биш. Зөв бодлогоор ашиглах шаардлагатай мөчлөгийн давуу тал билээ.
Эх сурвалж: REUTERS, DWS, KME
