АНУ болон Ираны хоорондын 14 зүйл бүхий энхийн түр тохиролцооны бүрэн агуулга (тайлбартай дэлгэрэнгүй хувилбар)
АНУ болон Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс 2026 оны зургадугаар сарын 17-ны өдөр харилцан итгэлцлийн үндсэн дээр 14 зүйл бүхий харилцан ойлголцлын санамж бичиг (MOU)-т гарын үсэг зурж, дайны нөхцөл байдлыг намжаах, цаашдын эцсийн энхийн хэлэлцээний суурийг тавих зорилготой түр тохиролцоонд хүрсэн байна.
1. Цэргийн ажиллагааг нэн даруй, бүрмөсөн зогсоох
АНУ болон Иран улс, мөн тухайн үед дайнд оролцож буй тэдний холбоотнууд энэхүү санамж бичгийг байгуулснаар бүх фронтод, тэр дундаа Ливан дахь цэргийн ажиллагааг нэн даруй болон бүрмөсөн зогсоохоор тохиролцов. Мөн цаашид аль нэг тал нөгөөгийн эсрэг дайн эхлүүлэх, цэргийн ажиллагаа явуулах, хүч хэрэглэх, эсвэл хүч хэрэглэхээр заналхийлэхийг хориглоно.
Үүнээс гадна Ливаны нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, тусгаар тогтнолыг хүндэтгэн хамгаалахаар тохиролцсон байна. Эцсийн энхийн гэрээ нь энэ заалтын бүх нөхцөлийг баталгаажуулж, Ливан болон бусад фронт дахь дайныг бүрэн зогсоох асуудлыг албан ёсоор батлах аж.
Энэ заалтад “холбоотнууд” гэсэн өргөн ойлголт багтсан ч Израиль болон Хезболла-г тодорхой нэрлээгүй байгаа нь анхаарал татаж байна. АНУ Израильтай хамтран Иран руу цэргийн ажиллагаа явуулсан нөхцөл байдал болон Израиль-Хезболлагийн Ливанд явуулж буй ажиллагаа энхийн хэлэлцээний явцад хүндрэл үүсгэж болзошгүй гэж үзжээ. Тиймээс Израилийн байр суурь, оролцоо чухал хүчин зүйл болох нь.
АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгч Ж.Д. Вэнс CNN-д өгсөн ярилцлагадаа энэ заалт нь “Иран бүс нутгийн зэвсэгт бүлэглэлүүдийг санхүүжүүлэхээ зогсоох, тогтворгүй байдлыг дэмжих үйл ажиллагаагаа зогсоох ёстой” гэсэн агуулгатай гэж тайлбарласан байна.
2. Харилцан бүрэн эрх, дотоод хэрэгт үл оролцох зарчим
АНУ болон Иран улс бие биенийхээ бүрэн эрхт байдал, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хүндэтгэж, дотоод хэрэгт нь хөндлөнгөөс оролцохгүй байхаар тохиролцов.
Энэ заалт нь улс төрийн хувьд өндөр ач холбогдолтой гэж үзэж, АНУ Ираны дотоод улс төрийн тогтолцоог өөрчлөх, эсэргүүцлийн хөдөлгөөн дэмжих бодлогоос татгалзаж буйг илтгэж байгаа аж.
Өмнө нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ираны ард түмэнд хандан дэглэмийн эсрэг өөрчлөлтийн боломж ойртож байна гэж мэдэгдэж байсан ч энэ байр суурь өөрчлөгдсөн бололтой.
3. 60 хоногийн дотор эцсийн хэлэлцээр байгуулах үүрэг
Талууд энэхүү санамж бичигт гарын үсэг зурсан өдрөөс эхлэн хамгийн ихдээ 60 хоногийн дотор эцсийн энхийн гэрээг байгуулах зорилгоор хэлэлцээр хийх үүрэг хүлээх аж. Харилцан зөвшөөрсөн тохиолдолд энэ хугацааг сунгаж болох юм байна.
АНУ-ын нэгэн албан тушаалтны мэдээлснээр, Ерөнхийлөгч Дональд Трамп болон Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан нар зургадугаар сарын 17-нд гарын үсэг зурсан бөгөөд энэ тохиолдолд 60 хоногийн хугацаа наймдугаар сарын 16-нд дуусах ажээ.
Гэвч Ираны шашин, улс төрийн чухал өдрүүд болох Ашура (зургадугаар сарын 25), мөн Ираны Дээд удирдагч Али Хаменеиг оршуулах ажиллагаатай холбоотой улс төрийн нөхцөл байдал хэлэлцээний хурдад нөлөөлж болзошгүй гэж үзэж буй юм байна.
4. Тэнгисийн бүслэлтийг үе шаттайгаар цуцлах
Санамж бичигт гарын үсэг зурмагц АНУ Ираны эсрэг тэнгисийн бүслэлтийг үе шаттайгаар зогсоож эхэлжээ. Бүх хязгаарлалт, саад тотгорыг 30 хоногийн дотор бүрэн цуцлах нь.
Энэ хугацаанд Иран улсын хөлөг онгоцны хөдөлгөөнийг дайны өмнөх түвшинд хүргэж сэргээх зохицуулалт хийх бөгөөд АНУ мөн 30 хоногийн дотор цэргийн хүчээ Ираны ойролцоох бүсээс гаргах юм байна.
Энд Персийн булан болон олон улсын цэргийн байршуулалтын ирээдүйн хүрээ тодорхой бус хэвээр байгаа аж.
5. Хормын хугацааны чөлөөт тээвэрлэлтийн зохицуулалт
Иран улс 60 хоногийн хугацаанд Персийн булангаас Оманы тэнгис хүртэлх бүсэд худалдааны хөлөг онгоцны аюулгүй, чөлөөт хөдөлгөөнийг хангах үүрэг хүлээжээ.
Энэ хугацаанд ямар нэгэн хураамж авахгүй бөгөөд тээврийн урсгалыг нэн даруй сэргээх аж. Мөн техникийн болон цэргийн саад тотгорыг арилгах, шаардлагатай бол мина цэвэрлэх ажиллагааг 30 хоногийн дотор эхлүүлэхээр тусгажээ.
Цаашид Иран улс Оман болон бүс нутгийн орнуудтай хамтран Ормузын хоолойн ирээдүйн удирдлага, үйлчилгээний тогтолцоог олон улсын эрх зүйн хүрээнд шинэчлэн тодорхойлох асуудлыг хэлэлцэх нь. Энэ нь ирээдүйд хөлөг онгоцны татвар, шинэ зохицуулалтын систем бий болох боломжтойг харуулж буй.
6. Эдийн засгийн сэргээн босголтын 300 тэрбум ам.долларын багц
АНУ болон бүс нутгийн түншүүд Ираны эдийн засаг, хөгжлийг дэмжих зорилгоор дор хаяж 300 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт, сэргээн босголтын багц хэрэгжүүлэхээр тохиролцсон байна.
Энэхүү төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх механизм 60 хоногийн дотор эцсийн гэрээний хүрээнд тодорхойлогдох аж. Бүх санхүүгийн гүйлгээнд шаардлагатай лиценз, зөвшөөрөл, эрх зүйн зохицуулалтыг АНУ олгохоор тусгажээ.
Энэ хэмжээний хөрөнгө нь Ираны царцаагдсан хөрөнгөөс хэд дахин их бөгөөд бүс нутгийн эдийн засагт томоохон нөлөө үзүүлэх боломжтой гэж үзэж буй юм байна.
7. Бүх төрлийн хориг арга хэмжээг цуцлах
АНУ болон олон улсын хамтын нийгэмлэг Ираны эсрэг тавьсан бүх төрлийн хориг арга хэмжээг цуцлахаар тохиролцсон байна. Үүнд, НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн тогтоолууд, Олон улсын цөмийн энергийн агентлагийн зөвлөлийн шийдвэрүүд, АНУ-ын дангаар болон хоёрдогч хоригууд багтжээ.
Энэхүү өөрчлөлт нь Ираны санхүү, банк, нефтийн салбарт асар том өөрчлөлт авчрах бөгөөд тус улс дэлхийн зах зээлд дахин бүрэн хэмжээгээр нэвтрэх боломжтой болох аж.
8. Цөмийн зэвсэг хөгжүүлэхгүй байх баталгаа
Иран улс цөмийн зэвсэг үйлдвэрлэхгүй, хөгжүүлэхгүйгээ дахин баталгаажуулсан байна. Талууд баяжуулсан ураны нөөцийн асуудлыг олон улсын хяналт дор шийдвэрлэхээр тохиролцсон бөгөөд Олон улсын атомын энергийн агентлагийн хяналтад “онцгой горим”-оор шингэлэх, бууруулах арга хэмжээ хэрэгжүүлэх аж.
Гэвч Иран цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөрөө үргэлжлүүлэх эрхтэй байх асуудал тодорхойгүй хэвээр үлджээ.
9. Одоогийн нөхцөл байдлыг хадгалах
Эцсийн гэрээ байгуулагдах хүртэл Ираны цөмийн хөтөлбөрийн өнөөгийн түвшин хадгалагдах нь. АНУ шинэ хориг арга хэмжээ авахгүй, бүс нутагт нэмэлт цэргийн хүч байрлуулахгүй ажээ.
10. Газрын тосны экспортын зөвшөөрөл
АНУ Иранд нефть, газрын тосны бүтээгдэхүүн, түүнтэй холбоотой бүх үйлчилгээ, тухайлбал банк, даатгал, тээвэрлэлтийг түр хугацаанд чөлөөтэй явуулах зөвшөөрөл олгох юм байна. Энэ нь Ираны эдийн засагт шууд богино хугацааны сэргэлт авчрах боломжтой гэж үзжээ.
11. Царцаасан хөрөнгийг бүрэн ашиглах боломж
Ираны царцаагдсан болон хязгаарлагдсан хөрөнгө, активыг үе шаттайгаар бүрэн ашиглах боломжийг олгохоор тохиролцсон байна. Эдгээр хөрөнгийн нийт хэмжээ 124-167 тэрбум ам.долларын хооронд хэлбэлзэж байгаа гэж үздэг бөгөөд олон улсын төлбөр тооцоонд ашиглагдах эрх нээгдэх аж.
12. Хэрэгжилт хянах механизм байгуулах
Талууд энэхүү санамж бичгийн хэрэгжилтийг хянах хамтарсан механизм байгуулж, эцсийн гэрээний биелэлтийг тогтмол хянахаар тохиролцжээ.
13. Үе шаттай хэрэгжилтийн зарчим
Энэхүү түр тохиролцооны 1, 4, 5, 10, 11-р заалтууд хэрэгжиж эхэлсний дараа бусад асуудлыг эцсийн гэрээний хүрээнд хэлэлцэх юм байна. АНУ болон Иран талууд “шат дараатай хэрэгжилт”-ийн зарчмыг баримталж, амлалтаа биелүүлсний үндсэн дээр дараагийн шат руу шилжих аж.
14. НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн баталгаажуулалт
Эцсийн энхийн гэрээг НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн тогтоолоор баталгаажуулах юм байна. Энэ нь олон улсын эрх зүйн хувьд заавал мөрдөгдөх баримт бичиг болох нь. Ингэснээр ирээдүйд аль нэг тал гэрээнээс татгалзах, зөрчих боломжийг бууруулах зорилготой гэж үзэж буй ажээ.
Эх сурвалж: CNN
