Ойрхи Дорнодод үргэлжилж буй зэвсэгт мөргөлдөөн даамжирч, газрын тосны нийлүүлэлт удаан хугацаагаар тасалдаж болзошгүй гэсэн болгоомжлол нэмэгдсэнээр дэлхийн зах зээл дээрх нефтийн үнэ дахин баррель нь 100 ам.доллароос давлаа.
Дэлхийн нефтийн үнийг тодорхойлох гол жишиг болох Brent төрлийн түүхий нефтийн үнэ лхагва гарагт 3.36 хувиар өсөж, арилжаа хаагдах үед баррель нь 101.21 ам.долларт хүрчээ. Ингэснээр Brent-ийн үнэ долдугаар сараас хойш анх удаа 100 ам.долларын босго давж, тавдугаар сарын 22-ноос хойших хамгийн өндөр түвшинд хаагдсан байна.
АНУ-ын нефтийн зах зээлийн гол жишиг болох WTI төрлийн түүхий нефтийн үнэ 3.25 хувиар өсөж, баррель нь 96.05 ам.долларт хүрчээ. Энэ нь мөн тавдугаар сарын 22-ноос хойших хамгийн өндөр хаалтын үнэ болсон байна.
Brent-ийн үнэ лхагва гаргийн эхээр 100 ам.долларт хүрсэн нь өмнөх өдөр буюу мягмар гарагт Ойрхи Дорнодод болсон хэд хэдэн цэргийн үйл явдлын дараах зах зээлийн хариу үйлдэл байжээ. Тухайлбал, АНУ Ираны газрын тос тээвэрлэж байсан танкерууд руу цохилт өгсөн бол Ираны дэмжлэгтэй Хути бүлэглэл Саудын Арабын нутаг дэвсгэр дэх газрын тос болон бусад дэд бүтцэд халдсан байна.
Ормузын хоолой газрын тосны зах зээлийн гол эрсдэл хэвээр байна
Энэ оны туршид дэлхийн нефтийн үнэ огцом хэлбэлзэж ирсэн. Арилжаачид Ойрхи Дорнод дахь мөргөлдөөний хурцадмал байдал, цэргийн ажиллагааны өөрчлөлт болон газрын тос тээвэрлэгч хөлөг онгоцууд стратегийн чухал усан зам болох Ормузын хоолойгоор хэрхэн нэвтэрч буйг анхааралтай ажиглаж байна.
Одоогийн байдлаар Brent болон WTI төрлийн нефтийн үнэ оны эхнээс тус бүр 65 гаруй хувиар өсөөд байгаа нь дэлхийн хэмжээнд эрчим хүчний өртгийг мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлж буй юм.
Нефтийн үнэ өсөхийн хэрээр бензин, дизель түлш зэрэг боловсруулсан бүтээгдэхүүний үнэ дагаж нэмэгдэн, хэрэглэгчдийн зардалд дарамт болж байна. Үүний зэрэгцээ эрчим хүчний үнийн өсөлт нь инфляцын түвшинд хэрхэн нөлөөлөх вэ гэдэг асуудлыг дэлхийн төв банкуудын анхаарлын төвд дахин авчирлаа.
Мөргөлдөөн дахин хурцадсанаар энэ сард нефтийн үнэ эрчимтэй өссөн байна. Ялангуяа Ормузын хоолойгоор газрын тос тээвэрлэж буй хөлөг онгоцуудад саад учирч, нийлүүлэлт тасалдах эрсдэл нэмэгдэж буй нь зах зээлийн гол түгшүүр болжээ.
АНУ-ын Төв командлалын мэдээлснээр, тус улс мягмар гарагт Персийн булангийн Ормузын хоолойн ойролцоох Гулф-оф-Оманы усанд явж байсан Ираны дөрвөн танкер, мөн Ираны газрын тосны экспортын чухал төв болох Харк арлын ойролцоох нэг танкерт цохилт өгсөн байна. АНУ-ын тал уг ажиллагааг өөрийн Тэнгисийн цэргийн хүчний хөлөг рүү баллистик пуужингаар халдахыг оролдсонтой холбон тайлбарлажээ.
Үүнээс өмнө Ираны дэмжлэгтэй Хути бүлэглэл Саудын Арабын газрын тос болон бусад дэд бүтцэд халдсан байна. Саудын Араб тэргүүтэй эвслийн хүчин хариу арга хэмжээ авахаа мэдэгдэж, халдлагын улмаас олон арван энгийн иргэн шархадсан талаар мэдээлжээ.
Йеменд төвтэй Хути бүлэглэл Саудын Араб руу халдсан нь Ирантай холбоотой мөргөлдөөн бүс нутгийн хэмжээнд улам өргөжиж, газрын тос олборлолт болон тээвэрлэлтийн дэд бүтцэд илүү ихээр нөлөөлөх вий гэсэн болгоомжлолыг нэмэгдүүлж байна.
Ингэснээр дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлт цаашид удааширч, зах зээл дээрх нийлүүлэлтийн дарамт нэмэгдэх эрсдэл бий болжээ.
Бензин, дизель түлшний үнэ хэрэглэгчдэд дарамт болж эхлэв
Brent-ийн үнэ 100 ам.доллароос давсан нь Ойрхи Дорнод дахь газрын тосны нийлүүлэлт болон боловсруулах үйлдвэрүүдийн хэвийн ажиллагаатай холбоотой тодорхойгүй байдал хэр өндөр түвшинд хүрснийг харуулж байна.
Эрчим хүчний үнэ өссөнөөр хэрэглэгчдийн төлөх бензин, дизель түлшний үнэ ч дагаж нэмэгдэж буй нь иргэдийн өдөр тутмын зардлыг өсгөхөөс гадна тээвэр, үйлдвэрлэл болон бусад салбарын өртөгт дарамт учруулж эхэлжээ.
АНУ-д бензиний дундаж үнэ лхагва гарагт нэг галлон нь 7.3 центээр нэмэгдсэн нь тавдугаар сарын 1-нээс хойших нэг өдрийн хамгийн огцом өсөлт болсон байна. Ингэснээр АНУ-ын хэмжээнд бензиний дундаж үнэ нэг галлон нь 4.22 ам.долларт хүрчээ.
Энэ нь зургадугаар сарын 4-нөөс хойших хамгийн өндөр үзүүлэлт юм. Өнгөрсөн оны энэ үед нэг галлон бензин дунджаар 3.19 ам.доллар байсан бол Ирантай хийсэн дайн эхлэхээс өмнө 2.98 ам.доллар орчим байжээ.
Ердийн нөхцөлд АНУ-д зуны аялал, автомашины хөдөлгөөн нэмэгддэг улирал Хөдөлмөрийн баярын амралтын дараа дуусдаг тул намар бензиний үнэ буурах хандлагатай байдаг. Харин энэ жил Хөдөлмөрийн баярын үеийн бензиний үнэ түүхэн дэх хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн байна.
Дизель түлшний үнэ ч мөн огцом өсжээ. АНУ-ын хэмжээнд дизель түлшний дундаж үнэ лхагва гарагт нэг галлон нь 5.94 ам.долларт хүрсэн нь түүхэн дээд үзүүлэлт болсон байна.
Дизель түлшний үнэ нэмэгдэх нь ачаа тээвэр, далайн тээврийн компаниудын зардлыг өсгөж, улмаар бараа бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн бүх сүлжээнд өртгийн дарамт үүсгэдэг.
Үүнээс гадна Ормузын хоолойн хөдөлгөөн хязгаарлагдсан нь дэлхийн шингэрүүлсэн байгалийн хийн нийлүүлэлтэд ч сөргөөр нөлөөлж, улмаар эрчим хүчний үнийг дэлхийн хэмжээнд өсгөж байна.
Saxo Bank-ийн түүхий эдийн стратегийн албаны дарга Оле Хансен “дизель түлш, онгоцны түлш, усан онгоцны түлш болон байгалийн хийн үнэ зэрэгцэн өндөр байгаа нь дэлхийн хэрэглэгчдийн хувьд онцгой таагүй нөхцөл байдал” хэмээн дүгнэжээ. Түүний хэлснээр, эрчим хүчний зардал өсөхийн хэрээр иргэдийн бусад хэрэглээнд зарцуулах орлого хумигдаж буй аж.
Нефтийн үнийн “галзуу хулгана” цааш үргэлжлэх төлөвтэй
Brent-ийн үнэ энэ онд анх удаа гуравдугаар сарын 12-нд 100 ам.доллароос давж, 2022 онд Орос Украинд халдан довтолсноос хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрч байсан.
Дөрөв, тавдугаар сард нефтийн үнэ дахин өссөний дараа огцом буурч, зургадугаар сард нэг баррель нь 72 ам.доллар хүртэл доошилжээ. Тухайн үед АНУ болон Иран Ормузын хоолойг дахин нээхээр тохиролцсон гэж мэдэгдсэнтэй холбоотойгоор зах зээлд нийлүүлэлт хэвийн болох хүлээлт үүссэн байна.
Гэвч мөргөлдөөн үргэлжилсэн тул нефтийн үнэ дахин өсөж, долдугаар сард 100 ам.долларын босго давсан. Үүний дараа хэсэг хугацаанд буурч, хэлбэлзсэн ч лхагва гарагт дахин 100 ам.доллароос дээш гарав.
Зах зээлийн арилжаачид одоо Ормузын хоолойгоор дамжин дэлхийн зах зээлд хүрч буй газрын тосны хэмжээ хэрхэн өөрчлөгдөж буйг анхааралтай ажиглаж байна. Учир нь, нийлүүлэлтэд илүү том доголдол үүсэх эсэх нь нефтийн үнийн дараагийн чиглэлийг тодорхойлох гол хүчин зүйл болжээ.
АНУ газрын тос тээвэрлэгч хөлөг онгоцуудыг Ормузын хоолойгоор нэвтрүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэхийг оролдож байгаа бол Тегеран тус усан замд хяналтаа хадгалж байгаагаа мэдэгдсээр байна.
BOK Financial-ийн арилжааны асуудал хариуцсан ахлах дэд ерөнхийлөгч Деннис Кисслер “Ойрхи Дорнодоос газрын тос тээвэрлэх хэмжээ хэрхэн өөрчлөгдөж байгаад арилжаачид анхаарлаа төвлөрүүлсээр байх болно. Учир нь, нийлүүлэлтийн хэмжээ маш хурдан өөрчлөгдөж болзошгүй нөхцөл байдал үүссэн” гэжээ.
Ойрын саруудад нефтийн зах зээлд зөвхөн Ойрхи Дорнодын нийлүүлэлт бус, дэлхийн эрэлтийн төлөв ч чухал нөлөө үзүүлнэ. Дэлхийн хамгийн том нефть импортлогч Хятад улс сүүлийн саруудад импортоо бууруулсан нь нефтийн үнийн өсөлтийг тодорхой хэмжээнд хязгаарлаж байна гэж шинжээчид үзэж байна. Харин Хятадын импорт дахин нэмэгдвэл дэлхийн нефтийн үнэ цааш өсөх нэмэлт хүчин зүйл болох аж.
АНУ нефтийн үнийн төсөөллөө нэмэгдүүлэв
Нефтийн үнэ өсөж, Ойрхи Дорнодын нийлүүлэлтийн эрсдэл удаан үргэлжлэх төлөвтэй болсон тул АНУ-ын Эрчим хүчний мэдээллийн захиргаа нефтийн үнийн таамгаа мөн шинэчилжээ.
Тус байгууллагын шинэчилсэн төсөөллөөр Brent төрлийн нефтийн үнэ энэ онд дунджаар 91 ам.доллар, ирэх онд 74 ам.доллар орчим байх төлөвтэй байгаа аж. Энэ нь өмнөх сарын төсөөлөл болох 87 болон 69 ам.доллараас тус тус өссөн үзүүлэлт юм.
Мөн АНУ-ын бензиний дундаж үнийн төсөөллийг нэмэгдүүлж, энэ онд нэг галлон нь дунджаар 3.84 ам.доллар, ирэх онд 3.35 ам.доллар байна гэж тооцоолжээ.
Энэ удаагийн төсөөллийн гол өөрчлөлт нь Ойрхи Дорнодын дайны дараа газрын тосны нийлүүлэлт хэзээ хэвийн түвшиндээ эргэн орох хугацааг хойшлуулсан явдал аж.
Тус байгууллага "Эрчим хүчний нийлүүлэлт Ормузын хоолойгоор “аажмаар нэмэгдэж” байгаа боловч зарим хязгаарлалт оны эцэс хүртэл үргэлжилнэ" гэж үзжээ. Үүний улмаас Ойрхи Дорнодын нефтийн олборлолт мөргөлдөөнөөс өмнөх дундаж түвшнээс доогуур хэвээр байж, ирэх оны хоёрдугаар улиралд л хэвийн түвшиндээ ойртох төлөвтэй байгаа аж.
Өмнөх сарын төсөөлөлд Ормузын хоолойгоор дамжих газрын тосны урсгалд тавьсан хязгаарлалт наймдугаар сар хүртэл үргэлжилнэ гэж тооцож байв.
Нефтийн үнэ өсөхийн хэрээр хөрөнгийн зах зээл ч түгшиж эхлэв
Ойрхи Дорнод дахь нөхцөл байдал дахин хурцадсан нь хөрөнгийн зах зээлд ч нөлөөлж буй. АНУ-ын S&P 500 индекс лхагва гарагт 0.5 хувиар буурсан бол өмнөх өдөр нь мөн 0.6 хувиар унажээ.
Тус индекс наймдугаар сарын дундуур түүхэн дээд түвшинд хүрснээсээ хойш хоёр гаруй хувиар буурсан байна. Хэдийгээр хувьцааны зах зээл дээд түвшнийхээ ойролцоо хэвээр байгаа ч нефтийн үнэ өссөнөөр инфляц дахин нэмэгдэж, улмаар төв банкууд бодлогын хүүгээ өндөр түвшинд удаан хадгалах, эсвэл бүр нэмэгдүүлэх шаардлагатай болох вий гэсэн болгоомжлол хөрөнгө оруулагчдын дунд нэмэгдэж буй аж.
Дэлхийн төв банкууд Ормузын хоолойн нөхцөл байдлаас шалтгаалсан эрчим хүчний үнийн өсөлт инфляцад хэрхэн нөлөөлөхийг анхааралтай ажиглаж байна. Зарим төв банк бодлогын хүүгээ хэвээр хадгалах боловч эрчим хүчний үнэ удаан хугацаанд өндөр хэвээр байвал хүүгээ нэмэгдүүлэх дарамттай нүүр тулж болзошгүй нь.
Үүний зэрэгцээ дэлхийн хэмжээнд бондын өгөөж сүүлийн хэдэн долоо хоногт огцом өсөж, хөрөнгө оруулагчид төв банкуудын цаашдын бодлогыг дахин тооцоолж эхэлжээ. АНУ-ын 10 жилийн хугацаатай Засгийн газрын бондын өгөөж лхагва гарагт 4.84 хувьд хүрсэн нь 2023 оноос хойших хамгийн өндөр түвшин болсон байна.
Ингэснээр Ойрхи Дорнод дахь мөргөлдөөн болон дэлхийн төв банкуудын ээлжит шийдвэрүүд зэрэгцэн ирж байгаа энэ үед олон улсын санхүүгийн зах зээл нэлээд эмзэг нөхцөлд орж буй аж. Нефтийн нийлүүлэлт хэр удаан доголдох, Ормузын хоолойн тээвэрлэлтийн нөхцөл хэрхэн өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан нефтийн үнэ төдийгүй инфляц, зээлийн хүү, хөрөнгийн зах зээлийн дараагийн чиг хандлага тодорхойлогдохоор байна.
Эх сурвалж: CNN
