Гаалийн байгууллагаас иргэн, аж ахуйн нэгжид үзүүлдэг үйлчилгээг цахим хэлбэрт шилжүүлэх ажил сүүлийн жилүүдэд эрчимжиж, гаалийн бүрдүүлэлт хийхээс эхлээд шаардлагатай мэдээлэл, лавлагаа авах хүртэлх олон үйлчилгээг нэг дороос авах боломж бүрджээ.
Гаалийн ерөнхий газрын тоног төхөөрөмж, мэдээллийн технологийн төвийн ахлах байцаагч Н.Мөнхзулын мэдээлснээр, гаалийн цахим үйлчилгээний gaali.mn системээр иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд гаалийн үйлчилгээг цахимаар авах боломжтой болсон байна.
Тус системийг 2021 оноос нэвтрүүлж эхэлсэн бөгөөд ГЕГ-ын мэдээллээр цахим үйлчилгээ нь иргэд, ААН-үүдийн цаг хугацаа, зардал, чирэгдлийг бууруулахад чиглэжээ.
Өнөөдөр gaali.mn иргэн болон аж ахуйн нэгж, байгууллагад гаалийн үйлчилгээг нэг цэгээс хүргэх портал хэлбэрээр ажиллаж байгаа аж.
Системд гаалийн бүрдүүлэлт, бүртгэл хүсэлт, лавлагаа тодорхойлолт зэрэг үйлчилгээ багтсан бөгөөд экспорт, импортын барааны гаалийн мэдүүлэг, улс хоорондын шуудан илгээмжийн мэдүүлэг, автомашины гаалийн мэдүүлэг, хувь хүний барааны гаалийн мэдүүлэг зэрэг үйлчилгээг цахимаар авах боломжтой юм байна.
Цахимжилтын нэг гол давуу тал нь гаалийн бүрдүүлэлт хийхэд шаардлагатай мэдээллийг урьдчилан авах боломж бүрдсэн явдал юм. Тухайлбал, иргэн, аж ахуйн нэгжүүд барааны ангилал, холбогдох татвар, шаардлагатай бичиг баримт, гаалийн мэдүүлгийн мэдээлэл зэрэгтэй цахимаар танилцах боломжтой. Мөн барааны кодоор хайх, Барааг тодорхойлох, кодлох уялдуулсан систем буюу БТКУС-ийн мэдээллийг шалгах боломжийг gaali.mn-д нэвтрүүлжээ.
Түүнчлэн гаалийн мэдүүлгийн үйл явцыг цахимаар хянах, өмнөх бүрдүүлэлтийн мэдээлэлтэй танилцах, статистик мэдээлэл авах зэрэг боломжийг системээр дамжуулан бүрдүүлжээ. Тухайлбал, gaali.mn системд 2022-2026 оны гадаад худалдааны бараа эргэлтийн мэдээллийг импорт, экспорт болон тээврийн төрлөөр харуулах боломжтой бөгөөд статистикийн эмхэтгэл ч цахимаар байршуулсан байна.
Цахим үйлчилгээ нь зөвхөн мэдээлэл харах төдий бус, гаалийн мэдүүлгийг өөрөө цахимаар нөхөн бичих боломжийг ч олгожээ. Тухайлбал, автомашины гаалийн мэдүүлгийг иргэн, ААН өөрийн импортолсон суудлын автомашинд зориулан цахимаар нөхөн бичиж, үндсэн мэдээлэл, ачаа тээврийн мэдээлэл, барааны мэдээлэл болон шаардлагатай бичиг баримтын мэдээллийг оруулах боломжтой. Системд ДАН нэгдсэн систем, тоон гарын үсэг болон зарим банкны интернет банкны эрхээр нэвтрэх боломжтой гэж ГЕГ мэдээлжээ.
Ингэснээр гаалийн байгууллага болон үйлчилгээ авагчийн хоорондын заавал биечлэн харилцах шаардлага багасаж, бүрдүүлэлтийн явцад гарах цаг хугацаа, зардал, чирэгдлийг бууруулахын зэрэгцээ мэдээллийн ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх боломж бүрдэж байгаа аж. ГЕГ өмнө нь цахим үйлчилгээг нэвтрүүлснээр “нүүр тулсан” харилцааг багасгаж, иргэд, ААН-үүдийн цаг хугацаа, зардлыг хэмнэж эхэлсэн гэж мэдээлж байв.
Цахим үйлчилгээг хиймэл оюун ухаантай хослуулна
Гаалийн цахимжилтын дараагийн шатанд хиймэл оюун ухаанд суурилсан хөтөч нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байгаа нь анхаарал татаж байна. Ингэснээр иргэн, аж ахуйн нэгж гаалийн ямар үйлчилгээ авах шаардлагатай, ямар бичиг баримт бүрдүүлэх, тухайн бараанд ямар ангилал, татвар хамаарах зэрэг мэдээллийг системээс илүү хялбар, ойлгомжтой хэлбэрээр авах боломжтой болох юм.
Өөрөөр хэлбэл, өнөөгийн цахим систем нь хэрэглэгчийг шаардлагатай мэдээллээ өөрөө хайж олох боломжийг бүрдүүлж байгаа бол дараагийн шатанд хиймэл оюун ухаанд суурилсан хөтөч нь хэрэглэгчийн асуултад тулгуурлан шаардлагатай мэдээлэл, үйлчилгээг чиглүүлдэг ухаалаг туслах хэлбэрээр хөгжих боломжтой.
2028 он гэхэд цогц цахим систем болгоно
Гаалийн байгууллагын цахимжилтын зорилго нь зөвхөн гаалийн мэдүүлгийг цахим хэлбэрт шилжүүлэхээр хязгаарлагдахгүй байна. Төслийг бүрэн хэрэгжүүлснээр улсын хилээр нэвтэрч буй зорчигчдод үзүүлэх үйлчилгээг мөн хамруулсан цогц цахим систем бий болгохоор зорьж байгаа аж.
Ингэснээр гадаад худалдаа эрхэлдэг ААН-ээс эхлээд хилээр зорчиж буй иргэн хүртэл гаалийн байгууллагатай харилцах үйл явцыг аль болох цахим, шуурхай, ойлгомжтой болгох зорилт тавьжээ.
Өнөөдөр gaali.mn системд гаалийн үйлчилгээний зэрэгцээ гадаад худалдааны бараа эргэлтийн статистик, барааны ангилал, хууль тогтоомж, үйлчилгээний заавар, мэдүүлгийн мэдээлэл зэрэг олон төрлийн мэдээллийг нэг дор төвлөрүүлж буй юм байна.
Иймд гаалийн цахимжилт нь цаашид зөвхөн “цаасан баримтыг цахим болгох” төдий бус, гаалийн үйлчилгээг бүхэлд нь өгөгдөлд суурилсан, автоматжуулсан, хэрэглэгч төвтэй системд шилжүүлэх шинэ шат руу орж буйг харуулж байгаа аж.
Хэрэв 2028 онд төлөвлөсөн шинэчлэлүүд бүрэн хэрэгжвэл иргэн, ААН гаалийн байгууллагатай харилцахдаа аль болох хаанаас ч, хэдийд ч, нэг системээр дамжуулан шаардлагатай мэдээлэл авч, үйлчилгээгээ цахимаар авах нөхцөл бүрдэх юм байна.
