АНУ-ын судлаачид хиймэл оюун ухаан (AI) ашиглан лабораторийн нөхцөлд үржих чадвартай цоо шинэ вирусын геномыг амжилттай зохион бүтээсэн талаар мэдээлжээ. Энэ нь хиймэл оюун ухаанаар анх удаа бүхэл бүтэн вирусын геном боловсруулж, бодит биологийн системд ажиллах чадвартай болгосон тохиолдол болж байна.

Судлаачид нийт 16 шинэ төрлийн вирус бүтээсэн бөгөөд эдгээр нь хүний биед халдварлах бус, зөвхөн тодорхой төрлийн бактерийг халдварлуулдаг бактер устгагч вирусууд аж.

Энэхүү нээлтийг эрдэмтэд шинжлэх ухааны салбарын “маш чухал эргэлтийн цэг” хэмээн үнэлж, антибиотикт тэсвэртэй болсон халдварт өвчнийг эмчлэх шинэ арга боловсруулах боломжийг нээж магадгүй гэж үзэж буй юм байна.

Гэхдээ мэргэжилтнүүд хиймэл оюун ухаанаар вирусын геном зохион бүтээх боломж нэмэгдэж байгаа нь биологийн аюулгүй байдал, буруу ашиглалтын эрсдэлд яаралтай анхаарах шаардлагатай гэж анхааруулжээ.

AI “амьдралын хэл” сурч байна

Судалгаанд Stanford University-ийн эрдэмтэд оролцсон бөгөөд тэд хиймэл оюун ухааны Evo1 болон Evo2 гэх загварууд ашигласан байна. Эдгээр загвар нь ChatGPT зэрэг хэлний том загваруудтай төстэй зарчмаар ажилладаг боловч хүний хэлний үгсийг бус, генетикийн дарааллыг буюу “амьдралын хэл”-ийг таамаглан боловсруулдаг.

AI загваруудыг вирус, бактери, ургамал, хүний генетикийн мэдээллээр сургасны дараа тодорхой төрлийн бактерийг онилох бактериофаг вирусын шинэ хувилбарууд бий болгоход ашиглажээ.

Судлаачид AI-ийн санал болгосон хамгийн боломжтой гэж үзсэн 302 геномын загварыг лабораторид туршсанаас 16 нь гэдэсний савханцар буюу E. coli бактерийг устгах чадвартай болохыг тогтоосон байна.

Антибиотикт тэсвэртэй халдвартай тэмцэх шинэ боломж

Stanford University Two people working together at a desk in what appears to be a laboratory or research office environment. Large computer monitors display colorful three-dimensional molecular or protein structure models against dark backgrounds, while a laptop on the desk shows lines of code or data. One person is seated using the laptop, and another is leaning toward the screens as both focus on the scientific visualizations. Laboratory shelving and equipment are visible in the background, suggesting a biomedical, biotechnology, or computational research setting. The scene emphasizes the use of computer-based analysis and visualization tools to study complex biological structures.

Сүүлийн жилүүдэд олон төрлийн бактери антибиотикт тэсвэртэй болж буй нь дэлхийн эрүүл мэндийн томоохон асуудлын нэг болоод байгаа билээ. Эрдэмтдийн үзэж буйгаар, AI ашиглан бүтээсэн шинэ бактериофагууд нь антибиотик үйлчлэхгүй болсон халдварыг эмчлэхэд ашиглагдах боломжтой аж.

Johns Hopkins Center for Health Security-ийн судлаачид уг нээлтийн талаар тайлбарлахдаа, хиймэл оюун ухаанаар вирусын геном зохион бүтээх технологи нь “ноцтой хор хөнөөл учруулах боломж бий болгохгүйгээр хэрхэн аюулгүй ашиглах вэ” гэсэн шинэ сорилт авчирч байна гэж анхааруулжээ.

Аюулгүй байдлын асуудал анхаарал татаж байна

Судалгааны баг эрсдэлийг бууруулахын тулд хэд хэдэн хамгаалалтын арга хэмжээ авсан байна. Үүнд:

  • Хүнд халдварлах боломжтой вирусын мэдээллийг сургалтын өгөгдөлд оруулаагүй;
  • Хүний бус, зөвхөн бактерид халдварладаг бактериофаг дээр туршилт хийсэн;
  • Судалгааг өндөр хамгаалалттай лабораторийн орчинд явуулсан.

Гэвч мэргэжилтнүүд ирээдүйд ийм технологийг буруу ашиглавал хүний эрүүл мэндэд эрсдэл үүсгэх боломжтойг анхааруулжээ.

Шинжлэх ухааны шинэ үе эхэлж байна

Испанийн Pompeu Fabra University-ийн синтетик биологийн профессор Марк Гүэлл энэ судалгааг “түүхэнд анх удаа компьютер ашиглан биологийг зохион бүтээж эхэлж буй мөч” гэж үнэлжээ.

Түүний хэлснээр, энэхүү технологи нь:

  • шинэ эмчилгээ боловсруулах,
  • генетикийн өвчнийг эмчлэх фермент бүтээх,
  • дархлаа эмчилгээний шинэ аргууд боловсруулах зэрэг олон боломжийг нээж болох аж.

Гэвч эрдэмтэд хиймэл оюун ухаан биологийн салбарт хүчирхэг хэрэгсэл болж байгаа энэ үед шинжлэх ухааны дэвшил болон аюулгүй байдлын хяналтыг зэрэг хөгжүүлэх шаардлагатай гэж онцолж байна.

Эх сурвалж: BBC, SCIENCE