Монголчуудын төрт ёс, түүх, соёлын өвийн бэлгэдэл болсон Бурхан Халдун уул хайрханы тэнгэрийг тайх төрийн ёслол өнөөдөр (2026.06.22) эхэлж байна. Энэхүү ёслол нь монголчуудын байгаль дэлхийгээ дээдлэн шүтэх уламжлал, төрт ёсны залгамж чанар, үндэсний эв нэгдлийг илэрхийлдэг онцгой ач холбогдолтой арга хэмжээ юм.
Түүхэн ач холбогдол
Бурхан Халдун уул нь "Монголын нууц товчоо" болон олон түүхэн сурвалжид тэмдэглэгдэн үлдсэн ариун дагшин нутаг юм. Их эзэн Чингис хаан энэ хайрхныг өөрийн шүтээн уул хэмээн хүндэтгэж, үр хойчдоо тахин дээдэлж байхыг захисан тухай түүхэн баримтууд бий.
Монголчууд эртнээс уул ус, газар шороогоо амьд байгалийн эзэн савдагтай хэмээн үзэж, тахин шүтэж ирсэн уламжлалтай. Үүний дотор Бурхан Халдун хайрхан нь Монголын төр, үндэстний оршин тогтнолтой салшгүй холбоотой хамгийн эрхэм шүтээнүүдийн нэг юм.
Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн ариун газар
2015 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад “Бурхан Халдун уул ба түүнийг хүрээлсэн тахилгат газар нутаг” нэрээр бүртгэгдсэн. Ингэснээр энэхүү газар нутаг нь зөвхөн Монголын төдийгүй хүн төрөлхтний соёлын өв хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн юм.
Тус өвийн бүс нутаг нь Хэнтийн нурууны байгалийн өвөрмөц тогтоц, биологийн олон янз байдал болон Монголын уламжлалт шүтлэг, тахилгын зан үйлийг хадгалж үлдсэнээрээ онцлогтой.
Төрийн тахилгын уламжлал
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Бурхан Халдун хайрхныг төрийн тахилгат уулын зэрэгт өргөмжилсөн бөгөөд тэнгэрийг нь тайх төрийн ёслолыг тогтсон хугацаанд зохион байгуулдаг.
Ёслолд төрийн болон орон нутгийн удирдлагууд оролцоно. Уламжлалт зан үйлийн дагуу тахилгын өргөл өргөнө. Монгол төрийн сүлд дуулал, хүндэтгэлийн ёслол үйлдэнэ. Байгаль хамгаалах, өв соёлоо хадгалан хамгаалах үзэл санааг түгээн дэлгэрүүлнэ.
Энэхүү ёслол нь шашны зан үйлээс гадна байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, өвөг дээдсийн уламжлалыг хойч үедээ өвлүүлэх утга агуулгатай.
Монголчуудын оюун санааны үнэт өв
Бурхан Халдун хайрхан нь зөвхөн газарзүйн объект бус монголчуудын үндэсний бахархал, төрт ёсны бэлгэдэл, түүхэн дурсамжийг хадгалсан ариун шүтээн юм. Тиймээс тэнгэрийг тайх ёслол нь байгаль, түүх, соёл, төрт ёсны уламжлалыг нэгтгэсэн үндэсний хэмжээний чухал үйл явдалд тооцогддог.
Өнөөдөр эхэлж буй энэхүү ёслолын үеэр монголчууд өвөг дээдсийнхээ үлдээсэн үнэт өвийг хүндэтгэн дээдэлж, эх орон, газар шорооныхоо ариун дагшин байдлыг бэлгэдэн хүндэтгэл үзүүлэх юм.
