Монгол Улсын макро эдийн засагт нэг талаас баяртай, нөгөө талаас түгшүүртэй дүр зураг зэрэгцэн өрнөж байна. 2026 оны эхний есөн сарын байдлаар манай улсын экспортын орлого өмнөх оны мөн үеэс 54 хувиар эрчимтэй өсөж, 16.6 тэрбум ам.долларт хүрэв.
Түүхий эдийн экспортын энэхүү өсөлтийн ачаар Монгол Улсын гадаад валютын албан нөөц 8.9 тэрбум ам.долларт хүрч, түүхэн дээд хэмжээгээ шинэчлээд буй. Монголбанкнаас хэрэв энэ үр ашигтай урсгал хадгалагдвал оны төгсгөл гэхэд нөөц 10 тэрбум ам.долларт хүрэх боломжтой гэж таамаглаж байгаа юм.
Гэвч түүхэн өндөр нөөцийн цаана улс орны санхүүгийн тогтвортой байдалд томоохон сорилт учруулахуйц гадаад өрийн эргэн төлөлтийн тулгамдсан хугацаанууд хаяанд ирээд байна.
Монгол Улсын нийт гадаад өр 39.1 тэрбум ам.долларт хүрч, үүний дараагийн шатны томоохон сорилт 2027 онд тохионо.
39.1 тэрбум ам.долларын өрийн бүтэц ба харилцан адилгүй эрсдэл
Энэхүү үлэмж хэмжээний өрийг шууд Засгийн газрын дефолт эрсдэлтэй хутгаж ойлгож болохгүй. Нийт гадаад өр нь макро түвшинд дараах өөр өөр эрсдэлийн шинж чанартай салбаруудад хуваагддаг:
• Хувийн хэвшлийн болон төслийн санхүүжилт: Уул уурхайн томоохон компаниуд (тухайлбал, Оюу Толгой зэрэг) гадаадын хөрөнгө оруулагчдаас авсан урт хугацаат зээл үүнд багтах бөгөөд тэд олборлосон бүтээгдэхүүнийхээ орлогоор өрийг бие даан төлдөг.
• Засгийн газар ба Арилжааны банкууд: Харин олон улсын зах зээлд гаргасан Засгийн газрын болон банкуудын бонд, зээлүүд нь тодорхой хугацаанд заавал төлөгдөх хууль ёсны үүрэг хүлээдэг.
2027 оны "Бондын хана": 1.59 тэрбум ам.долларын эргэн төлөлт
Ирэх 2027 онд Монгол Улс нийт 1.59 тэрбум ам.долларын гадаад бондын үндсэн болон хүүгийн төлбөрийг эргэн төлөх хуваарьтай. Энэ нь манай өнөөгийн түүхэн дээд түвшинд байгаа валютын нөөцийн даруй 17.9 хувийг нэг жилийн дотор суутгах хэмжээ юм.
Засгийн газраас 2027-2030 онуудад төлөгдөх "Сенчири" 1-4 цуврал бондуудын төлбөрийн ачааллыг зөөлрүүлэх зорилгоор 2027 онд олон улсын зах зээлд 1.0 тэрбум ам.доллар хүртэлх шинэ гадаад үнэт цаас гаргаж, дахин санхүүжилт хийхээр УИХ-ын тогтоолын төсөлд хэдийнэ тусгаад байна.
2027 ОНЫ ГАДААД БОНДЫН ЭРГЭН ТӨЛӨЛТИЙН СОРИЛТ:
┌───────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ Нийт эргэн төлөгдөх дүн │ 1.59 тэрбум ам.доллар
├───────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ Валютын нөөцөд эзлэх хувь │ 17.9%
├───────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ Засгийн газрын төлөвлөгөө │ 1.0 тэрбум $ хүртэлх шинэ бонд
└───────────────────────────────┴────────────────────────────────┘
Гол эрсдэлтэй цэгүүд:
1. Улаанбаатар хотын 500 сая ам.долларын бонд: Тус бондын санхүүжилтээр хэрэгжүүлж буй "Сэлбэ дэд төв"-ийн гүйцэтгэл өнөөдрийн байдлаар дөнгөж 30.4%-тай байгаа нь хөрөнгө оруулалтын өгөөж, эдийн засгийн эргэлт удаашралтай байгааг илтгэж буй.
2. Засгийн газрын 423 сая ам.долларын бонд: Одоогийн хэрэгжиж буй 3.5%-ийн хүүтэй уг өрийг хугацаа дуусахад дахин санхүүжүүлэх (шинэ зээлээр хаах) шаардлагатай. Гэвч олон улсын зах зээл дэх хүүгийн түвшин өндөр байгаа тул илүү өндөр хүүтэй шинэ бонд гаргаж, ирээдүйн төсвийн хүүгийн зардлын ачааллыг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй.
Монголбанкны анхааруулга ба валютын захын бодит байдал
Хэдийгээр Монголбанкны албан ёсны нөөц 8.9 тэрбум ам.долларт хүрсэн ч дотоодын бэлэн валютын зах зээл дээр ("Найман шарга" зэрэг арилжааны цэгүүд дээр) ам.долларын олдоц муудах, Төв банкны ханшаас даруй 15 гаруй төгрөгийн зөрүүтэйгээр арилжаалагдах хуваарилалтын бэрхшээл ажиглагдсаар байна.
Үүн дээр ирэх жилүүдэд уул уурхайн томоохон компаниудын гадаад зээлийн үндсэн болон хүүгийн төлбөрүүд зэрэгцэн нэмэгдэх тул Монголбанкнаас 2027 онд улсын төлбөрийн тэнцэл алдагдалтай гарах бодит эрсдэл бийг анхааруулж байна.
Монгол Улсын хувьд валютын нөөцөө түүхэн дээд хэмжээнд хүргэж чадсан нь гадаад цочролыг тэсвэрлэх макро эдийн засгийн "хамгаалалтын дэр"-ийг зузаалж өгсөн эерэг үзүүлэлт мөн. Гэвч гол асуудал нийт өрийн хэмжээндээ бус, харин хугацаа нь тулсан өрүүдийг ямар өртөгтэй (хүүтэй) эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх вэ гэдэгт байгаа юм.
Хэрэв бид экспортын түүхий эдийн өндөр үнийн мөчлөгт найдсан хэвээр байвал, бүтцийн шинэчлэл болон өрийн зөв менежмент хийж чадахгүй бол шинэ зээлийн өндөр хүүгийн дарамт ирээдүйн эдийн засгийн өсөлтийг боомилох аюултай билээ.
Э.ЭГШИГЛЭН
