Григорийн тооллын жилийн 295 дахь өдөр. Он дуусахад 70 өдөр үлдэж байна

Онцлох үйл явдал

• 1721 он – Оросын хаан I Пётр Шведийн эсрэг хийсэн Умардын их дайны дараа Оросын эзэнт гүрнийг тунхаглаж, эзэн хаан цол хүртэв. Энэ үйл явдал Оросын төрийн түүхэнд шинэ үе эхэлснийг илтгэжээ.
• 1746 он – АНУ-ын Принстоны их сургуулийн үндэс болсон Нью-Жерсигийн коллеж байгуулах эрхийн бичгийг олгов. Тус сургууль хожим дэлхийн нэр хүндтэй их сургуулиудын нэг болжээ.
• 1797 он – Францын зохион бүтээгч, агаарын бөмбөлөгт нисэгч Андре-Жак Гарнерен Парис хотын дээгүүр устөрөгчөөр дүүргэсэн бөмбөлгөөс шүхрээр үсэрч, түүхэнд тэмдэглэгдсэн анхны амжилттай шүхрийн буултуудын нэгийг хийв. Тэрбээр ойролцоогоор 1,000 метрийн өндрөөс буужээ.
• 1836 он – Сэм Хьюстон Техасын Бүгд Найрамдах Улсын анхны ерөнхийлөгчөөр тангараг өргөв.
• 1844 он – Америкийн шашны номлогч Уильям Миллерийн дагалдагчид Есүс Христийн дахин ирэлт, дэлхийн төгсгөл болно гэж хүлээж байсан өдөр тохиов. Тэдний таамаг биелээгүй тул уг үйл явдлыг хожим “Их урам хугаралт” хэмээн нэрлэжээ.
• 1877 он – Шотландын Блантайр хотын нүүрсний уурхайд томоохон осол гарч, 200 гаруй уурхайчин амь үрэгдэв. Энэ нь Шотландын уул уурхайн түүхэн дэх хамгийн хүнд ослуудын нэг байлаа.
• 1879 он – Америкийн зохион бүтээгч Томас Эдисон нүүрсжүүлсэн утас ашигласан улайсах чийдэнгийн туршилтаа амжилттай хийж, чийдэнгээ ойролцоогоор 13.5 цаг гэрэлтүүлжээ. Энэ нь практик хэрэглээний цахилгаан гэрэлтүүлгийг хөгжүүлэхэд чухал алхам болсон юм.
• 1883 он – АНУ-ын Нью-Йорк хотод Метрополитен дуурийн театр нээгдэж, Шарль Гуно-гийн “Фауст” дууриар анхны тоглолтоо хийв.
• 1884 он – Вашингтонд болсон Олон улсын меридианы бага хурлаар Английн Гринвичийн одон орны оргилох төвийг дэлхийн уртрагийн тэг цэг буюу үндсэн меридиан болгох шийдвэр гаргав. Энэ нь дэлхийн газарзүйн байршил, цагийн бүсийг нэг мөр тогтооход чухал нөлөө үзүүлжээ.
• 1895 он – Францын Парис хотын Монпарнасын төмөр замын өртөөнд галт тэрэг тоормослож чадалгүй өртөөний ханыг нэвт мөргөн, гудамж руу унасан томоохон осол гарав. Энэ нь төмөр замын түүхэн дэх хамгийн алдартай ослуудын нэг юм.
• 1934 он – АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчооны ажилтнууд нэрт дээрэмчин Чарльз “Хөөрхөн хүү” Флойдыг Охайо мужид буудан хөнөөв. Тэрбээр Их хямралын үеийн Америкийн хамгийн алдартай гэмт хэрэгтнүүдийн нэг байлаа.
• 1962 он – АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Ф. Кеннеди Зөвлөлт Холбоот Улс Кубад цөмийн пуужин байрлуулсныг олон нийтэд мэдэгдэж, Кубын эсрэг тэнгисийн цэргийн “хорио” тогтоох шийдвэр гаргав. Энэ үйл явдал дэлхийг цөмийн дайны аюулд хүргэсэн Кубын пуужингийн хямралын гол үе шат байлаа.
• 1964 он – Францын философич, зохиолч Жан-Поль Сартр утга зохиолын Нобелийн шагналаас татгалзах шийдвэрээ зарлав. Тэрбээр зохиолчийг албан ёсны шагнал, институцээр тодорхойлуулахыг хүсэхгүй байгаагаа илэрхийлжээ.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1811 он – Франц Лист – Унгарын хөгжмийн зохиолч, төгөлдөр хуурч, романтизмын үеийн хөгжмийн урлагийн томоохон төлөөлөгч. Төгөлдөр хуурын ур чадвар, найруулгын шинэлэг хэлбэрээрээ алдаршсан. (1886 онд нас барсан.)
• 1844 он – Сара Бернар – Францын нэрт театрын жүжигчин. XIX зууны сүүл, XX зууны эхэн үеийн тайзны урлагийн хамгийн нөлөө бүхий уран бүтээлчдийн нэг байв. (1923 онд нас барсан.)
• 1903 он – Кёрли Ховард – Америкийн “The Three Stooges” инээдмийн хамтлагийн гишүүн, кино, телевизийн инээдмийн урлагийн төлөөлөгч. (1952 онд нас барсан.)
• 1913 он – Роберт Капа – Испанийн иргэний дайн болон Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн гэрэл зургуудаараа алдаршсан дайны сурвалжлагч, гэрэл зурагчин. (1954 онд нас барсан.)
• 1917 он – Жоан Фонтейн – “Rebecca”, “Suspicion” зэрэг киноны дүрээрээ алдаршсан, Оскарын шагналт жүжигчин. (2013 онд нас барсан.)
• 1919 он – Дорис Лессинг – Их Британийн зохиолч, 2007 оны утга зохиолын Нобелийн шагналт. “Алтан дэвтэр” романаараа дэлхийд танигдсан. (2013 онд нас барсан.)
• 1920 он – Тимоти Лири – Америкийн сэтгэл судлаач, зохиолч. Ухамсар, хүний сэтгэл зүйн талаарх маргаантай судалгаа, үзэл санаагаараа танигдсан. (1996 онд нас барсан.)
• 1925 он – Роберт Раушенберг – Америкийн зураач, орчин үеийн дүрслэх урлагийн хөгжилд нөлөө үзүүлсэн уран бүтээлч. (2008 онд нас барсан.)
• 1936 он – Бобби Сийл – Америкийн иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч, “Хар ирвэс” хөдөлгөөнийг үүсгэн байгуулагчдын нэг.
• 1938 он – Кристофер Ллойд – “Back to the Future” киноны доктор Эмметт Брауны дүрээр дэлхий даяар танигдсан жүжигчин.
• 1943 он – Катрин Денёв – Францын нэрт жүжигчин. “The Umbrellas of Cherbourg”, “Belle de Jour” зэрэг бүтээлээрээ олон улсын нэр хүнд олсон.
• 1952 он – Жефф Голдблюм – “Jurassic Park”, “The Fly”, “Independence Day” зэрэг кинонд тоглосон Америкийн жүжигчин.
• 1962 он – Боб Оденкерк – “Breaking Bad”, “Better Call Saul” цувралын дүрээрээ танигдсан жүжигчин, зохиолч.

Нас барсан алдартнууд

• 1797 он – Андре-Жак Гарнерен – Шүхрийн буултын түүхэнд нэрээ үлдээсэн Францын агаарын бөмбөлөгт нисэгч. (1769 онд төрсөн.)
• 1934 он – Чарльз Флойд – “Хөөрхөн хүү Флойд” нэрээр алдаршсан Америкийн дээрэмчин. Холбооны мөрдөх товчооны ажилтнуудын ажиллагааны үеэр амь үрэгдсэн. (1904 онд төрсөн.)
• 1954 он – Роберт Капа – Дайны талбараас бодит дүр зургийг дэлхийд хүргэсэн нэрт гэрэл зурагчин. Индохятадын нэгдүгээр дайны үеэр мина дэлбэрсний улмаас амь үрэгджээ. (1913 онд төрсөн.)
• 1906 он – Поль Сезанн – Францын зураач, постимпрессионизмын томоохон төлөөлөгч. Түүний бүтээлүүд XX зууны модернист урлагийн хөгжилд хүчтэй нөлөөлсөн. (1839 онд төрсөн.)

Тэмдэглэлт өдөр

• Олон улсын ээрч түгдрэхийн талаарх мэдлэг, ойлголтыг нэмэгдүүлэх өдөр (International Stuttering Awareness Day). Жил бүрийн аравдугаар сарын 22-нд тэмдэглэдэг. Ээрч түгдрэх эмгэгтэй хүмүүсийн талаар олон нийтийн ойлголтыг нэмэгдүүлэх, тэднийг ялгаварлан гадуурхах явдлыг бууруулах, харилцан хүндэтгэлийг дэмжих зорилготой.
• Жидай мацүри буюу Японы эрин үеийн баяр (Jidai Matsuri). Японы Киото хотод жил бүр аравдугаар сарын 22-нд болдог уламжлалт баяр. Түүхэн хувцас өмссөн оролцогчид Японы янз бүрийн эрин үеийн соёл, түүхийг харуулсан жагсаалд оролцдог.
• Олон улсын нэр төр, хүний эрхэм чанарыг хүндэтгэх санаачилгууд. Хүний нэр төр, харилцан хүндлэл нь дэлхий нийтэд чухал үнэт зүйл боловч “Дэлхийн нэр төрийн өдөр”-ийг аравдугаар сарын 22-нд тэмдэглэдэг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, NATIONA DAY CALENDAR