Иран болон АНУ ням гарагт харилцан бие биенээ дахин заналхийлэв. Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Иран улс хэлэлцээр хийхгүй бол эдийн засгийн хувьд сүйрэх, эсвэл тус улсын удирдагчид эрх мэдлээ алдах, бүр устгагдах эрсдэлтэй гэж анхааруулсан бол Ираны цэргийн удирдлага АНУ дахин халдлага үйлдвэл хатуу хариу цохилт өгнө гэж мэдэгджээ.
Хэдэн сарын турш үргэлжилж буй энэхүү мөргөлдөөн одоогийн байдлаар тодорхой шийдэлгүй, хоёр талын аль нь ч буулт хийхэд бэлэн шинж харагдахгүй байгаа аж. Үүний зэрэгцээ мөргөлдөөн улам гүнзгийрч, дэлхийн эрчим хүчний хямралыг даамжруулан, Ираны эдийн засгийн томоохон хэсгийг хүнд байдалд оруулж, бүс нутгийн бусад улс орнуудад ч шинэ шинэ хурцадмал байдал үүсгээд буй юм.
Fox News-ийн сурвалжлагчтай утсаар ярилцах үеэр Трамп Ираны удирдагчид хэлэлцээр хийх ёстой. Эс бөгөөс улс орны эдийн засаг нь улам доройтож, удирдагчид нь эрх мэдлээ алдах буюу бүр устгагдах эрсдэлтэй гэж хэлсэн байна.
Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан энэ долоо хоногт НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн чуулганд оролцохоор Нью-Йоркт ирэхээр төлөвлөж байгаа бөгөөд Трамп түүнтэй уулзах боломжтойг мөн хэлжээ.
Хоёрдугаар сарын 28-нд АНУ болон Израилийн хийсэн цохилтоор эхэлсэн мөргөлдөөний явцад Трамп томоохон хэмжээний цэргийн ажиллагаа өргөжүүлж болзошгүй тухай удаа дараа тодорхой бус боловч хатуу анхааруулга өгч ирсэн ч одоогийн байдлаар тэдгээрийг хэрэгжүүлээгүй байгаа юм.
Үүний зэрэгцээ Ираны цэргийн төв командлал АНУ шинээр халдлага үйлдвэл тус бүс нутаг дахь АНУ-ын цэргийн баазууд болон ашиг сонирхлуудад удаан хугацаанд үргэлжлэх хариу цохилт өгнө гэж мэдэгдсэн. Мөн Вашингтоны бүс нутгийн холбоотнуудыг мөргөлдөөний оролцогч тал гэж үзэх болно гэж анхааруулсан байна.
Ираны цэргийн удирдлага мөн өөрсөд рүү нь халдахаар бэлтгэж байгаа тухай мэдээлэл бий гэж мэдэгдсэн ч чухам юунд үндэслэн ийм мэдээлснээ дэлгэрэнгүй тайлбарлаагүй байна.
Хуситууд Эр-Рияд руу довтлов
АНУ-ын Персийн булангийн холбоотон орнууд АНУ болон Израилийн гэнэтийн байдлаар эхлүүлсэн дайны улмаас хэдийнэ хүнд цохилтод ороод байна. Тус мөргөлдөөний улмаас тэдний хотууд Ираны пуужингийн довтолгоонд өртөж, эдийн засаг нь хүнд дарамтад орж, дэлхийн эрчим хүчний худалдаанд нэн чухал ач холбогдолтой Ормузын хоолой хаагдсанаар нөхцөл байдал улам хүндэрсэн.
Бямба гарагт нөхцөл байдал бүр ч дордов. Ираны дэмжлэгтэй Йемений Хусит хөдөлгөөн тус улсын дахин сэдэрсэн иргэний дайнд энэ сарын эхээр гэнэт цэргийн амжилт гаргасныхаа дараа Саудын Арабын нийслэл Эр-Рияд хот руу пуужин болон дроноор довтолжээ.
Reuters агентлагийн видео бичлэгт шөнийн цагаар болсон дэлбэрэлт, хүчтэй дуу чимээний дараа Эр-Риядын олон улсын гол нисэх онгоцны буудлын орчимд асар том хар утаа суунаглаж буй нь харагдсан байна.
АНУ-ын Төрийн департамент Хуситуудын үйл ажиллагаатай холбоотой аюулгүй байдлын сэрэмжлүүлэг гаргаж, Ойрхи Дорнодод урьдчилан таамаглаагүй хурцадмал байдал үүсэх боломжтойг анхааруулжээ. Мөн АНУ-ын иргэдийг илүү сонор сэрэмжтэй байж, нислэгүүд цуцлагдах болон агаарын орон зай хаагдах магадлалтайг анхаарахыг зөвлөсөн байна.
Саудын Арабын эрх баригчид уг халдлагын талаар тайлбар хийгээгүй боловч Хуситуудын эсрэг байлдаж буй Саудын тэргүүлсэн эвсэл тус улсын нутаг дэвсгэр рүү чиглэсэн бусад халдлагуудыг таслан зогсоосноо мэдэгджээ.
Хуситуудын сүүлийн үеийн цэргийн давшилт Саудын Арабын эрх баригчдыг хүндхэн сонголтын өмнө авчирч байна. Нэг талаас Хуситуудыг Йемений нутаг дэвсгэрт улам их газар эзлэхээс нь өмнө зогсоохын тулд агаарын цохилтоо үргэлжлүүлэх шаардлагатай.
Нөгөө талаас агаарын цохилтоо зогсоож, ингэснээр дроны халдлагуудын бай болж болзошгүй чухал дэд бүтцүүдээ хамгаалах боломжтой болох эсэхийг хүлээх сонголт тулгарч байгаа аж.
Эрчим хүчний экспорт хаагдах эрсдэл нэмэгдэв
Хуситууд Йемений эрэг орчмын бүс нутгуудад байр сууриа бэхжүүлснээр Баб-эль-Мандебын хоолойн ойролцоо хяналтаа тогтоох боломжтой болж байна. Энэ нь Улаан тэнгисээр дамжин Ази руу чиглэсэн далайн тээвэрт илүү их нөлөө үзүүлэх, улмаар дэлхийн худалдаанд нэн чухал энэ усан замыг хаах боломжийг тэдэнд олгож болзошгүй нь.
Үүний зэрэгцээ Иран Ормузын хоолойгоор дамжих далайн тээврийн ихэнх хэсгийг хаасан хэвээр байгаа тул Персийн булангийн нефть олборлогч орнуудын эрчим хүчний экспорт дэлхийн зах зээлд хүрэх боломж бараг бүхэлдээ тасалдаад буй. Энэ нь нефтийн үнийг улам өсгөх дарамтыг нэмэгдүүлж байна.
Мөн АНУ Ираны боомтуудад хориг тавьж, бүслэлт хийж буй нь Иран улс өөрийн нефтийг экспортлох боломжийг хязгаарлаж, тус улсын эдийн засагт томоохон хүндрэл учруулж байгаа аж.
Эдийн засагт нь хүнд цохилт болж байгаа хэдий ч зургадугаар сард байгуулсан түр хугацааны гал зогсоох тохиролцоонд буцаж очих шинж одоогоор бараг байхгүй юм байна. Уг тохиролцоо долдугаар сард түүний нөхцөлийг хэрхэн хэрэгжүүлэх талаар гарсан маргааны улмаас задарсан.
Иран ням гарагт Ормузын хоолойг дахин нээхгүйгээ дахин мэдэгдэж, зургадугаар сард байгуулсан тохиролцооны нөхцөлүүдийг өөрийн тайлбарлаж буй хэлбэрээр биелүүлэх хүртэл уг хоолой хаалттай хэвээр байна гэж мэдэгджээ.
Ираны парламентын дарга Мохаммад Багер Калибаф мөн "Иран улс дайснуудынхаа эсрэг дарамтыг няцааж, олсон байр сууриа дипломат ажиллагаагаар баталгаажуулахын тулд тэмцэхийн зэрэгцээ хэлэлцээр хийх шаардлагатай" гэж мэдэгдсэн байна.
Эх сурвалж: REUTERS
