МАН доторх хуваагдал арилаагүй, АН огцруулах гарын үсгээ бэлэн болгосон энэ үед төсвийн тодотгол Засгийн газрын хувь заяаг шийдэх улс төрийн гол цэг болж байна. Монголын улс төрийн намрын улирал эхлэхээс өмнө Засгийн газрын хувь заяа дахин улс төрийн гол сэдэв боллоо.
УИХ дахь МАН-ын бүлэг өнгөрсөн наймдугаар сарын 25-нд Их тэнгэр цогцолборт ээлжит бусаар хуралдаж, 2026 оны төсвийн тодотгол болон цаг үеийн улс төрийн асуудлуудыг хэлэлцсэн. Хурлын өмнөх мэдээллээр төсвийн тодотгол гол сэдэв байсан ч уулзалтын дараа Н.Учралын Засгийн газрыг тогтвортой ажиллуулах эсэх асуудал улс төрийн анхаарлын төвд орсон .
Улмаар МАН-ын 68 гишүүн Засгийн газраа авч үлдэхээр санал нэгдэж, гарын үсэг цуглуулах тухай мэдээлэл улс төрийн хүрээнд тархав. Зарим эх сурвалж бүр УИХ-ын дарга асан Д.Амарбаясгаланг Засгийн газрын тогтвортой байдлыг хангах улс төрийн зохицуулалтыг хариуцахаар болсон гэж мэдээлсэн юм.
Гэвч энэ мэдээллийн дараахан УИХ-ын гишүүн Э.Болормаа “Засгийн газрыг огцруулахгүй гэдэгт МАН-ын бүлэг 100 хувь санал нэгдээгүй” хэмээн мэдэгдсэн. Ингэснээр МАН-ын доторх зөрчил арилсан уу, эсвэл түр хугацаанд далд хэлбэрт шилжсэн үү гэдэг асуулт дахин анхаарал татав.
68-уулаа үнэхээр нэг байр суурьтай юу?
УИХ-ын албан ёсны мэдээллээр, парламент нийт 126 гишүүнтэйгээс МАН 68, АН 42, ХҮН 8, Үндэсний эвсэл 4, ИЗНН 4 суудалтай. Өөрөөр хэлбэл, МАН дангаараа парламент дахь хамгийн том бүлэг боловч 68 гишүүний байр суурь бүхэлдээ нэг адил байна гэсэн баталгаа хараахан үгүй юм.
Тиймээс Их тэнгэрийн уулзалтад “Засгийн газрыг тогтвортой ажиллуулах ёстой” гэсэн байр суурь зонхилсон байж болох ч үүнийг “МАН-ын 68 гишүүн Засгийн газрыг огцруулахгүй гэдэг дээр 100 хувь санал нэгдсэн” гэж шууд дүгнэхэд эрт.
Э.Болормаагийн мэдэгдэл энэ зөрүүг ил болгосон юм. Өөрөөр хэлбэл, МАН-ын доторх асуудал шийдэгдсэн гэхээсээ илүүтэйгээр шийдвэрлэх мөчөө хүлээж байгаа дүр зураг харагдана.
Төсвийн тодотгол Засгийн газрыг авч үлдэх “улс төрийн гүүр” болох уу?
Засгийн газар наймдугаар сарын 20-нд 2026 оны төсвийн тодотголын төслөө УИХ-д өргөн мэдүүлсэн.
Ерөнхий сайд Н.Учралын танилцуулснаар, төрийн зардлыг танаж, нийт 1.4 их наяд төгрөгийн зардал хэмнэх, үүссэн эх үүсвэрийг бага орлоготой иргэдийг үнийн өсөлтөөс хамгаалах, ахмад настны орлогын баталгааг нэмэгдүүлэх, төрийн албан хаагчдын цалингийн зөрүүг арилгах, стратегийн нөөц болон эрчим хүчний найдвартай байдлыг хангахад чиглүүлэхээр төлөвлөжээ.
Түүнчлэн Засгийн газар "Орон нутгийн төсвийн өмнөх оны ашиглаагүй үлдэгдлээс 998 тэрбум төгрөг зарцуулах зохицуулалт тусгасан" гэж тайлбарласан Гэхдээ энэ төсвийн тодотголыг батлуулах нь Засгийн газрын хувьд зөвхөн эдийн засгийн асуудал биш, улс төрийн итгэлийн шалгуур болж байна.
Учир нь, МАН-ын бүлэг төсвийн тодотголыг дэмжиж чадвал Н.Учралын Засгийн газрыг цааш ажиллуулах улс төрийн тохиролцооны нэг хэсэг болж болох талтай. Харин төсвийн тодотгол дээр МАН-ын гишүүд дотроо санал зөрвөл энэ нь Засгийн газрын тогтвортой байдалд шууд нөлөөлөх эрсдэлтэй юм.
Нөгөө талд АН гарын үсгээ бэлдээд сууж байна
МАН дотооддоо Засгийн газраа авч үлдэх эсэх дээр байр сууриа нэгтгэх гэж оролдож байгаа энэ үед сөрөг хүчин эсрэг чиглэлд хөдөлж эхэлжээ. УИХ дахь АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл өнгөрсөн долоо хоногт Ерөнхий сайдыг огцруулах саналаасаа буцахгүй, 41 гишүүн гарын үсэг зурсан талаар мэдэгдсэн.
АН-ын тавьж буй гол шалтгаан нь шатахууны хомсдол, шатахууны үнийн өсөлт, өргөн хэрэглээний барааны үнийн өсөлт, төсвийн алдагдал, Засгийн газрын бодлогын алдаа гэж тайлбарлаж байгаа билээ. АН-ын дэд дарга Н.Ганибал ч Засгийн газрыг огцруулах асуудлыг УИХ-ын чуулган эхэлмэгц өргөн барина гэсэн байр сууриа илэрхийлсэн.
Энэ нь АН-ын хувьд өмнөх хаврын чуулганы үеийн ирцийн бойкотоос өөр тактик бололтой. Өөрөөр хэлбэл, энэ удаа АН чуулганд суухгүй байх бус, Засгийн газрыг огцруулах санал хураалтыг парламентаар явуулах замыг сонгожээ.
Шатахууны хомсдол улс төрийн гол зэвсэг болов
Засгийн газрыг огцруулах шаардлагын хамгийн хүчтэй улс төрийн аргумент нь шатахуун болж байна. Зуны эхээр эрх баригчид шатахууны нөөц хангалттай гэж мэдээлж байсан ч наймдугаар сарын эхээр зарим суманд нийлүүлэлт тасалдаж, нийслэлийн зарим ШТС-д олголт хязгаарлагдсан нөхцөл үүссэн.
Ашигт малтмал, газрын тосны газрын мэдээллээр, тухайн үед улсын хэмжээнд АИ-92 бензиний 15-17 хоногийн, дизель түлшний 20-23 хоногийн нөөцтэй байсан бөгөөд нөөцийг ойрын хугацаанд нөхөхөөр ажиллаж байжээ. Ингэснээр шатахууны асуудал эдийн засгийн хүндрэлээс давж, Засгийн газрын хариуцлагын улс төрийн асуудал болсон.
АН үүнийг “буруу бодлогын үр дагавар” гэж үзэж байгаа бол эрх баригч тал нийлүүлэлтийн нөхцөл, гадаад зах зээл, нөөцийн зохицуулалт зэрэг олон хүчин зүйлтэй холбон тайлбарлаж буй юм. Гэхдээ улс төрийн хувьд нэг зүйл тодорхой. Шатахууны үнэ болон олдоц иргэдийн өдөр тутмын амьдралд шууд мэдрэгддэг учраас Засгийн газрын үнэлгээний хамгийн эмзэг цэгүүдийн нэг болсон.
Үнийн өсөлт Засгийн газрыг хэр хүчтэй шахаж байна вэ?
АН-аас инфляц, үнийн өсөлтийг Засгийн газрын бодлогын алдаатай холбон тайлбарлаж буй. Тэдний логик энгийн. Шатахуун хомсдов. Үнэ өсөв. Тээврийн зардал нэмэгдэв. Өргөн хэрэглээний барааны үнэ өсөв. Иргэдийн амьжиргаанд дарамт болов.
Харин Засгийн газар төсвийн тодотголоор төрийн зардлыг танаж, хэмнэсэн эх үүсвэрээр иргэдийг үнийн өсөлтөөс хамгаалах бодлого хэрэгжүүлэхээ тайлбарласан. Ингэснээр намрын улс төрийн гол маргаан “Засгийн газар асуудлыг бий болгосон уу, эсвэл үүссэн хүнд нөхцөл байдлыг засах гэж байна уу?” гэсэн хоёр өөр байр суурийн мөргөлдөөн болох төлөвтэй.
41-ийн гарын үсэг хангалттай юу?
АН 41 гишүүний гарын үсэг цуглуулсан гэж мэдэгдэж байгаа нь Засгийн газрыг шууд огцруулсан гэсэн үг биш. Энэ нь асуудлыг УИХ-д оруулж, хэлэлцүүлэх улс төрийн дараагийн шат эхлэх боломжийг бүрдүүлж буй хэрэг. Харин бодит шийдвэрийг УИХ дээр санал хураалтаар гаргана.
Тэгэхээр одоо бүх анхаарал МАН-ын 68 гишүүн рүү шилжиж буй. Учир нь, АН-ын 42 гишүүн бүгд огцруулах байр суурьтай байсан ч МАН-ын доторх санал хуваагдалгүй бол Засгийн газрыг авч үлдэх боломж өндөр. Харин МАН-ын бүлэг дотроо хуваагдвал АН-ын санаачилга бодит аюул болж хувирна.
МАН-ын доторх 30:38, 33:35-ын аль нь бодит вэ?
Улс төрийн хүрээнд МАН-ын бүлэг дотроо хоёр хэсэгт хуваагдсан тухай яриа өмнө нь ч гарч байсан. Одоо энэ хуваагдал дахин сөхөгдөж байна.
Зарим мэдээлэлд МАН-ын гишүүдийн нэг хэсэг Засгийн газрыг тогтвортой ажиллуулах шаардлагатай гэж үзэж байгаа бол нөгөө хэсэг нь Засгийн газрын нэр хүнд, бодлогын хэрэгжилт, шатахуун болон үнийн асуудалд хариуцлага тооцох ёстой гэсэн байр суурьтай байгаа гэх мэдээлэл бий.
Гэхдээ яг хэд хэдээрээ хуваагдсан тухай тоог одоогийн байдлаар албан ёсоор баталсан баримт байхгүй. Тиймээс “30:38”, “33:35” гэх мэт харьцааг баталгаатай тоо мэт хэрэглэхээс илүүтэй “МАН-ын бүлэг дотор байр суурийн зөрүү хэвээр байна” гэж тодорхойлох нь зөв.
Намрын улс төрийн эхний том сорилт — ээлжит бус чуулган
Одоо дараагийн гол асуулт бол УИХ-ын ээлжит бус чуулган хэзээ хуралдах вэ? Засгийн газар төсвийн тодотголоо өргөн барьсан. МАН бүлгээрээ хэлэлцсэн. АН Засгийн газрыг огцруулах байр сууриа дахин илэрхийлсэн. Энэ бүх асуудлыг нэг дор шийдэх улс төрийн талбар нь ээлжит бус чуулган болж байна.
Тиймээс ээлжит бус чуулган эхэлсэн өдрөөс төсвийн тодотгол, шатахууны хомсдол, үнийн өсөлт, Засгийн газрын хариуцлага, Ерөнхий сайдын суудал гэсэн дараалал парламентын танхимд зэрэгцэн яригдах магадлалтай.
Н.Учралын Засгийн газар одоо хоёр фронтод зэрэг тулалдаж байна
Нэг талд нь эдийн засгийн асуудал байна. Төсвийн алдагдал, инфляц, шатахууны нийлүүлэлт, төрийн зардал, иргэдийн худалдан авах чадвар. Нөгөө талд нь парламентын улс төр. МАН-ын дотоод нэгдэл, АН-ын огцруулах санал, төсвийн тодотголын санал хураалт, Ерөнхий сайдыг дэмжих эсэх.
Энэ хоёр фронтын аль нэг дээр Засгийн газар алдаа гаргавал нөгөө фронтод нь улс төрийн дарамт нэмэгдэнэ. Тиймээс Н.Учралын Засгийн газрын хувьд төсвийн тодотголыг батлуулах нь эдийн засгийн бодлогын асуудлаас гадна өөртөө итгэл үзүүлэхтэй дүйцэх улс төрийн сорилт болж байна.
Хамгийн том асуулт: МАН Засгийн газраа хамгаалах уу, хариуцлага тооцох уу?
Өнөөдрийн байдлаар АН “Засгийн газар бодлогын алдаагаа засаж чадахгүй байна. Огцруулах ёстой” гэсэн байр суурьтай байна. О.Цогтгэрэлийн хэлснээр, 41 гишүүн гарын үсэг зурсан гэх мэдээлэл бий.
МАН-ын нэг тал “Эдийн засаг, олон улсын нөхцөл байдал хүнд үед Засгийн газрыг тогтворгүй болгож болохгүй” гэж үзэж буй бол МАН-ын нөгөө тал “Тогтвортой байдал нэрээр алдаатай бодлогыг хамгаалж болохгүй” гэсэн байр суурьтай байгаа аж.
Засгийн газар “Төр бүсээ чангалж, 1.4 их наяд төгрөг хэмнэж, иргэдийг үнийн өсөлтөөс хамгаална” гэсэн байр суурь илэрхийлсэн.
Цаашид юу болох вэ?
Одоогийн нөхцөл байдлаас харахад гурван хувилбар байна. Нэгдүгээр хувилбар, Засгийн газар үлдэнэ. МАН-ын 68 гишүүн бодит санал хураалтын үед Ерөнхий сайдаа хамгаалж, АН-ын огцруулах санал унаж болох юм. Энэ тохиолдолд Засгийн газар төсвийн тодотголоо батлуулахын зэрэгцээ зарим сайд, бодлогын өөрчлөлтөөр улс төрийн дарамтыг бууруулах хувилбар гарч болох талтай.
Хоёрдугаар хувилбар, МАН-ын дотоод хуваагдал ил гарна. Огцруулах саналын үеэр МАН-ын гишүүд санал хуваагдвал энэ нь зөвхөн Н.Учралын Засгийн газрын асуудал биш, МАН-ын дотоод улс төрийн хүчний харьцааны шинэ зураглал болно.
Гуравдугаар хувилбар, Засгийн газар огцорно. Хэрэв АН-ын гарын үсэг бодит санал хураалтын дэмжлэг болж, МАН-ын тодорхой тооны гишүүн огцруулах талд орвол Н.Учралын Засгийн газар огцрох нөхцөл бүрдэнэ. Иймд Монголын улс төр шинэ Ерөнхий сайд, шинэ кабинет, шинэ тохироо руу орно.
Энэ бол зөвхөн Н.Учралын тухай асуудал биш
Энэ намрын улс төрийн гол асуулт “Н.Учрал Ерөнхий сайд хэвээр үлдэх үү?” гэдгээс арай том. Өөрөөр хэлбэл, эрх баригчид алдаатай бодлогоо хүлээн зөвшөөрч, засах замыг сонгох уу, эсвэл тогтвортой байдлыг нэрийн дор одоогийн Засгийн газраа хамгаалах уу?" гэдэг асуулт юм.
Нөгөө талд АН-ын хувьд энэ бол Засгийн газрыг огцруулах боломжийг бодитоор шалгах улс төрийн хамгийн том сорилт. Тиймээс ээлжит бус чуулган эхлэхэд АН-ын 41 гарын үсэг дангаараа биш, МАН-ын 68 гишүүний доторх бодит санал хураалт л Н.Учралын Засгийн газрын хувь заяаг шийднэ.
Өнөөдөр МАН-ын бүлэг “нэгдсэн” гэх мэдээлэлтэй ч түүнийг үгүйсгэсэн гишүүний байр суурь мөн ил болсон. Тиймээс одоохондоо “Засгийн газар тогтвортой үлдлээ” гэж дүгнэхэд эрт байна.
Намрын улс төр эхлээгүй байгаа мэт боловч үнэн хэрэгтээ эхэлчихсэн. Харин жинхэнэ шийдвэр Их тэнгэрт биш, Төрийн ордны санал хураалтын самбар дээр гарна.
Э.ЦЭЦЭН
