Монгол Улсад газрын тосны хайгуулын үйл ажиллагаа явуулж буй гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанийн ажилчидтай холбоотой маргаантай үйл явдлын дараа БНХАУ-ын Элчин сайдын яамнаас Монголын талд хандан ажилчид болон компанийн хөрөнгө, хууль ёсны эрх ашгийг хамгаалахыг уриалжээ.
Хонконгод төвтэй South China Morning Post сонины мэдээлснээр, өнгөрсөн баасан гарагт Монголын зүүн бүсийн Хэрлэнтохой XXVIII газрын тосны хайгуулын талбайд морьтой иргэд нэвтэрч, тус талбайд үйл ажиллагаа явуулж буй “Mongolia Foison Energy” компанийн ажлыг зогсоохыг оролдсон байна.
Уг үйл явдлыг оролцогчид сошиал сүлжээгээр шууд дамжуулсан бөгөөд бичлэгт хоёр эмэгтэй хятад ажилчдын эд зүйлсийг газар шидэж буй дүрс харагдсан талаар мэдээлжээ.
Үүний дараа БНХАУ-ын Элчин сайдын яамны хэргийг түр хамаарагч Цао Ли Монгол Улсын Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Дашпүрэвтэй энэ долоо хоногийн мягмар гарагт уулзаж, болсон үйл явдалд “гүнээ санаа зовж” буйгаа илэрхийлсэн байна.
Элчин сайдын яам Монголын талд хандан Хятадын аж ахуйн нэгжүүдийн хууль ёсны эрх, ашиг сонирхол, ажилчид болон эд хөрөнгийн аюулгүй байдлыг хамгаалах, мөн үүнтэй төстэй үйл явдал дахин гарахаас урьдчилан сэргийлэх тодорхой арга хэмжээ авахыг уриалжээ.
Уулзалтын үеэр Б.Дашпүрэв болсон үйл явдалтай холбогдуулан уучлал хүсэж, Монгол Улс Хятадын компаниудын хууль ёсны үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцох аливаа үйлдлийг хүлээн зөвшөөрөхгүй талаар мэдэгдсэн байна. Мөн уг хэрэгт холбогдох хүмүүсийг саатуулсан, цагдаагийн байгууллагаас мөрдөн шалгах ажиллагаа эхлүүлсэн талаар мэдээлжээ.
Энэ нь зөвхөн хоёр улсын харилцааны асуудал төдийгүй Монголд үйл ажиллагаа явуулж буй гадаадын хөрөнгө оруулалттай компаниудын аюулгүй байдал, хууль эрх зүйн орчин, орон нутагтай харилцах харилцаа дахин анхаарал татах шалтгаан болж байна.
“Mongolia Foison Energy” ямар төсөл хэрэгжүүлж байгаа вэ?
“Mongolia Foison Energy” ХХК Монгол Улсад бүртгэлтэй, гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани бөгөөд Хэрлэнтохой XXVIII талбайд газрын тосны хайгуул хийхээр Монголын Засгийн газартай бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ байгуулсан.
Монгол Улсын Засгийн газар 2024 оны аравдугаар сарын 23-ны өдрийн 137 дугаар тогтоолоор тус талбайд “Mongolia Foison Energy” ХХК-тай бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ байгуулах эрхийг Ашигт малтмал, газрын тосны газарт олгосон бөгөөд гэрээг 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд байгуулжээ.
Тус гэрээ Монголын Засгийн газар шинэ газрын тосны хайгуулын талбайд найман жилийн дараа байгуулсан бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ гэдгээрээ онцлог байв. Гэрээний хүрээнд “Mongolia Foison Energy” компани хайгуулын найман жилийн хугацаанд нийт 49.7 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөжээ.
Үүнд геологийн мэдээлэл цуглуулах, тайлбар хийх, 20 мянган хавтгай дөрвөлжин километр талбайд соронзон болон хүндийн хүчний судалгаа, 2 хэмжээст чичирхийллийн судалгааг 2000 тууш километр, 3 хэмжээст чичирхийллийн судалгааг 400 хавтгай дөрвөлжин километр талбайд хийх зэрэг ажил багтсан байна.
Мөн нийт 13 хайгуулын цооног өрөмдөх, дээжлэлт, цооногийн иж бүрэн судалгаа, туршилт, шингэн хагалбар болон нөөцийн тайлан боловсруулах ажлуудыг хийхээр төлөвлөжээ. Байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх ажилд 575 мянган ам.доллар зарцуулахаар тусгасан байна.
Монголын газрын тосны хэрэгцээтэй холбоотой стратегийн төсөл
Хэрлэнтохой XXVIII талбайн хайгуул зөвхөн нэг компанийн төсөл биш. Монгол Улс дотоодын газрын тосны нөөцөө нэмэгдүүлж, цаашид дотоодын хэрэгцээгээ дотоодын эх үүсвэрээр хангах зорилт тавьж байгаа энэ үед уг талбайн хайгуулын ажил чухал ач холбогдолтой.
АМГТГ-ын мэдээлснээр, Монгол Улс Дорноговь аймгийн Алтанширээ сумын нутагт газрын тос боловсруулах үйлдвэр барьж байгаа бөгөөд уг үйлдвэрийг түүхий тосоор хангах, газрын тосны нөөцийг нэмэгдүүлэхэд Хэрлэнтохой XXVIII талбайн хайгуулын ажил чухал үүрэгтэй гэж үзэж байна.
Түүнчлэн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны мэдээллээс үзэхэд “Mongolia Foison Energy” компанид тус талбайд газрын тос хайх тусгай зөвшөөрлийг 2025 оны дөрөвдүгээр сард олгосон байна.
Хөрөнгө оруулалт ба орон нутгийн харилцаа
Уг төсөл нь Монголын газрын тосны салбарт шинэ хөрөнгө оруулалт татах зорилготой боловч хайгуул, олборлолтын үйл ажиллагаа орон нутагт хэрэгжихийн хэрээр газар ашиглалт, малчдын эрх ашиг, байгаль орчин болон орон нутгийн иргэдтэй харилцах харилцаа чухал асуудал хэвээр байна.
Чухам энэ хүрээнд 2024 онд бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд гарын үсэг зурах үеэр Монголын тал компаниас орон нутагтай харилцан ойлголцож ажиллах, байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийг анхаарах, хариуцлагатай уул уурхайн зарчмыг мөрдөхийг онцгойлон сануулж байжээ.
Тиймээс энэ удаагийн маргаан нь зөвхөн хятад ажилчдын аюулгүй байдал гэх асуудлаар хязгаарлагдахгүй, гадаадын хөрөнгө оруулалттай уул уурхай, газрын тосны төслүүд орон нутгийн иргэдтэй хэрхэн харилцах, хууль ёсны үйл ажиллагаа болон нутгийн иргэдийн эрх ашгийг хэрхэн уялдуулах вэ гэсэн илүү өргөн асуудлыг дахин хөндөж байна.
Энэ үйл явдал юуг харуулж байна вэ?
Монгол Улс газрын тосны дотоодын нөөцөө нэмэгдүүлж, импортоос хамааралтай байдлаа бууруулахыг зорьж байгаа энэ үед Хэрлэнтохой XXVIII зэрэг хайгуулын төслүүд стратегийн ач холбогдолтой.
Гэвч ийм төслүүд амжилттай хэрэгжихийн тулд хөрөнгө оруулагчийн хууль ёсны эрхийг хамгаалах, ажилчдын аюулгүй байдлыг хангахын зэрэгцээ орон нутгийн иргэдийн эрх ашиг, байгаль орчны асуудлыг шийдвэрлэх, ил тод харилцааг бий болгох шаардлагатай.
Энэ удаагийн үйл явдлын дараа Монголын төрөөс мөрдөн шалгалтын ажиллагааны үр дүнг хэрхэн танилцуулах, орон нутгийн иргэд болон компанийн хооронд үүссэн асуудлыг цаашид хэрхэн зохицуулах нь анхаарал татаж байна.
Эх сурвалж: SOUTH CHINA MORNING POST
