Улаанбаатар хотын Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд байрлах “Өв соёлын өргөө”-нд Халимагийн алдарт туульч, хөөмийч Охийн Цагаанзам хүрэлцэн ирж, монгол туургатны үнэт өв болох “Жангар” туулийг хайлж байна.
О.Цагаанзам Халимагийн Ардын туульч, “Ардын жангарч” хэмээн алдаршсан бөгөөд ойрадын Баатуд овгийн хүн юм. Тэрбээр “Жангар” туулийг өвлөн уламжилж, өнөөгийн үед хүргэж яваа нэрт туульчдын нэг бөгөөд Монголын үзэгч, сонсогчдод ч олон жилийн турш уран бүтээлээрээ танил болсон билээ.
Халимагийн алдарт туульч О.Цагаанзам энэ сарын 15, 16-ны өдрүүдэд Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн Язгуур соёлын өргөөнд "Хаан Жангар" тууль хайлж буй юм.
“Жангар” бол монгол туургатны амьд өв
“Жангар” нь ойрад, халимаг болон бусад монгол туургатны дунд үеэс үед уламжлагдан ирсэн баатарлаг туульсын нэгэн томоохон дурсгал юм. Туулийг олон үеийн жангарчид цээжлэн хайлж, уламжлуулсаар өнөө цагт хүргэсэн бөгөөд Халимагийн нутагт энэ өвийг хадгалж үлдэхэд туульчдын уламжлал чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
О.Цагаанзамын хувьд “Жангар”-ыг зөвхөн тайзны урлаг бус, монголчуудын оюун санаа, түүх, зан заншил, үнэт зүйлсийг хадгалсан амьд өв хэмээн үздэг. Тэрбээр хэвлэлд өгсөн ярилцлагууддаа “Жангар”-ыг яг уламжлагдан ирсэн хэлбэрээр нь хадгалж, дараагийн үедээ өвлүүлэхийн чухлыг онцолж байв.
О.Цагаанзам “Тууль бол тэнгэрээс онгодоор бууж ирсэн зүйл... Тэр хэвээр нь мянган жил хайлах хэрэгтэй” хэмээн ярьсан нь бий.
Халимагийн нутгаас Монголын тал нутагт
О.Цагаанзам 1957 онд халимагууд Сибирийн цөллөгөөс эх нутагтаа буцаж ирсэн түүхэн цаг үед төржээ. Түүний “Цагаанзам” хэмээх нэрийг эмээ нь эх нутаг руугаа буцах замын бэлгэдэл болгон өгсөн тухай намтарт нь дурддаг. Тэрбээр хожим “Жангар” туулийг хайлахын зэрэгцээ хөөмий, хархирааны урлагийг эзэмшиж, Халимагийн уламжлалт соёлыг сурталчлахад үнэтэй хувь нэмрээ оруулжээ.
Туульчийн хувьд түүний онцлог нь “Жангар”-ыг зөвхөн уншиж, цээжээр хэлэх бус аялгуу, хэмнэл, хархираа, хөөмий зэрэг уламжлалт дуу авианы арга барилтай хослуулан амьдруулдагт оршдог. Түүний өөрийнх нь ярьснаар, туульчийн уламжлал Халимагт цөөрч буй тул залуу үедээ өвлүүлэн үлдээх нь чухал ажээ.
Монгол, Халимагийн соёлын холбоос
О.Цагаанзам Монголд ирэх бүрдээ “Жангар”-аа хайлж, монгол туургатны нийтлэг түүх, хэл, соёлын холбоог сануулсаар ирсэн. Тэрбээр өмнө нь Монголд өгсөн ярилцлагадаа “Жангар”-ыг сонсож, судалж, бахархаж байх нь монголчуудын хувьд чухал хэмээн ярьж байв.
Түүний үзэж буйгаар, халимагууд Ижил мөрний эрэгт хэдэн зуун жил амьдарсан ч хэл, зан заншил, туульсаа хадгалсаар ирсэн нь үндэстнийхээ ой санамжийг авч үлдэхэд чухал ач холбогдолтой аж.
Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн “Өв соёлын өргөө”-нд О.Цагаанзамын хайлж буй “Жангар” нь зүгээр нэг урлагийн тоглолт бус, монгол туургатны олон зууны түүх, хэл, соёл, оюун санааны өвийг өнөө цагийн үзэгчдэд шууд хүргэж буй “амьд өв”-ийн илэрхийлэл болж байна.
“Жангар”-ыг сонсох, өвлүүлэх, судлах нь өнгөрсөн үеэ дурсах төдий бус, монгол туургатны соёлын ой санамжийг ирээдүйд авч үлдэх нэгэн чухал гүүр юм.
