Григорийн тооллын жилийн 286 дахь өдөр. Он дуусахад 79 өдөр үлдэв.

Онцлох үйл явдал

• МЭ 54 он — Ромын эзэн хаан Клавдий нас барж, түүний өргөмөл хүү Нерон хаан ширээг залгамжлав. Клавдий хордуулж амиа алдсан байж болзошгүй гэж түүхэнд тэмдэглэдэг.
• 409 он — Вандал болон алан овгийн бүлгүүд Пиренейн нурууг даван Иберийн хойгт нэвтэрчээ.
• 1269 он — Лондон дахь Вестминстерийн сүмийн одоогийн үндсэн барилга ариусган нээх ёслол болжээ.
• 1307 он — Францын хаан IV Филиппийн тушаалаар Тамплиерын одонгийн олон гишүүнийг баривчилжээ. Энэ явдал Европын дундад зууны шашин, улс төрийн түүхэнд томоохон байр суурь эзэлдэг.
• 1332 он — Ринчинбал хаан Юань улсын хаан ширээнд суусан боловч ердөө 53 хоног хаанчилжээ.
• 1399 он — Английн IV Хенри Вестминстерийн сүмд хаан ширээнд өргөмжлөгдөв.
• 1479 он — Унгарын цэргүүд Трансильванийн нутагт болсон Талхны талбайн тулалдаанд Османы армийг ялжээ.
• 1644 он — Швед, Нидерландын нэгдсэн флот Фехмарны тэнгисийн тулалдаанд Данийн флотыг ялсан байна.
• 1710 он — Францын Акадийн колонийн нийслэл Порт-Роял Британийн цэргийн бүслэлтийн дараа бууж өгчээ.
• 1775 он — АНУ-ын Тивийн Конгресс Тивийн тэнгисийн цэргийг байгуулж, хожмын АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчний үндэс суурийг тавив.
• 1792 он — Вашингтон хотод АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн өргөөний суурийн чулууг тавьжээ. Энэ барилга хожим Цагаан ордон хэмээн нэрлэгдэх болсон юм.
• 1812 он — 1812 оны дайны үеэр Британийн генерал Исаак Брок болон түүний холбоотнууд Канадад нэвтрэхийг оролдсон АНУ-ын цэргийг Куинстоны өндөрлөгийн тулалдаанд няцаав.
• 1821 он — Мексикийн эзэнт гүрний тусгаар тогтнолын тунхгийг олон нийтэд зарлав.
• 1843 он — Нью-Йорк хотод еврейчүүдийн нийгмийн болон хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг Бнай Брит байгууллага байгуулагджээ.
• 1881 он — Еврей хэлийг орчин үеийн ярианы хэл болгон сэргээхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн Элиэзер Бен-Йехуда болон түүний нөхөд орчин үеийн еврей хэлээр ярилцсан анхны тохиолдлуудын нэг тэмдэглэгджээ.
• 1885 он — АНУ-ын Жоржиа мужийн Атланта хотод Жоржиа технологийн дээд сургууль байгуулагдав.
• 1892 он — Америкийн одон орон судлаач Эдвард Эмерсон Барнард гэрэл зургийн аргаар сүүлт од илрүүлсэн анхны хүн болжээ.
• 1903 он — Бостоны Америкчуудын баг Питтсбургийн далайн дээрэмчид багийг ялж, орчин үеийн Дэлхийн цуврал бейсболын анхны аварга болов.
• 1908 он — Маргарет Трэверс Саймонс Их Британийн парламентын танхимд үг хэлсэн анхны эмэгтэй болжээ.
• 1917 он — Португалын Фатима хотын ойролцоо олон мянган хүн нар ер бусын байдлаар хөдөлж буй мэт үзэгдлийг харсан хэмээн мэдээлсэн байна. Католик шашны уламжлалд үүнийг “Нарны гайхамшиг” гэж нэрлэдэг.
• 1921 он — Турк болон Өмнөд Кавказын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улсууд Карсын гэрээг байгуулж, бүс нутгийн хилийн зохицуулалтыг баталгаажуулав.
• 1923 он — Туркийн нийслэлийг Истанбулаас Анкара хот руу шилжүүлжээ.
• 1943 он — Италийн маршал Пьетро Бадольо тэргүүтэй засгийн газар Германд дайн зарлаж, холбоотнуудын талд орсон байна.
• 1944 он — Зөвлөлтийн цэргүүд Рига хотыг эзлэн авч, Балтын бүс дэх Дэлхийн хоёрдугаар дайны ажиллагаанд чухал ахиц гаргав.
• 1946 он — Франц улс Дөрөвдүгээр Бүгд Найрамдах Улсын Үндсэн хуулийг баталжээ.
• 1962 он — Номхон далайн баруун хойд хэсэгт хүчтэй циклон болж, 46 хүн амь үрэгдсэн байна.
• 1972 он — Зөвлөлтийн Аэрофлотын 217 дугаар нислэг Москвагийн ойролцоо осолдож, 174 хүн амь үрэгджээ.
• 1972 он — Уругвайн агаарын цэргийн 571 дүгээр нислэг Андын нуруунд осолдсон байна. Амьд үлдсэн хүмүүсийг хоёр сар гаруйн дараа аварсан бөгөөд энэ үйл явдал хожим Alive ном, киноны сэдэв болжээ.
• 1976 он — АНУ-ын Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх төвд Эболагийн вирусын электрон микроскопын анхны зурагнуудын нэгийг авчээ.
• 1977 он — Палестины зэвсэгт бүлэг Lufthansa компанийн 181 дүгээр нислэгийг барьцаалав. Барьцааны хямрал хэд хоног үргэлжилсэн байна.
• 1983 он — Чикаго хотод АНУ-ын анхны арилжааны үүрэн холбооны сүлжээ ажиллаж эхэлжээ.
• 1990 он — Сирийн цэргүүд Ливаны Бейрут хотын чөлөөт бүсүүдэд довтолж, генерал Мишель Ауныг ерөнхийлөгчийн ордноос шахан гаргав.
• 1993 он — Папуа Шинэ Гвинейн зүүн хэсэгт болсон хүчтэй газар хөдлөлтүүд хөрсний нуралт үүсгэж, 60 гаруй хүн амь үрэгджээ.
• 2010 он — Чилийн Копьяпо хотын ойролцоо газар доор 69 хоног гацсан 33 уурхайчныг бүгдийг нь эсэн мэнд аварчээ. Энэ нь орчин үеийн аврах ажиллагааны түүхэн дэх онцгой үйл явдал болсон юм.
• 2013 он — Энэтхэгт Наваратри шашны баярын үеэр сүсэгтнүүдийн хөл хөдөлгөөнөөс үүдсэн шахцалдаан болж, 115 хүн амь үрэгдэв.
• 2016 он — Мальдив улс Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлөөс гарах шийдвэрээ зарлав.
• 2019 он — Кенийн гүйгч Брижид Косгей Чикагогийн марафонд 2 цаг 14 минут 4 секундийн амжилт үзүүлж, эмэгтэйчүүдийн марафоны дэлхийн дээд амжилтыг шинэчилжээ.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 467 он — Сяовэнь — Хятадын Умард Вэй улсын эзэн хаан (499 онд нас барсан).
• 1381 он — Томас Фицалан — Английн язгууртан, төрийн зүтгэлтэн (1415 онд нас барсан).
• 1453 он — Эдвард Вестминстер — Английн ханхүү, VI Хенри хааны өв залгамжлагч (1471 онд нас барсан).
• 1713 он — Аллан Рамсей — Шотландын хөрөг зураач (1784 онд нас барсан).
• 1821 он — Рудольф Вирхов — Германы нэрт эмч, биологич, эсийн эмгэг судлалын хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн (1902 онд нас барсан).
• 1825 он — Чарльз Фредерик Уорт — Английн загвар зохион бүтээгч, орчин үеийн өндөр зэрэглэлийн загварын салбарын анхдагчдын нэг (1895 онд нас барсан).
• 1853 он — Лилли Лангтри — Британийн жүжигчин, дуучин (1929 онд нас барсан).
• 1862 он — Мэри Кингсли — Африк тивийн ард түмэн, соёл, байгалийг судалсан Английн аялагч, зохиолч (1900 онд нас барсан).
• 1872 он — Леон Леонвуд Бин — Америкийн бизнес эрхлэгч, L.L.Bean брэндийг үндэслэгч (1967 онд нас барсан).
• 1887 он — Йозеф Тисо — Словакийн улс төрч, ерөнхийлөгч асан (1947 онд нас барсан).
• 1902 он — Арна Бонтемпс — Америкийн яруу найрагч, зохиолч, Харлемын сэргэн мандалтын үеийн төлөөлөгч (1973 онд нас барсан).
• 1909 он — Арт Тейтум — Америкийн жазз төгөлдөр хуурч, хөгжмийн ур чадвараараа алдартай уран бүтээлч (1956 онд нас барсан).
• 1911 он — Ашок Кумар — Энэтхэгийн нэрт кино жүжигчин (2001 онд нас барсан).
• 1912 он — Корнел Уайлд — Унгар гаралтай Америкийн жүжигчин, найруулагч (1989 онд нас барсан).
• 1925 он — Маргарет Тэтчер — Их Британийн анхны эмэгтэй Ерөнхий сайд, “Төмөр хатагтай” хэмээн алдаршсан улс төрч (2013 онд нас барсан).
• 1927 он — Ли Кониц — Америкийн жазз саксофонч, хөгжмийн зохиолч (2020 онд нас барсан).
• 1931 он — Раймон Копа — Францын нэрт хөлбөмбөгчин, дэлхийн хөлбөмбөгийн түүхэн дэх алдарт тоглогчдын нэг (2017 онд нас барсан).
• 1934 он — Нана Мускури — Грекийн алдарт дуучин, улс төрийн зүтгэлтэн.
• 1941 он — Пол Саймон — Америкийн дуучин, дуу зохиогч, гитарчин; Simon & Garfunkel хосын гишүүн.
• 1944 он — Роберт Ламм — Chicago рок хамтлагийн дуучин, гар хөгжимчин, дуу зохиогч.
• 1948 он — Нусрат Фатех Али Хан — Пакистаны суфи уламжлалт каввали хөгжмийн алдарт дуучин (1997 онд нас барсан).
• 1952 он — Беверли Жонсон — Америкийн загвар өмсөгч, жүжигчин; олон улсын загварын салбарт арьс өнгөний саадыг даван гарсан анхдагчдын нэг.
• 1957 он — Рэгги Тьюс — Америкийн сагсан бөмбөгчин, дасгалжуулагч.
• 1960 он — Жои Белладонна — Америкийн Anthrax хүнд металлын хамтлагийн гоцлол дуучин.
• 1962 он — Жерри Райс — Америкийн хөлбөмбөгийн домогт тамирчин.
• 1967 — Хавьер Сотомайор — Кубын хөнгөн атлетикийн тамирчин, өндрийн харайлтын дэлхийн дээд амжилтын эзэн.
• 1967 — Кейт Уолш — Америкийн жүжигчин, Grey’s Anatomy болон Private Practice цувралаар танигдсан.
• 1969 он — Нэнси Керриган — Америкийн уран гулгагч, олимпын медальтан.
• 1971 он — Саша Барон Коэн — Borat, Brüno зэрэг бүтээлээрээ танигдсан жүжигчин, хошин урлагийн уран бүтээлч.
• 1973 он — Мэтт Хьюз — Америкийн холимог тулааны тамирчин, UFC-ийн аварга асан.
• 1977 он — Пол Пирс — Америкийн сагсан бөмбөгчин, NBA-ийн аварга.
• 1980 он — Ашанти — Америкийн дуучин, дуу зохиогч, жүжигчин.
• 1982 он — Иан Торп — Австралийн олимпын аварга усан сэлэгч, “Thorpedo” хочоороо алдартай.
• 1989 он — Александриа Окасио-Кортес — Америкийн улс төрч, АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүн.
• 1995 он — Жимин (Jimin) — Өмнөд Солонгосын BTS хамтлагийн дуучин, бүжигчин.
• 2001 он — Калеб Маклафлин — Америкийн жүжигчин, Stranger Things цувралаар танигдсан.

Нас барсан алдартнууд

• 54 он — Клавдий — Ромын эзэн хаан (МЭӨ 10 онд төрсөн).
• 807 он — Симперт — Аугсбургийн хамба лам.
• 982 он — Жин Зун — Ляо улсын эзэн хаан (948 онд төрсөн).
• 1093 он — I Роберт — Фландрын гүн.
• 1282 он — Ничирэн — Японы буддын шашны лам, Ничирэн буддизмын үндэслэгч (1222 онд төрсөн).
• 1415 он — Томас Фицалан — Английн язгууртан, төрийн зүтгэлтэн (1381 онд төрсөн).
• 1605 он — Теодор Беза — Францын протестант шашны шинэчлэгч, теологич (1519 онд төрсөн).
• 1694 он — Самуэль фон Пуфендорф — Германы хуульч, улс төрийн философич (1632 онд төрсөн).
• 1715 он — Николя Малбранш — Францын философич, шашны зүтгэлтэн (1638 онд төрсөн).
• 1812 он — Исаак Брок — Британийн генерал, 1812 оны дайны үеийн цэргийн удирдагч (1769 онд төрсөн).1815 — Иоахим Мюрат — Францын генерал, Неаполийн хаан асан (1767 онд төрсөн).
• 1822 он — Антонио Канова — Италийн неоклассик уран барималч (1757 онд төрсөн).
• 1825 он — I Максимилиан Иосеф — Баварийн хаан (1756 онд төрсөн).
• 1869 он — Шарль Огюстен Сент-Бёв — Францын утга зохиолын шүүмжлэгч, зохиолч (1804 онд төрсөн).
• 1905 он — Хенри Ирвинг — Английн театрын жүжигчин, найруулагч (1838 онд төрсөн).
• 1911 он — Ниведита эгч — Ирланд гаралтай Энэтхэгийн нийгмийн зүтгэлтэн, зохиолч, сурган хүмүүжүүлэгч (1867 онд төрсөн).
• 1919 он — Карл Адольф Гьеллеруп — Данийн зохиолч, 1917 оны утга зохиолын Нобелийн шагналтан (1857 онд төрсөн).
• 1938 он — Элзи Крислер Сегар — Америкийн хүүхэлдэйн зураач, Попай дүрийн зохиогч (1894 онд төрсөн).
• 1945 он — Милтон Херши — Америкийн шоколад үйлдвэрлэгч, The Hershey Company-г үндэслэгч (1857 онд төрсөн).
• 1955 он — Мануэль Авила Камачо — Мексикийн ерөнхийлөгч асан (1897 онд төрсөн).
• 1961 он — Луи Рвагасоре — Бурунди улсын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, Ерөнхий сайд асан (1932 онд төрсөн).
• 1966 он — Клифтон Уэбб — Америкийн жүжигчин, бүжигчин (1889 онд төрсөн).
• 1974 он — Эд Салливан — Америкийн телевизийн хөтлөгч, The Ed Sullivan Show нэвтрүүлгээрээ алдартай (1901 онд төрсөн).
• 1987 он — Уолтер Браттейн — Америкийн физикч, транзисторын хөгжүүлэлтэд оруулсан хувь нэмрээрээ 1956 оны физикийн Нобелийн шагнал хүртсэн эрдэмтэн (1902 онд төрсөн).
• 1987 он — Кишор Кумар — Энэтхэгийн дуучин, жүжигчин, хөгжмийн зохиолч (1929 онд төрсөн).
• 1990 он — Ле Дык Тхо — Вьетнамын улс төрч, 1973 онд Нобелийн энх тайвны шагнал хүртэхээс татгалзсан зүтгэлтэн (1911 онд төрсөн).
• 2002 он — Стивен Амброуз — Америкийн түүхч, Дэлхийн хоёрдугаар дайны тухай бүтээлүүдээрээ алдартай (1936 онд төрсөн).
• 2003 он — Бертрам Брокхаус — Канадын физикч, 1994 оны физикийн Нобелийн шагналтан (1918 онд төрсөн).
• 2010 он — Вернон Бивер — Америкийн спортын гэрэл зурагчин (1923 онд төрсөн).
• 2013 он — Такаши Янасэ — Японы зохиолч, зураач, Anpanman хүүхэлдэйн дүрийг бүтээгч (1919 онд төрсөн).
• 2016 он — Пхумипон Адульядет (IX Рама) — Тайландын хаан, тус улсын түүхэнд хамгийн удаан хаанчилсан удирдагчдын нэг (1927 онд төрсөн).
• 2016 он — Дарио Фо — Италийн жүжгийн зохиолч, жүжигчин, найруулагч, 1997 оны утга зохиолын Нобелийн шагналтан (1926 онд төрсөн).
• 2017 он — Альбер Зафи — Мадагаскарын ерөнхийлөгч асан (1927 онд төрсөн).
• 2018 он — Аннапурна Деви — Энэтхэгийн сонгодог хөгжмийн нэрт хөгжимчин (1927 онд төрсөн).
• 2023 он — Луиз Глюк — Америкийн яруу найрагч, 2020 оны утга зохиолын Нобелийн шагналтан (1943 онд төрсөн).
• 2024 он — Майра Гомес Кемп — Куба гаралтай Испанийн телевизийн хөтлөгч, жүжигчин (1948 онд төрсөн).

Тэмдэглэлт өдөр

- Олон улсын гамшгийн эрсдэлийг бууруулах өдөр — НҮБ-ын санаачилгаар жил бүрийн аравдугаар сарын 13-нд тэмдэглэдэг. Байгалийн болон хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх, иргэдийн бэлэн байдлыг нэмэгдүүлэхийн ач холбогдлыг олон нийтэд таниулдаг.
- Азербайжаны төмөр замчдын өдөр — Азербайжанд төмөр замын салбар, төмөр замын ажилтнуудын хөдөлмөр, тээврийн хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг хүндэтгэн тэмдэглэдэг өдөр.
- Бурунди улсын Рвагасорегийн өдөр — Тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, Ерөнхий сайд асан Луи Рвагасорег дурсах өдөр. Тэрээр 1961 оны аравдугаар сарын 13-нд амиа алдсан юм.
- Польшийн түргэн тусламжийн ажилтнуудын өдөр — Яаралтай тусламжийн салбарын ажилтнуудын хөдөлмөр, хүний амь насыг аврах үйлсийг хүндэтгэх өдөр.
- Тайландын IX Рама хааныг дурсах өдөр — 2016 оны аравдугаар сарын 13-нд нас барсан Пхумипон Адульядет хааныг дурсдаг өдөр.
- Японы Дои Тайкомацүгийн баяр — Эхимэ мужийн Шикокүчүо хотод аравдугаар сарын 13–15-ны хооронд уламжлалт тайко бөмбөрийн баярыг зохион байгуулдаг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, UN, UNESCO