Григорийн тооллын жилийн 281 дэх өдөр. Он дуусахад 84 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 316 он — Ромын эзэн хаан I Константин Цибалагийн тулалдаанд Лициниусыг ялж, Европ дахь түүний эзэмшил нутгийн ихэнхийг алдсан байна.

• 451 он — Халкедоны зөвлөл буюу Council of Chalcedon-ы анхны хуралдаан эхэлжээ. Энэ нь Христийн шашны эртний түүхэн дэх хамгийн чухал зөвлөлүүдийн нэг болсон байна.

• 1480 он — Угра голын их зогсолт (Great Stand on the Ugra River) болж, Москвагийн Русь дахь Татарын ноёрхлын төгсгөлийг бэлгэдсэн түүхэн үйл явдал болжээ.

• 1573 он — Нидерландын Alkmaar хотын бүслэлт Испанийн цэргийн хувьд бүтэлгүйтэж, Нидерландын босогчдын Испанийн эсрэг анхны томоохон ялалтуудын нэг болсон байна. 

• 1813 он — Ридийн гэрээ (Treaty of Ried)-нд Бавари болон Австри гарын үсэг зуржээ. Ингэснээр Бавари Наполеоны талын эвслээс гарч, Францын эсрэг зурваст нэгдсэн байна.

• 1821 он — Перугийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр Перугийн Тэнгисийн цэргийн хүчин байгуулагджээ. Энэ өдрийг өнөөдөр Перу улсад Тэнгисийн цэргийн өдөр (Navy Day) болгон тэмдэглэдэг. 

• 1829 он — Жорж Стефенсоны Rocket уурын зүтгүүр Rainhill Trials тэмцээнд түрүүлж, орчин үеийн төмөр замын хөгжлийн чухал алхам болжээ.

• 1856 он — Хоёрдугаар Опиумын дайн эхлэхэд хүргэсэн Arrow Incident буюу Arrow хөлөгтэй холбоотой мөргөлдөөн гарчээ. 

• 1862 он — Америкийн Иргэний дайны үеийн Perryville-ийн тулалдаанд Холбооны арми (Union) Өмнөдийн армийн Кентакки руу хийсэн довтолгоог зогсоожээ.

• 1871 он — 🔥 Их Чикагогийн түймэр (Great Chicago Fire) эхэлжээ. Гал хэд хоног үргэлжилж, 300 гаруй хүн амь үрэгдэн, 17,000 гаруй барилга байгууламж сүйдсэн байна. 

• 1871 он — 🔥 Мөн тэр өдөр Висконсин мужийн Peshtigo Fire эхэлжээ. Хохирогчдын тоогоор энэ нь АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн олон хүний амийг авч одсон ой, хотын түймэрт тооцогддог бөгөөд 1,200 гаруй хүн амиа алдсан гэж үздэг. 

• 1879 он — Angamos-ийн тэнгисийн тулалдаанд Чилийн Тэнгисийн цэрэг Перугийн хүчнийг ялжээ. Перугийн үндэсний түүхэнд маш чухал үйл явдал болсон байна.

• 1895 он — Солонгосын Мёнсон хатан (Empress Myeongseong) Японы оролцоотой халдлагын үеэр алагджээ. Энэ үйл явдал Солонгос–Японы харилцааны түүхэнд томоохон ул мөр үлдээсэн байна.

• 1912 он — Балканы нэгдүгээр дайн эхэлжээ. Монтенегро Османы эзэнт гүрэнд дайн зарласны дараа Серби, Болгар, Грек улсууд удалгүй нэгдсэн байна. 

• 1918 он — Дэлхийн I дайны үед АНУ-ын түрүүч Алвин Йорк (Alvin C. York) Аргонны ойд болсон тулалдаанд 132 герман цэргийг олзолж, олон цэргийг устгасан үйлдлээрээ нэрд гарч, улмаар Medal of Honor хүртжээ. 

• 1919 он — АНУ-д дэлхийн анхны тив дамнасан нислэгийн уралдаан зохион байгуулагджээ. 63 онгоц Нью-Йорк–Сан-Франциско чиглэлд 5,400 милийн тойрог замын уралдаанд оролцсон байна.

• 1921 он — АНУ-д спортын түүхэнд анхны шууд радио дамжуулалттай хөлбөмбөгийн тоглолт Pittsburgh-ийн KDKA радиогоор цацагджээ.

• 1939 он — Дэлхийн II дайны эхэн үед нацист Герман Польшийн баруун хэсгийн нутгийг өөртөө нэгтгэх шийдвэр гаргажээ.

• 1948 он — Шведийн Каролинска эмнэлэгт дэлхийн анхны имплантацийн зүрхний пейсмейкер суулгах туршилт хийгджээ. Өвчтөн Арне Ларссон уг төхөөрөмжтэй болж, тухайн анхны төхөөрөмж хэдхэн цаг ажилласан ч Ларссон дараа нь олон арван жил амьдарсан байна.  

• 1956 он — ⚾ Дон Ларсен (Don Larsen) World Series-ийн түүхэн дэх цорын ганц perfect game буюу 27 batter-ийг бүгдийг нь дараалан out болгосон төгс тоглолтыг хийжээ. New York Yankees Brooklyn Dodgers-ийг ялсан байна. 

• 1957 он — Brooklyn Dodgers багийн эзэн Уолтер О’Мэлли багийг Бруклинаас Лос-Анжелес руу нүүлгэх шийдвэрээ зарлажээ.

• 1967 он — 🇧🇴 Кубын хувьсгалч Эрнесто “Че” Гевара Боливийн армид баригджээ. Түүнийг дараагийн өдөр нь буюу 10-р сарын 9-нд цаазалсан байна.

• 1978 он — Австралийн Кен Уорби (Ken Warby) усан дээр 317.60 mph буюу ойролцоогоор 511 км/ц хурдалж, усан дээрх дэлхийн хурдны дээд амжилтыг тогтоожээ.

• 1982 он — Andrew Lloyd Webber-ийн алдарт мюзикл Cats Broadway-д нээлтээ хийж, дараагийн 18 орчим жилийн турш тоглогджээ.

• 1991 он — 🇭🇷 Хорват улс Югославтай холбоотой бүх хууль эрх зүйн харилцаагаа таслах шийдвэр гаргаж, тусгаар тогтнолын үйл явцаа эцэслэн баталгаажуулжээ. 

• 1997 он — 🚀 NASA-гийн Mars Pathfinder төслийн хүрээнд Ангараг гарагийн гадаргуу, орчны талаарх судалгаанууд хийгдэж, Ангараг дээр урьд өмнө амьдрал оршин тогтнох боломжтой нөхцөл байсан байж болох талаарх сонирхолтой нотолгоонуудыг шинжлэх ухааны хүрээнд хэлэлцүүлжээ.  

• 1998 он — АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхим Ерөнхийлөгч Билл Клинтоны импичментийн мөрдөн шалгах ажиллагааг эхлүүлэх тогтоолыг 258–176 саналаар дэмжжээ. 

• 2001 он — 🇺🇸 АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жорж Буш Office of Homeland Security байгуулж, Том Рижийг анхны захирлаар нь томилжээ. Энэ нь хожим Department of Homeland Security байгуулагдах суурь болсон байна.  

• 2004 он — 🇰🇪 Кенийн экологич, эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч Вангари Маатаи (Wangari Maathai) Нобелийн энх тайвны шагнал хүртэхээр сонгогдсон нь зарлагджээ. Тэрээр Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн анхны Африк эмэгтэй болсон байна.  

• 2005 он — 🇵🇰 Пакистаны Кашмир орчимд 7.6 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж, Пакистан, Энэтхэг, Афганистанд асар их хохирол учруулан 70,000 гаруй хүний аминд хүрсэн байна. 

• 2016 он — 🌪️ Hurricane Matthew Карибын тэнгис болон АНУ-ын зүүн өмнөд хэсэгт хүчтэй шуурга, үерийн гамшиг авчирчээ. 

• 2022 он — 💥 Крымийн гүүр буюу Керчийн хоолойн гүүрэн дээр хүчтэй дэлбэрэлт болж, зам болон төмөр замын хэсэгт ихээхэн гэмтэл учирсан байна. Энэ нь Орос–Украины дайны үеийн онцлох үйл явдлуудын нэг болсон.

• 2024 он — 🧠 John Hopfield болон Geoffrey Hinton нар хиймэл нейрон сүлжээ, машин сургалтын суурь болсон нээлт, бүтээлүүдийнхээ төлөө 2024 оны Нобелийн физикийн шагнал хүртэхээр тодорчээ. Энэ нь хиймэл оюун ухааны хөгжилтэй шууд холбоотой Нобелийн онцгой үйл явдал болсон юм 

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1810 он — Жеймс Уилсон Маршалл (James Wilson Marshall) — Калифорнийн алтны халуурлын эхлэлд хүргэсэн Sutter's Mill-д алт илрүүлсэн хүн.

• 1838 он — Жон Хэй (John Hay) — Америкийн дипломатч, улс төрч, АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга.

• 1883 он — Отто Хайнрих Варбург (Otto Heinrich Warburg) — Германы биохимич, физиологич, 1931 оны Нобелийн физиологийн/анагаах ухааны шагналт.

• 1890 он — Эдди Рикенбакер (Eddie Rickenbacker) — Дэлхийн I дайны үеийн Америкийн алдарт нисгэгч, 26 ялалттай нисэхийн хөзрийн тамгатай дайчин нисгэгч.

• 1895 он — Хуан Перон (Juan Perón) — Аргентины цэргийн удирдагч, улс төрч, тус улсын олон удаагийн ерөнхийлөгч.

• 1920 он — Фрэнк Херберт (Frank Herbert) — Америкийн зохиолч, шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолын сонгодог Dune романы зохиогч.

• 1930 он — Фэйт Рингголд (Faith Ringgold) — Америкийн зураач, зохиолч, идэвхтэн.

• 1939 он — Пол Хоган (Paul Hogan) — Австралийн жүжигчин, инээдмийн жүжигчин, Crocodile Dundee киногоороо дэлхийд алдартай.

• 1941 он — Жесси Жексон (Jesse Jackson) — Америкийн иргэний эрхийн хөдөлгөөний нэрт удирдагч, шашны зүтгэлтэн, улс төрч.

• 1943 он — Чеви Чэйз (Chevy Chase) — Америкийн жүжигчин, инээдмийн жүжигчин, Saturday Night Live-ийн алдартай гишүүн асан.

• 1943 он — Р. Л. Стайн (R. L. Stine) — Америкийн зохиолч, хүүхэд залуусын аймшгийн Goosebumps, Fear Street цувралаараа алдартай.

• 1949 он — Сигурни Уивер (Sigourney Weaver) — Америкийн жүжигчин, Alien, Aliens, Ghostbusters, Avatar зэрэг бүтээлээрээ алдартай. 

• 1955 он — Билл Эллиотт (Bill Elliott) — Америкийн алдарт NASCAR уралдааны жолооч.

• 1958 он — Урсула фон дер Ляйен (Ursula von der Leyen) — Германы улс төрч, Европын Комиссын ерөнхийлөгч.

• 1960 он — Рид Хастингс (Reed Hastings) — Netflix-ийн хамтран үүсгэн байгуулагч, бизнес эрхлэгч.

• 1968 он — Эмили Проктер (Emily Procter) — Америкийн жүжигчин, CSI: Miami, The West Wing зэрэг бүтээлээрээ алдартай.

• 1970 он — Мэтт Дэймон (Matt Damon) — Америкийн жүжигчин, зохиолч, продюсер, Good Will Hunting, The Bourne Identity, The Martian зэрэг киногоороо алдартай

• 1985 он — 🎵 Бруно Марс (Bruno Mars) — Америкийн дуучин, дуу зохиогч, продюсер, олон удаагийн Grammy Award-ын эзэн. 

• 1993 он — Бубба Уоллес (Bubba Wallace) — Америкийн NASCAR-ийн мэргэжлийн уралдаанч.

• 1997 он — Белла Торн (Bella Thorne) — Америкийн жүжигчин, дуучин.

Нас барагсад

• 1754 он — Хенри Филдинг (Henry Fielding) — Английн зохиолч, Tom Jones романы зохиогч.

• 1793 он — Жон Хэнкок (John Hancock) — Америкийн хувьсгалын удирдагч, Тусгаар тогтнолын тунхагт хамгийн том гарын үсэг зурсан гэдгээрээ алдартай.

• 1869 он — Франклин Пирс (Franklin Pierce) — АНУ-ын 14 дэх ерөнхийлөгч.

• 1931 он — Жон Монаш (John Monash) — Австралийн нэрт генерал, инженер.

• 1936 он — Премчанд (Premchand) — Энэтхэгийн хинди, урду хэлний нэрт зохиолч.

• 1944 он — Вэнделл Уилки (Wendell Willkie) — Америкийн улс төрч, 1940 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Бүгд найрамдах намаас нэр дэвшигч.

• 1945 он — Феликс Салтен (Felix Salten) — Австри-Унгарын зохиолч, Bambi бүтээлийн зохиогч.

• 1953 он — Найжел Брюс (Nigel Bruce) — Британийн жүжигчин, Sherlock Holmes-ийн доктор Ватсоны дүрээрээ алдартай.

• 1953 он — Кэтлин Ферьер (Kathleen Ferrier) — Английн нэрт контральто дуучин.

• 1967 он — Клемент Эттли (Clement Attlee) — Их Британийн Ерөнхий сайд, Дэлхийн II дайны дараах Британийн Labour засгийн газрын удирдагч.

• 1970 он — Жан Жионо (Jean Giono) — Францын зохиолч, яруу найрагч.

• 1979 он — Жаяпракаш Нараян (Jayaprakash Narayan) — Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний зүтгэлтэн, улс төрч.

• 1982 он — Филип Ноэл-Бейкер (Philip Noel-Baker) — Британийн улс төрч, энх тайвны төлөө тэмцэгч, 1959 оны Нобелийн энх тайвны шагналт.

• 1992 он — Вилли Брандт (Willy Brandt) — Баруун Германы Канцлер, Нобелийн энх тайвны шагналт. Time and Date

• 1997 он — Бертранд Голдберг (Bertrand Goldberg) — Америкийн архитектор.

• 2004 он — Жак Деррида (Jacques Derrida) — Францын нэрт философич, деконструкцийн онолын гол төлөөлөгч.

• 2011 он — Ал Дэвис (Al Davis) — Америкийн NFL-ийн нэрт удирдагч, Oakland Raiders багийн эзэн, ерөнхий менежер.

• 2015 он — Жим Даймонд (Jim Diamond) — Шотландын дуучин, I Should Have Known Better дуугаараа алдартай.

• 2020 он — Уайти Форд (Whitey Ford) — Америкийн бейсболчин, New York Yankees-ийн домогт шидэгч.

• 2023 он — Бөрт Янг (Burt Young) — Америкийн жүжигчин, Rocky киноны Paulie Pennino-ийн дүрээрээ алдартай.

Тэмдэглэлт баярууд

• 👁️ Дэлхийн хараа хамгаалах өдөр (World Sight Day) — Жил бүрийн 10-р сарын хоёр дахь Пүрэв гарагт тэмдэглэдэг. Дэлхийн хэмжээнд хараа муудах, сохролоос урьдчилан сэргийлэх, нүдний эрүүл мэндийн талаарх ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилготой. 2026 онд 10-р сарын 8-нд тохиож байна.

• 🚀 Дэлхийн сансрын долоо хоног (World Space Week) — 10-р сарын 4–10-нд үргэлжилдэг НҮБ-ын олон улсын тэмдэглэлт долоо хоног. 1999 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн A/RES/54/68 тогтоолоор зарласан. 10-р сарын 8 нь тус долоо хоногийн 5 дахь өдөр юм. 

• 🏳️‍🌈 Олон улсын лесбиян эмэгтэйчүүдийн өдөр (International Lesbian Day) — 10-р сарын 8-нд лесбиян эмэгтэйчүүдийн түүх, соёл, эрх, нийгэмд оруулсан хувь нэмрийг хүндэтгэн тэмдэглэдэг. Энэ өдрийг Австралийн Мельбурн хотод 1990 онд зохион байгуулсан арга хэмжээнээс улбаатай гэж тэмдэглэдэг. 

• 🇮🇳 Энэтхэгийн Агаарын цэргийн хүчний өдөр (Indian Air Force Day) — 1932 оны 10-р сарын 8-нд Энэтхэгийн Агаарын цэргийн хүчний үндэс тавигдсаныг дурсдаг үндэсний тэмдэглэлт өдөр.

• 🇵🇪 Перу улсын Тэнгисийн цэргийн өдөр (Navy Day / Battle of Angamos) — 1879 оны Angamos-ийн тулалThis Dayдаан болон Перугийн Тэнгисийн цэргийн хүчний түүхийг дурсдаг өдөр.

• 🇮🇷 Ираны Хүүхдийн өдөр (Children's Day) — Иранд хүүхдийн эрх, боловсрол, сайн сайхан байдалд анхаарал хандуулдаг өдөр.

• 🇳🇦 Намибийн Мод тарих өдөр (Arbor Day) — Байгаль орчин, мод тарих, ой хамгааллын ач холбогдлыг сурталчилдаг өдөр.

• 🐙 Дэлхийн наймаалжны өдөр (World Octopus Day) — Наймаалж болон далайн биологийн олон янз байдлын талаарх мэдлэгийг түгээх зорилготойгоор тэмдэглэдэг олон улсын шинжтэй өдөр.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, UN, UNESCO