Григорийн тооллын жилийн 274 дэх өдөр. Он дуусахад 91 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

  • 331 он — МЭӨ — Александр Македонский Гавгамелын тулалдаанд Персийн хаан III Дариусыг ялжээ. Энэхүү ялалт нь Ахеменидын эзэнт гүрнийг мөхөлд хүргэсэн гол үйл явдлуудын нэг болсон байна.
  • 1800 он — Испани Луизианагийн нутгийг Сан-Ильдефонсогийн III гэрээгээр Францад шилжүүлэхээр тохиролцжээ.
  • 1814 он — Наполеоны дайны дараах Европын улс төрийн газрын зургийг дахин зохион байгуулах зорилготой Венийн конгресс албан ёсоор эхэлжээ.
  • 1867 он — Карл Марксын эдийн засгийн алдарт бүтээл “Капитал” (Das Kapital)-ын эхний боть Берлинд хэвлэгджээ.
  • 1903 он — Мэргэжлийн бейсболын түүхэн дэх анхны World Series тоглолт болж, Pittsburgh Pirates Boston Americans-ийг 7–3-аар ялжээ.
  • 1908 он — Ford Model T автомашины анхны үйлдвэрлэлийн загвар Детройт дахь Ford компанийн Piquette Avenue үйлдвэрт бэлэн болжээ. Хожим нь 1927 он хүртэл ойролцоогоор 15 сая ширхэг үйлдвэрлэгдсэн нь автомашины үйлдвэрлэлийн түүхэнд томоохон өөрчлөлт авчирсан байна.
  • 1918 он — Дэлхийн I дайны төгсгөлийн үеэр Т.Э. Лоуренс буюу “Арабын Лоуренс”-тай холбоотой Арабын хүчнүүд Дамаскийг эзлэх үйл явдал болжээ.
  • 1928 он — Зөвлөлт Холбоот Улс эдийн засгийн анхны таван жилийн төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлж эхэлжээ.
  • 1931 он — Испанийн Бүгд Найрамдах Улсын Үндсэн хууль эмэгтэйчүүдэд сонгуулийн эрх олгожээ.
  • 1939 он — Дэлхийн II дайны үеэр нэг сарын бүслэлтийн дараа Германы цэргүүд Варшав хотыг эзэлжээ.
  • 1942 он — Дэлхийн II дайны үед Японы эзэмшилд байсан Lisbon Maru хөлөг онгоцыг АНУ-ын шумбагч USS Grouper торпедоор онож живүүлжээ. Тухайн хөлөг дээр Хонконгоос олзлогдсон Британийн цэргийн олзлогдогсод байсныг америкчууд мэдээгүй байв.
  • 1946 он — Нюрнбергийн шүүх хуралд нацист Германы гол дайны гэмт хэрэгтнүүдэд ял оноож, гол шүүх ажиллагаа өндөрлөжээ.
  • 1949 он — Бээжин хотын Тяньаньмэний талбайд Мао Зэдун Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс байгуулагдсаныг албан ёсоор зарлажээ.
  • 1955 он — Хятадын Шинжаан-Уйгурын өөртөө засах орон албан ёсоор байгуулагджээ.
  • 1957 он — АНУ-ын цаасан мөнгөн тэмдэгт дээр “In God We Trust” гэсэн уриа анх удаа гарч эхэлжээ.
  • 1958 он — АНУ-ын Үндэсний нисэхийн зөвлөх хороо (NACA)-г халж, NASA албан ёсоор үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ.
  • 1960 он — Нигери Их Британиас тусгаар тогтнож, тусгаар улс болжээ. Сир Абубакар Тафава Балева анхны ерөнхий сайд болсон байна.
  • 1960 он — Кипр Их Британиас тусгаар тогтносон байна. 10-р сарын 1-нийг тус улсын Тусгаар тогтнолын өдөр болгон тэмдэглэдэг.
  • 1961 он — АНУ-ын Defense Intelligence Agency (DIA) байгуулагдаж, тус улсын цэргийн тагнуулын мэдээллийг төвлөрүүлэн зохицуулах байгууллага болсон байна.
  • 1961 он — Британийн Камерун болон Францын Камерун нэгдэж, Камерун Холбооны Бүгд Найрамдах Улс байгуулагджээ.
  • 1962 он — Африк-Америк гаралтай оюутан Жеймс Мередит АНУ-ын Миссисипигийн их сургуульд элсэн орсон анхны хар арьст оюутан болжээ. Түүний элсэлт иргэний эрхийн хөдөлгөөний түүхэн үйл явдлын нэг болсон байна.
  • 1963 он — Нигери тусгаар тогтносноосоо хойш гурав дахь жилдээ бүгд найрамдах улс болжээ. Ннамди Азикиве анхны ерөнхийлөгч болсон байна.
  • 1964 он — Японд Токио–Осака чиглэлийн Shinkansen буюу өндөр хурдны галт тэрэгний үйлчилгээ эхэлжээ. Энэ нь орчин үеийн өндөр хурдны төмөр замын шинэ эрин үеийг эхлүүлсэн үйл явдлын нэг юм.
  • 1969 он — Concorde дууны хурдыг давсан анхны нислэгээ хийжээ.
  • 1979 он — Ромын пап II Иоанн Павел АНУ-д хийсэн анхны пасторын айлчлалаа эхлүүлжээ.
  • 1991 он — Хорватын тусгаар тогтнолын дайны үеэр Дубровникийн бүслэлт эхэлжээ.
  • 1994 он — Палау НҮБ-ын итгэмжлэлийн тогтолцооноос тусгаар тогтнож, бүрэн тусгаар улс болсон байна.
  • 2017 он — Испанийн Каталони мужид тусгаар тогтнолын асуудлаарх бүх нийтийн санал асуулга зохион байгуулагдсан боловч Испанийн Үндсэн хуулийн шүүх уг санал асуулгыг хууль бус гэж үзсэн байв.
  • 2021 он — COVID-19 цар тахлын улмаас хойшлогдсон Dubai Expo 2020 албан ёсоор нээлтээ хийжээ.
  • 2022 он — Индонезийн Зүүн Ява мужийн Канжурухан цэнгэлдэх хүрээлэнд хөлбөмбөгийн тоглолтын дараах бөөгнөрөл, шахцалдааны улмаас 135 хүн амиа алджээ.
  • 2024 он — Клаудиа Шейнбаум Мексикийн ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг хүлээн авч, тус улсын анхны эмэгтэй ерөнхийлөгч болсон байна.

Мэндэлсэн алдартнууд

  • 1207 он — III Генрих (Henry III) — Английн хаан, Плантагенетийн угсааны төлөөлөгч.
  • 1847 он — Энни Безант (Annie Besant) — Британийн нийгмийн шинэчлэгч, зохиолч, теософич.
  • 1881 он — Уильям Боинг (William Boeing) — Америкийн нисэх онгоц үйлдвэрлэгч, Boeing компанийн үүсгэн байгуулагч.
  • 1893 он — Фэйт Болдуин (Faith Baldwin) — Америкийн зохиолч, олон арван роман, өгүүллэгээрээ алдартай.
  • 1903 он — Владимир Хоровиц (Vladimir Horowitz) — Орос гаралтай Америкийн төгөлдөр хуурч, XX зууны хамгийн алдартай сонгодог хөгжимчдийн нэг.
  • 1910 он — Бонни Паркер (Bonnie Parker) — “Bonnie and Clyde” хосын нэг хэсэг болсон Америкийн гэмт хэргийн түүхэн дэх алдартай дүр.
  • 1920 он — Уолтер Маттау (Walter Matthau) — Америкийн жүжигчин, The Odd Couple, The Fortune Cookie, Grumpy Old Men зэрэг бүтээлээрээ алдартай.
  • 1924 он — Жимми Картер (Jimmy Carter) — АНУ-ын 39 дэх ерөнхийлөгч, 2002 оны Нобелийн энх тайвны шагналт.
  • 1924 он — Уильям Ренквист (William Rehnquist) — АНУ-ын Дээд шүүхийн 16 дахь Ерөнхий шүүгч.
  • 1930 он — Ричард Харрис (Richard Harris) — Ирландын жүжигчин, This Sporting Life, The Field, Harry Potter зэрэг кино бүтээлээрээ алдартай.
  • 1935 он — Жюли Эндрюс (Julie Andrews) — Британийн жүжигчин, дуучин, Mary Poppins, The Sound of Music киногоороо дэлхийд алдартай.
  • 1938 он — Стелла Стивенс (Stella Stevens) — Америкийн жүжигчин.
  • 1945 он — Род Карью (Rod Carew) — Панам гаралтай Америкийн бейсболчин, Baseball Hall of Fame-ийн гишүүн.
  • 1946 он — Тим О’Брайен (Tim O’Brien) — Америкийн зохиолч, Вьетнамын дайны тухай The Things They Carried бүтээлээрээ алдартай.
  • 1950 он — Рэнди Куэйд (Randy Quaid) — Америкийн жүжигчин.
  • 1956 он — Тереза Мэй (Theresa May) — Их Британийн улс төрч, 2016–2019 онд Их Британийн Ерөнхий сайд.
  • 1963 он — Марк Макгвайр (Mark McGwire) — Америкийн бейсболчин, MLB-ийн алдартай тоглогч.
  • 1969 он — Зак Галифианакис (Zach Galifianakis) — Америкийн жүжигчин, инээдмийн жүжигчин, The Hangover киноны цувралаар алдартай.
  • 1980 он — Сара Дрю (Sarah Drew) — Америкийн жүжигчин, Grey’s Anatomy цувралын Эйприл Кепнерийн дүрээр алдартай.
  • 1984 он — Бек Беннетт (Beck Bennett) — Америкийн жүжигчин, инээдмийн жүжигчин, Saturday Night Live шоуны гишүүн асан.
  • 1987 он — Мэттью Даддарио (Matthew Daddario) — Америкийн жүжигчин.
  • 1989 он — Бри Ларсон (Brie Larson) — Америкийн жүжигчин, Room киногоороо Академийн шагнал хүртсэн, Captain Marvel киноны гол дүрээрээ алдартай.

Нас барагсад

  • 1972 он — Луис Лики (Louis Leakey) — Кени гаралтай Британи-Америкийн археологич, палеоантропологич, хүний хувьслын судалгаанд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн.
  • 1985 он — Э.Б. Уайт (E. B. White) — Америкийн зохиолч, Charlotte’s Web, Stuart Little зэрэг хүүхдийн сонгодог бүтээлүүдийн зохиогч.
  • 1990 он — Кертис Лемэй (Curtis LeMay) — АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний генерал, Дэлхийн II дайн болон Хүйтэн дайны үеийн цэргийн удирдагч.
  • 1999 он — Лена Заварони (Lena Zavaroni) — Шотландын дуучин, бага насандаа телевизийн хөгжмийн шоунуудаар алдаршсан.
  • 2004 он — Брюс Палмер (Bruce Palmer) — Канадын басс гитарчин, Buffalo Springfield хамтлагийн гишүүн.
  • 2012 он — Эрик Хобсбаум (Eric Hobsbawm) — Египетэд төрсөн Британи-Еврей гаралтай түүхч, XX зууны нэрт түүх судлаач.
  • 2013 он — Том Клэнси (Tom Clancy) — Америкийн зохиолч, The Hunt for Red October, Patriot Games, Clear and Present Danger зэрэг улс төр, цэрэг-техникийн триллер зохиолоороо алдартай.
  • 2014 он — Линси де Пол (Lynsey de Paul) — Британийн дуучин, хөгжмийн зохиолч.
  • 2018 он — Шарль Азнавур (Charles Aznavour) — Франц-Армен гаралтай нэрт дуучин, хөгжмийн зохиолч, жүжигчин.
  • 2019 он — Карел Готт (Karel Gott) — Чехийн алдарт дуучин, олон арван жилийн турш Төв Европын хөгжмийн ертөнцөд танигдсан уран бүтээлч.
  • 2022 он — Антонио Иноки (Antonio Inoki) — Японы мэргэжлийн бөх, улс төрч, New Japan Pro-Wrestling байгууллагын үүсгэн байгуулагч.
  • 2023 он — Тим Уэйкфилд (Tim Wakefield) — Америкийн мэргэжлийн бейсболчин, Boston Red Sox багийн тоглогч.
  • 2024 он — Майкл Анкрам (Michael Ancram) — Их Британийн улс төрч, хуульч.

Тэмдэглэлт баярууд

  • 👵👴 Олон улсын Ахмад настны өдөр (International Day of Older Persons) — Жил бүрийн 10-р сарын 1-нд тэмдэглэдэг НҮБ-ын олон улсын өдөр. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 1990 оны 12-р сарын 14-нд 45/106 дугаар тогтоолоор энэ өдрийг бий болгосон байна. Ахмад настнуудын эрх, нэр төр, нийгэмд оруулж буй хувь нэмэр болон насжилттай холбоотой асуудлуудад анхаарал хандуулах зорилготой.

  • ☕ Олон улсын кофены өдөр (International Coffee Day) - 2026 оноос НҮБ-ын албан ёсны олон улсын өдөр болж байна. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 2026 оны 3-р сарын 10-нд A/RES/80/248 тогтоолоор 10-р сарын 1-нийг Олон улсын кофены өдөр болгон зарласан бөгөөд тогтоолыг 150 улс дэмжиж, 1 улс эсэргүүцэж, 1 улс түдгэлзсэн байна.

    Сонирхолтой нь Монгол Улс Олон улсын кофены өдрийг бий болгох НҮБ-ын тогтоолыг дэмжсэн улсуудын нэг байжээ.

  • 🥗 Дэлхийн цагаан хоолтны өдөр (World Vegetarian Day) - 1977 онд North American Vegetarian Society санаачилсан бөгөөд цагаан хоолны хэв маяг, түүний эрүүл мэнд, байгаль орчин болон ёс зүйн талаарх ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилготой.
  • 🇨🇳 БНХАУ байгуулагдсан өдөр / National Day of the People's Republic of China — 1949 оны 10-р сарын 1-нд Мао Зэдун Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс байгуулагдсаныг Тяньаньмэний талбайд зарласан түүхэн өдрийг тэмдэглэдэг.
  • 🇳🇬 Нигерийн тусгаар тогтнолын өдөр (Independence Day) — 1960 оны 10-р сарын 1-нд Нигери Их Британиас тусгаар тогтносныг тэмдэглэдэг үндэсний баяр.
  • 🇨🇾 Киприйн тусгаар тогтнолын өдөр (Independence Day) — 1960 оны 10-р сарын 1-нд Кипр Их Британиас тусгаар тогтносон түүхэн өдрийг тэмдэглэдэг.
  • 🇲🇳 Монгол Улсын Ахмадын баярын өдөр — Монгол Улсад жил бүр 10-р сарын 1-нийг Ахмадын баярын өдөр болгон тэмдэглэдэг. 2026 онд мөн 10-р сарын 1-ний Пүрэв гарагт тохиож байна. Энэ нь олон улсын Ахмад настны өдөртэй нэг өдөр юм.

Эх сурвалж WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, UN, UNESCO