Григорийн тооллын жилийн 273 дахь өдөр. Он дуусахад 92 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

  • 489 он — Остготын хаан Теодорикийн цэргүүд Одоакрийн хүчнийг Италийн нутагт хоёр дахь удаагаа ялжээ.
  • 1399 он — IV Генрих Английн хаанаар тунхаглагджээ. Тэрээр Ричард II-ыг түлхэн унагасны дараа хаан ширээнд суусан байна.
  • 1777 он — Америкийн Хувьсгалын дайны үеэр Их Британийн цэргүүдийн давшилтын улмаас АНУ-ын Тивийн Конгресс Филадельфиас нүүж, Пенсильвани мужийн Йорк хотод хуралдаж эхэлжээ. Конгресс 1777 оны 9-р сарын 30-наас 1778 оны 6-р сар хүртэл Йоркт ажилласан байна.
  • 1791 он — Вольфганг Амадей Моцартын “Шидэт лимбэ” (The Magic Flute) дуурь Вена хотод анх удаа тоглогджээ. Энэ нь Моцартын нас барахаас хоёр сарын өмнөх үйл явдал байв.
  • 1846 он — Америкийн шүдний эмч Уильям Мортон эфирийг мэдээ алдуулагч болгон ашиглаж, шүд авах мэс ажилбар хийжээ. Энэ нь мэдээ алдуулалтын түүхэн дэх чухал үйл явдлуудын нэг болсон байна.
  • 1882 он — АНУ-ын Висконсин мужийн Эпплтон хотод Фокс голын усны хүчийг ашигласан цахилгаан станц ажиллаж эхэлжээ. Эдисоны системийг ашигласан уг байгууламжийг АНУ-ын анхны төвлөрсөн усан цахилгаан станцын нэг гэж үздэг.
  • 1927 он — Бэйб Рут бейсболын нэг улиралд 60 удаа гэрийн цохилт хийсэн анхны тоглогч болжээ.
  • 1935 он — АНУ-ын ерөнхийлөгч Франклин Д. Рузвельт Колорадо, Невада мужийн заагт орших Боулдерийн далан буюу хожмын Хүүверийн даланг албан ёсоор нээжээ. Тухайн үедээ дэлхийн хамгийн өндөр далан байсан байна.
  • 1938 он — Герман, Итали, Их Британи, Франц Мюнхений хэлэлцээрт гарын үсэг зурж, Чехословакийн Судетын бүс нутгийг Нацист Германд шилжүүлэхээр тохиролцжээ. Чехословаки улс хэлэлцээрийн талд оролцоогүй бөгөөд уг шийдвэр нь Европт Дэлхийн II дайн эхлэхийн өмнөх хурцадмал байдлын нэг хэсэг болсон юм.
  • 1947 он — Нью-Йорк Янкис болон Бруклин Доджерсийн тоглолтоор Дэлхийн цувралын бейсболын тоглолтыг анх удаа телевизээр шууд дамжуулжээ.
  • 1949 он — Берлиний агаарын гүүр албан ёсоор дуусжээ. Зөвлөлтийн Берлиний бүслэлтийн үеэр Барууны холбоотнууд 15 сарын турш Баруун Берлинд агаараар хүнс, түлш болон бусад хэрэгцээт бараа хүргэсэн бөгөөд нийтдээ 2.3 сая гаруй тонн хангамж тээвэрлэсэн байна.
  • 1954 он — АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн хүчин USS Nautilus (SSN-571)-ийг ашиглалтад оруулжээ. Энэ нь дэлхийн анхны цөмийн хөдөлгүүрт шумбагч онгоц болсон юм.
  • 1960 он — The Flintstones хүүхэлдэйн кино телевизээр анх гарч эхэлжээ. Энэ нь АНУ-ын үндсэн телевизийн сувгаар гарсан анхны прайм-таймын хүүхэлдэйн цувралын нэг болсон байна.
  • 1962 он — Африк-Америк гаралтай оюутан Жеймс Мередит АНУ-ын Миссисипигийн их сургуульд элсэн орохоор холбооны маршалуудын хамгаалалт дор кампуст хүрчээ. Түүний элсэлт нь АНУ-ын иргэний эрхийн хөдөлгөөний түүхэн үйл явдлуудын нэг болсон байна.
  • 1966 он — Британийн хамгаалалтад байсан Бечуаналанд тусгаар тогтнож, Ботсвана улс байгуулагджээ. Серетсе Кхама тус улсын анхны ерөнхийлөгч болсон байна.
  • 1968 он — Boeing 747 онгоцыг анх удаа олон нийтэд танилцуулжээ.
  • 1972 он — Пуэрто-Рикогийн бейсболчин Роберто Клементе карьерынхаа 3000 дахь, эцсийн хитийг Нью-Йорк Метсийн эсрэг хийжээ.
  • 1980 он — Xerox, Intel болон Digital Equipment Corporation хамтран боловсруулсан Ethernet-ийн техникийн үзүүлэлтүүдийг нийтэд танилцуулжээ. Энэ стандарт нь орчин үеийн компьютерийн сүлжээний хөгжлийн суурь болсон юм.
  • 1982 он — АНУ-ын Чикаго орчимд цианид агуулсан Tylenol капсул хэрэглэсний улмаас хүмүүс нас барсан хэрэг гарчээ. Энэхүү хэрэг нь эмийн бүтээгдэхүүний сав баглаа боодол, хэрэглэгчийн аюулгүй байдлын стандартад томоохон өөрчлөлт ороход хүргэсэн байна. Мөн тэр өдөр “Cheers” телевизийн цуврал анх дэлгэцнээ гарчээ.
  • 1993 он — Энэтхэгийн Махараштра мужийн Латур орчимд 6.2 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж, олон мянган хүн амь үрэгдэж, хэдэн арван мянган хүн гэмтэж бэртжээ.
  • 1999 он — Японы Токаймура хотын ураны боловсруулах байгууламжид цөмийн осол гарч, хоёр ажилтан амь үрэгдэн, олон хүн цацрагийн нөлөөнд өртжээ.
  • 2009 он — Индонезийн Суматра аралд 7.6 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж, 1,100 гаруй хүн амь үрэгджээ.
  • 2016 он — “Мэттью” хар салхи Карибын тэнгисийн бүсэд 5-р ангиллын хүчтэй хар салхи болжээ.

Мэндэлсэн алдартнууд

  • 1207 он — Жалал ад-Дин Руми (Rumi) — Персийн нэрт яруу найрагч, суфийн гүн ухаантан, “Маснави” бүтээлээрээ алдартай.
  • 1861 он — Уильям Ригли Жуниор (William Wrigley Jr.) — бохь үйлдвэрлэлийн бизнес эрхлэгч, Wrigley компанийн үүсгэн байгуулагч.
  • 1882 он — Ханс Гейгер (Hans Geiger) — Германы физикч, цацраг идэвхт бөөм илрүүлэх Гейгерийн тоолуурыг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн.
  • 1895 он — Льюис Майлстоун (Lewis Milestone) — Орос-Америкийн кино найруулагч, All Quiet on the Western Front киногоороо алдартай.
  • 1917 он — Бадди Рич (Buddy Rich) — Америкийн алдарт бөмбөрчин, хөгжмийн зохион байгуулагч, хамтлагийн ахлагч.
  • 1921 он — Дебора Керр (Deborah Kerr) — Шотланд-Их Британийн жүжигчин, The King and I, From Here to Eternity зэрэг киногоороо алдартай.
  • 1924 он — Труман Капоте (Truman Capote) — Америкийн зохиолч, In Cold Blood, Breakfast at Tiffany’s зэрэг бүтээлээрээ алдартай.
  • 1928 он — Эли Визель (Elie Wiesel) — Холокостыг туулсан зохиолч, хүний эрхийн төлөө тэмцэгч, 1986 оны Нобелийн энх тайвны шагналт. Түүний Night дурсамжийн бүтээл дэлхий даяар танигдсан.
  • 1931 он — Энжи Дикинсон (Angie Dickinson) — Америкийн кино, телевизийн жүжигчин.
  • 1935 он — Жонни Матис (Johnny Mathis) — Америкийн нэрт дуучин, романтик баллад дуугаараа алдартай.
  • 1943 он — Мэрилин МакКүү (Marilyn McCoo) — Америкийн дуучин, The 5th Dimension хамтлагийн гишүүн, телевизийн хөтлөгч.
  • 1947 он — Марк Болан (Marc Bolan) — Британийн рок хөгжимчин, T. Rex хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, гол дуучин.
  • 1957 он — Фрэн Дрешер (Fran Drescher) — Америкийн жүжигчин, The Nanny цувралаар дэлхийд танигдсан.
  • 1964 он — Моника Беллуччи (Monica Bellucci) — Италийн жүжигчин, загвар өмсөгч.
  • 1975 он — Марион Котийяр (Marion Cotillard) — Францын жүжигчин, La Vie en Rose киногоороо Академийн шагнал хүртсэн.
  • 1980 он — Мартина Хингис (Martina Hingis) — Швейцарийн теннисчин, дэлхийн чансааны тэргүүнд бичигдэж байсан, Их дуулгын тэмцээнүүдийн олон удаагийн аварга.
  • 1982 он — Киран Калкин (Kieran Culkin) — Америкийн жүжигчин, Succession цувралын Роман Ройгийн дүрээрээ алдартай.
  • 1984 он — T-Pain (Faheem Rashad Najm) — Америкийн рэп, R&B дуучин, продюсер, Auto-Tune технологийг уран бүтээлдээ өргөн ашигласнаараа танигдсан.

Нас барагсад

  • 420 он — Гэгээн Жером (Saint Jerome) — Христийн шашны эрдэмтэн, Библийг латин хэл рүү хөрвүүлсэн нэрт орчуулагч. 9-р сарын 30-ныг Олон улсын орчуулгын өдөр болгон сонгосон нь түүний нас барсан өдөртэй холбоотой.
  • 1897 он — Лизьегийн Гэгээн Тереза (Thérèse of Lisieux) — Францын католик шашны гэлэнмаа, хожим Католик сүмийн гэгээнтнээр өргөмжлөгдсөн.
  • 1955 он — Жеймс Дин (James Dean) — Америкийн жүжигчин. Тэрээр Калифорни мужид автомашины ослоор 24 насандаа нас баржээ. Rebel Without a Cause, East of Eden зэрэг киногоороо дэлхийд танигдсан.
  • 1973 он — У. Х. Оден (W. H. Auden) — Англи-Америкийн нэрт яруу найрагч, XX зууны англи хэлт уран зохиолын томоохон төлөөлөгч.
  • 1985 он — Чарльз Фрэнсис Рихтер (Charles Francis Richter) — Америкийн сейсмологич, газар хөдлөлтийн магнитудыг хэмжих Рихтерийн шаталбарыг боловсруулсан эрдэмтэн.
  • 1987 он — Алфред Бестер (Alfred Bester) — Америкийн зохиолч, шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолын нэрт төлөөлөгч.
  • 2012 он — Барри Коммонер (Barry Commoner) — Америкийн биологич, экологийн хөдөлгөөний нэрт төлөөлөгч.
  • 2014 он — Мартин Льюис Перл (Martin Lewis Perl) — Америкийн физикч, 1995 оны Нобелийн физикийн шагналт эрдэмтэн.
  • 2017 он — Монти Холл (Monty Hall) — Канад-Америкийн телевизийн хөтлөгч, Let's Make a Deal шоуны хамтран бүтээгч, хөтлөгч. Тэрээр 96 насандаа нас баржээ.
  • 2024 он — Дикембе Мутомбо (Dikembe Mutombo) — Конго гаралтай Америкийн сагсан бөмбөгчин, NBA-ийн алдрын танхимын гишүүн, хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаагаараа танигдсан тамирчин. Тэрээр 58 насандаа нас баржээ.
  • 2024 он — Пит Роуз (Pete Rose) — Америкийн бейсболчин, MLB-ийн карьерын хитийн амжилтаараа түүхэнд үлдсэн тоглогч. Тэрээр 83 насандаа нас баржээ.

Тэмдэглэлт баярууд

  • 🌐 Олон улсын орчуулгын өдөр (International Translation Day) — Жил бүрийн энэ өдөр тэмдэглэдэг. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 2017 онд 71/288 дугаар тогтоолоор энэ өдрийг Олон улсын орчуулгын өдөр болгон зарласан. Орчуулагч, хэлмэрч болон хэлний мэргэжилтнүүдийн улс орнуудыг холбох, харилцан ойлголцол, хамтын ажиллагааг дэмжих үүргийг онцолдог.

    Энэ өдөр Библийн латин орчуулгыг хийсэн, орчуулагчдын ивээн тэтгэгч хэмээн үздэг Гэгээн Жеромын дурсгалын өдөртэй холбоотой.

    2026 оны онцлох сэдэв: “Linguistic Diversity and Language Rights: The Power of Being Understood” буюу “Хэлний олон янз байдал ба хэлний эрх: Ойлгогдохын хүч” гэсэн агуулгыг UNESCO болон Translation Commons хамтран онцолж байна.

  • 🇧🇼 Ботсванагийн тусгаар тогтнолын өдөр (Botswana Day) — 1966 оны 9-р сарын 30-нд Бечуаналанд Их Британиас тусгаар тогтнож, Ботсвана улс болсон түүхэн өдрийг тэмдэглэдэг үндэсний баяр.
  • 🇨🇦 Үнэн ба эвлэрлийн үндэсний өдөр (National Day for Truth and Reconciliation) — Канадын уугуул иргэдийн хүүхдүүдийг хамруулж байсан дотуур байрны сургуулиудын түүхэн өв, хохирогчдыг дурсах өдөр. 2026 онд 9-р сарын 30-нд тохиож байна.
  • 🇸🇹 Хөдөө аж ахуйн шинэчлэлийн өдөр (Agricultural Reform Day) — Сан-Томе ба Принсипи улсад 1975 оны хөдөө аж ахуйн газрын үндэсний өмчлөлийн өөрчлөлтийг дурсдаг үндэсний өдөр.
  • 🥛 Дэлхийн сургуулийн сүүний өдөр (World School Milk Day) — Есдүгээр сарын сүүлийн лхагва гарагт тэмдэглэдэг бөгөөд сургуулийн сүүний хөтөлбөрүүдийн хүүхдийн хоол тэжээлд үзүүлэх ач холбогдлыг таниулах зорилготой. 2026 онд 9-р сарын 30-нд тохиож байна.

Эх сурвалж WIKIPEDIA, HISTORY, TIMEANDDATE, UN, UNESCO