Григорийн тооллын жилийн 255 дахь (өндөр жил бол 256 дахь) өдөр юм. Он дуусахад 110 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1914 он: Дэлхийн I дайны үеийн Марны анхны тулалдаан холбоотнуудын ялалтаар өндөрлөжээ.
• 1940 он: Францын Ласко агуйн эртний хадны зургуудыг илрүүлжээ. Уг зураг дүрслэлүүдийг ойролцоогоор 17–18 мянган жилийн өмнөх гэж үздэг.
• 1944 он: Дэлхийн II дайны үеэр Югославыг тэнхлэгийн орнуудын эзлэн түрэмгийллээс чөлөөлөх ажиллагаа үргэлжилжээ.
• 1945 он: Германы Вольфсбург хотын хөлбөмбөгийн клуб VfL Wolfsburg байгуулагджээ.
• 1949 он: Америкийн телевизийн алдарт Lassie цуврал анх дэлгэцнээ гарчээ.
• 1953 он: АНУ-ын сенатор, ирээдүйн ерөнхийлөгч Жон Ф. Кеннеди Жаклин Бувьетэй гэрлэжээ.
• 1958 он: АНУ-ын Дээд шүүх Cooper v. Aaron хэргээр сургуулийн арьс өнгөөр ялгаварлах бодлогыг эсэргүүцсэн Арканзас мужийн албан тушаалтнууд шүүхийн шийдвэрийг үл тоомсорлож болохгүй гэж тогтоожээ.
• 1958 он: Америкийн инженер Жек Килби анхны ажиллах боломжтой интеграл схемийг үзүүлжээ.
• 1959 он: ЗХУ “Луна-2” сансрын аппаратыг хөөргөж, уг аппарат Саран дээр хүрсэн анхны хүн төрөлхтний бүтээл болсон байна.
• 1959 он: АНУ-д өнгөт дүрстээр тогтмол цацагдсан анхны телевизийн цувралуудын нэг болох Bonanza нээлтээ хийжээ.
• 1961 он: Африк, Мадагаскарын холбоо байгуулагджээ.
• 1961 он: Мароккогийн Рабат хотын ойролцоо Air France компанийн онгоц осолдож, 77 хүн амиа алджээ.
• 1962 он: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Ф. Кеннеди Райсын их сургуульд үг хэлж, хүн төрөлхтнийг Саран дээр хүргэх сансрын хөтөлбөрөө тууштай хэрэгжүүлэхээ мэдэгджээ.
• 1962 он: Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс, Лаосын Вант Улстай дипломат харилцаа тогтоожээ.
• 1966 он: NASA-гийн “Gemini 11” хөлөг дэлхийг 44 удаа тойрч, сансарт хүн нисгэх хөтөлбөрийн чухал даалгаврыг амжилттай гүйцэтгэжээ.
• 1969 он: Филиппиний Манила хотын ойролцоо Philippine Air Lines компанийн онгоц осолдож, 45 хүн амиа алджээ.
• 1970 он: Палестины зэвсэгт бүлэглэлүүдийн барьцаалсан хэд хэдэн зорчигч тээврийн онгоц Иорданы Зарка хотын орчимд дэлбэлэгдсэн байна.
• 1974 он: Этиопын эзэн хаан Хайле Селассие цэргийн эргэлтээр эрх мэдлээсээ бууж, 58 жил үргэлжилсэн засаглал нь төгсгөл болжээ.
• 1977 он: Өмнөд Африкийн апартеидын эсрэг тэмцэгч Стив Бико цагдаагийн баривчилгаанд байхдаа нас барсан нь олон улсын хүчтэй эсэргүүцэл дагуулжээ.
• 1981 он: The Smurfs хүүхэлдэйн цуврал телевизээр анх гарч эхэлжээ.
• 1987 он: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Жо Байден өөрийн илтгэлдээ Их Британийн Хөдөлмөрийн намын удирдагч Нейл Киннокийн хэлсэн үгнээс эх сурвалж дурдаагүй хэсэг ашигласан гэх мэдээлэл гарчээ.
• 1988 он: “Гилберт” хар салхи Ямайкад хүрч, их хэмжээний хохирол учруулсан байна.
• 1990 он: АНУ, ЗХУ, Их Британи, Франц, Баруун Герман, Зүүн Герман улсын төлөөлөгчид Германы нэгдлийг баталгаажуулсан “Хоёр дээр дөрөв” гэрээнд Москвад гарын үсэг зуржээ.
• 1990 он: Зүүн Германы хөлбөмбөгийн шигшээ баг олон улсын сүүлчийн тоглолтоо хийж, Бельгийн багийг 2:0-ээр хожжээ.
• 1992 он: Филиппиний Ерөнхийлөгч асан Жозеф Эстрада авлига, хөрөнгө шамшигдуулсан хэрэгт буруутгагдсан байна.
• 1994 он: Хулгайлагдсан жижиг онгоц Вашингтон хот дахь Цагаан ордны хамгаалалттай бүсэд нэвтэрч, Өмнөд зүлгэн дээр осолджээ.
• 1995 он: Олон улсын агаарын бөмбөлгийн уралдааны үеэр Беларусийн цэргийнхэн устөрөгчийн бөмбөлгийг буудаж унагасны улмаас хоёр америк нисгэгч амиа алджээ.
• 2001 он: АНУ-д есдүгээр сарын 11-ний террорист халдлагын дараах эрэн хайх, аврах ажиллагаа үргэлжилж байжээ.
• 2003 он: Иракийн Фаллужа хотод АНУ-ын цэргүүд цагдаагийн алба хаагчдыг тээвэрлэж явсан автомашинууд руу андуурч гал нээсний улмаас найман хүн амиа алджээ.
• 2003 он: Пан Амын 103 дугаар нислэгийн дэлбэрэлттэй холбоотой хариуцлага хүлээж, хохирогчдын ар гэрт нөхөн төлбөр олгохоо мэдэгдсэний дараа НҮБ Ливийн эсрэг хориг арга хэмжээг цуцалжээ.
• 2005 он: АНУ-ын Холбооны онцгой байдлын агентлагийн дарга Майкл Браун “Катрина” хар салхины гамшгийн үеийн ажиллагаатай холбоотой шүүмжлэлийн дараа албан тушаалаасаа огцорчээ.
• 2008 он: Лос-Анжелес хотод зорчигч тээврийн галт тэрэг ачааны галт тэрэгтэй мөргөлдөж, 25 хүн амиа алджээ.
• 2011 он: Сербийн теннисчин Новак Жокович АНУ-ын нээлттэй тэмцээнд Рафаэль Надалийг ялж, анхны түрүүгээ хүртжээ.
• 2011 он: Нью-Йорк хотод 2001 оны есдүгээр сарын 11-ний халдлагатай холбоотой дурсгалын музей олон нийтэд нээгджээ.
• 2013 он: NASA-гийн “Voyager 1” сансрын аппарат Нарны аймгийн гаднах орон зайд хүрсэн анхны хүн төрөлхтний бүтээл болсон гэж зарлагджээ.
• 2015 он: Энэтхэгийн төв хэсэгт хоол хийх зориулалттай хийн баллон дэлбэрч, улмаар хууль бусаар хадгалж байсан тэсэлгээний хэрэгслүүд дэлбэрсний улмаас олон хүн амиа алджээ.
• 2021 он: Лос-Анжелес Доджерс багийн Макс Шерцер дээд лигийн түүхэнд 3,000 удаа цохилт буцаасан 19 дэх шидэгч болжээ.
• 2025 он: Хойд Солонгосын Вонсан-Калма далайн эргийн аялал жуулчлалын бүсийг ашиглалтад оруулсантай холбоотой аялал жуулчлалын шинэ бүтээн байгуулалтууд олон улсын анхаарлыг татжээ.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1900 он — Хаскелл Карри — Америкийн математикч, логикч. “Карринг” буюу функцийг хэсэгчлэн хэрэгжүүлэх ойлголт түүний нэртэй холбоотой.
• 1902 он — Жуселину Кубичек — Бразилын эмч, улс төрч, Бразилын 21 дэх Ерөнхийлөгч.
• 1902 он — Мариа Затуренска — Украин гаралтай Америкийн яруу найрагч, зохиолч.
• 1913 он — Жесси Оуэнс — Америкийн хөнгөн атлетикч, 1936 оны Берлиний олимпын дөрвөн алтан медальт.
• 1921 он — Станислав Лем — Польшийн зохиолч, философич, шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолын нэрт төлөөлөгч.
• 1924 он — Амилкар Кабрал — Гвиней-Биссау, Кабо-Вердегийн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний удирдагч.
• 1925 он — Дики Мур — Америкийн жүжигчин, хүүхэд байхдаа кино урлагт хөл тавьсан.
• 1927 он — Фредди Жонс — Английн жүжигчин.
• 1931 он — Иэн Холм — Английн нэрт жүжигчин. The Lord of the Rings, Alien зэрэг кинонд тоглосон.
• 1931 он — Жорж Жонс — Америкийн кантри хөгжмийн нэрт дуучин, ая зохиогч.
• 1934 он — Жэгвон Ким — Өмнөд Солонгос гаралтай Америкийн философич, оюун ухаан ба ухамсрын философийн судлаач.
• 1937 он — Жорж Чувало — Канадын мэргэжлийн боксчин.
• 1937 он — Уэс Холл — Барбадосын нэрт крикетчин, улс төрч.
• 1938 он — Жуди Клэй — Америкийн соул, госпел хөгжмийн дуучин.
• 1939 он — Хенри Ваксман — Америкийн хуульч, улс төрч, Конгрессын гишүүнээр олон жил ажилласан.
• 1940 он — Линда Грэй — Америкийн жүжигчин, загвар өмсөгч. Dallas олон ангит киноны Сью Эллен Юингийн дүрээрээ алдартай.
• 1943 он — Мария Малдур — Америкийн дуучин, блюз, фолк, жазз хөгжмийн уран бүтээлч.
• 1944 он — Барри Уайт — Америкийн алдарт дуучин, хөгжмийн зохиолч. “You’re the First, the Last, My Everything” дуугаараа дэлхийд танигдсан.
• 1951 он — Жо Пантолиано — Америкийн жүжигчин. The Sopranos, The Matrix зэрэг бүтээлд тоглосон.
• 1952 он — Нил Пирт — Канадын Rush рок хамтлагийн бөмбөрчин, дууны үг зохиогч.
• 1952 он — Жерри Бекли — America хамтлагийн дуучин, гитарчин.
• 1954 он — Питер Сколари — Америкийн жүжигчин, телевизийн уран бүтээлч.
• 1956 он — Брайан Робертсон — Thin Lizzy болон Wild Horses хамтлагийн гитарчин.
• 1957 он — Рэйчел Уорд — Австрали, Английн жүжигчин, найруулагч.
• 1957 он — Ханс Циммер — Германы хөгжмийн зохиолч, киноны хөгжмийн нэрт мастер. The Lion King, Gladiator, Inception, Interstellar зэрэг киноны хөгжмийг бүтээсэн.
• 1958 он — Грегг Эделман — Америкийн жүжигчин, дуучин.
• 1958 он — Вилфред Бенитес — Пуэрто-Рико гаралтай Америкийн мэргэжлийн боксчин, дэлхийн гурван жингийн аварга.
• 1959 он — Зигмар Габриэль — Германы улс төрч, Германы Дэд канцлер, Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан.
• 1960 он — Эван Женкинс — Америкийн эрдэмтэн, улс төрч.
• 1961 он — Милен Фармер — Канад гаралтай Францын дуучин, ая зохиогч, жүжигчин.
• 1962 он — Сунай Акын — Туркийн яруу найрагч, сэтгүүлч, буяны үйлстэн.
• 1962 он — Эми Ясбек — Америкийн жүжигчин.
• 1964 он — Грег Гутфельд — Америкийн телевизийн хөтлөгч, сэтгүүлч, зохиолч.
• 1965 он — Скотт Браун — Америкийн хурандаа, улс төрч.
• 1965 он — Вернон Максвелл — Америкийн сагсан бөмбөгчин, NBA-ийн хоёр удаагийн аварга.
• 1966 он — Даррен Э. Барроуз — Америкийн жүжигчин, Northern Exposure цувралаар танигдсан.
• 1966 он — Эмили Бен Фолдс — Америкийн дуучин, төгөлдөр хуурч, хөгжмийн продюсер.
• 1967 он — Луис Си Кей — Америкийн инээдмийн жүжигчин, зохиолч, продюсер.
• 1968 он — Николас Рассел — Их Британийн улс төрч, Расселийн гүнгийн удмын төлөөлөгч.
• 1968 он — Ларри ЛаЛонд — Primus хамтлагийн гитарчин.
• 1973 он — Пол Уокер — Америкийн жүжигчин, Fast & Furious киноны Брайан О’Коннерийн дүрээр дэлхий даяар алдартай болсон.
• 1974 он — Женнифер Неттлс — Sugarland кантри хөгжмийн хамтлагийн дуучин.
• 1978 он — Бен Маккензи — Америкийн жүжигчин, The O.C., Gotham цувралаар танигдсан.
• 1978 он — Рубен Студдард — Америкийн дуучин, American Idol шоуны хоёр дахь улирлын ялагч.
• 1980 он — Яо Мин — Хятадын сагсан бөмбөгчин, NBA-ийн Houston Rockets багийн тоглогч асан.
• 1986 он — Эмми Россум — Америкийн жүжигчин, дуучин. The Phantom of the Opera, Shameless бүтээлүүдээрээ алдартай.
• 1986 он — Юто Нагатомо — Японы хөлбөмбөгчин, Италийн Inter Milan болон Японы шигшээ багт тоглож байсан.
• 1988 он — Аманда Йенссен — Шведийн дуучин, ая зохиогч.
• 1989 он — Фредди Фриман — Канад, Америкийн мэргэжлийн бейсболчин, MLB-ийн шилдэг тоглогчдын нэг.
• 1989 он — Эндрю Лак — Америкийн хөлбөмбөгчин.
• 1992 он — Алексиа Фаст — Канадын жүжигчин.
• 1993 он — Келси Баллерини — Америкийн кантри-поп дуучин, ая зохиогч.
• 1994 он — Ким Намжүн буюу RM — Өмнөд Солонгосын BTS хамтлагийн ахлагч, реппэр, продюсер, хөгжмийн зохиолч.
• 1994 он — Элина Свитолина — Украины мэргэжлийн теннисчин, олимпын медальт.
• 1995 он — Стивен Гардинер — Багамын арлуудын хөнгөн атлетикч, 400 метрийн олимпын аварга.
• 1996 он — Колин Форд — Америкийн жүжигчин, Supernatural, Under the Dome зэрэг цувралд тоглосон.
• 1997 он — Сидни Суини — Америкийн жүжигчин, Euphoria, The White Lotus зэрэг бүтээлээрээ алдартай.
• 1997 он — Алмида де Вал — Шведийн кёрлингийн тамирчин.
• 1999 он — Жером Форд — Америкийн хөлбөмбөгчин.
• 2001 он — Зайр Уильямс — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгч.

Нас барагсад

• 1903 он — Дункан Жиллис — Шотланд-Австралийн бизнес эрхлэгч, улс төрч, Викториа мужийн Ерөнхий сайд.
• 1907 он — Илья Чавчавадзе — Гүржийн яруу найрагч, сэтгүүлч, хуульч, үндэсний хөдөлгөөний нэрт зүтгэлтэн.
• 1919 он — Леонид Андреев — Оросын зохиолч, жүжгийн зохиолч.
• 1923 он — Жюль Виоль — Францын физикч, эрдэмтэн.
• 1927 он — Сара Фрэнсис Уайтинг — Америкийн физикч, одон оронч.
• 1949 он — Эрик Адольф фон Виллебранд — Финландын эмч, цусны бүлэгнэлтийн эмгэг судлаач. Түүний нэрээр фон Виллебрандын өвчин нэрлэгдсэн.
• 1953 он — Льюис Стоун — Америкийн жүжигчин.
• 1961 он — Карл Херманн — Германы физикч, эрдэмтэн.
• 1972 он — Уильям Бойд — Америкийн жүжигчин, кино од.
• 1973 он — Амилкар Кабрал — Гвиней-Биссау, Кабо-Вердийн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний удирдагч. Тэрээр 1924 онд 9 дүгээр сарын 12-нд төрсөн тул энэ өдөр төрсөн, нас барсан хүмүүсийн аль алинд багтдаг.
• 1977 он — Стив Бико — Өмнөд Африкийн апартеидын эсрэг тэмцэгч, улс төрийн зүтгэлтэн. Түүний нас баралт апартеидын эсрэг хөдөлгөөний түүхэнд томоохон үйл явдал болсон.
• 1980 он — Жесси Оуэнс — Америкийн хөнгөн атлетикийн домогт тамирчин, 1936 оны Берлиний олимпын дөрвөн алтан медальт.
• 1992 он — Энтони Перкинс — Америкийн жүжигчин. Альфред Хичкокийн Psycho киноны Норман Бэйтсийн дүрээрээ дэлхийд алдартай.
• 1993 он — Рэймонд Бөрр — Канад-Америкийн жүжигчин, Perry Mason, Ironside телевизийн цувралаараа алдартай.
• 1994 он — Борис Егоров — Зөвлөлтийн эмч, сансрын нисгэгч. Сансарт ниссэн анхны эмч.
• 1995 он — Жереми Бретт — Английн жүжигчин, Шерлок Холмсын дүрээрээ алдартай.
• 1996 он — Эрнесту Гейзел — Бразилын генерал, улс төрч, Бразилын 29 дэх Ерөнхийлөгч.
• 1997 он — Жудит Меррил — Америк-Канадын шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолч, редактор.
• 1998 он — Жон Холлман — CNN-ийн мэдээний хөтлөгч.
• 2001 он — Виктор Вонг — Хятад гаралтай Америкийн жүжигчин. Big Trouble in Little China, Tremors зэрэг кинонд тоглосон.
• 2003 он — Жонни Кэш — Америкийн кантри хөгжмийн домогт дуучин, ая зохиогч, гитарчин, жүжигчин.
• 2004 он — Жексон Мак Лоу — Америкийн яруу найрагч, жүжгийн зохиолч, хөгжмийн зохиолч.
• 2005 он — Серж Ланг — Франц-Америкийн математикч, эрдэмтэн.
• 2007 он — Бобби Бёрд — Америкийн R&B дуучин, ая зохиогч, продюсер.
• 2008 он — Дэвид Фостер Уоллес — Америкийн нэрт зохиолч, эсээч. Infinite Jest романаараа алдартай.
• 2009 он — Норман Борлауг — Америкийн агрономич, Нобелийн энх тайвны шагналт. “Ногоон хувьсгал”-ын гол төлөөлөгчдийн нэг.
• 2009 он — Жек Крамер — Америкийн теннисчин, спортын тайлбарлагч.
• 2009 он — Вилли Рони — Францын гэрэл зурагчин, зохиолч.
• 2010 он — Клод Шаброль — Францын кино найруулагч, жүжигчин, продюсер, зохиолч.
• 2011 он — Александр Галимов — Оросын хоккейчин. “Локомотив” багийн онгоцны ослоор амь үрэгдсэн тоглогчдын нэг.
• 2013 он — Рэй Долби — Америкийн инженер, зохион бүтээгч, Dolby Laboratories компанийг үндэслэгч.
• 2014 он — Иан Пэйсли — Умард Ирландын улс төрч, шашны зүтгэлтэн, Умард Ирландын анхны сайд асан.
• 2014 он — Жо Сэмпл — Америкийн жазз төгөлдөр хуурч, хөгжмийн зохиолч.
• 2015 он — Клаудиа Кард — Америкийн философич, академич.
• 2017 он — Эдит Виндзор — Америкийн ЛГБТ эрхийн төлөө тэмцэгч, АНУ-ын ижил хүйстний гэрлэлтийн эрхийг хамгаалах хөдөлгөөний нэрт төлөөлөгч.
• 2017 он — Аллан МакИчен — Канадын эдийн засагч, улс төрч, Канадын Дэд Ерөнхий сайд асан.
• 2018 он — Шэнь Чүнь-Шань — Тайванийн нэрт эрдэмтэн, академич.
• 2019 он — ʻАкилиси Пōхива — Тонга улсын улс төрч, хүний эрхийн төлөө тэмцэгч, Тонга улсын Ерөнхий сайд асан.
• 2022 он — Рэмси Льюис — Америкийн нэрт жазз төгөлдөр хуурч, хөгжмийн зохиолч.
• 2022 он — PnB Rock — Америкийн реппэр, дуучин. 31 насандаа нас барсан.
• 2022 он — Харри Лэндис — Английн жүжигчин, телевизийн уран бүтээлч.
• 2023 он — Рожер Уиттакер — Кени гаралтай Их Британийн нэрт дуучин, ая зохиогч. Тэрээр баритон хоолой, шүгэлдэх ур чадвараараа алдартай байв.
• 2023 он — Брэндон Хантер — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин, NBA-ийн тоглогч асан.
• 2023 он — Жин Бот — Английн жүжигчин, Bread олон ангит киноны Нелли Босвеллийн дүрээрээ алдартай.
• 2023 он — Роман Чалбауд — Венесуэлийн кино найруулагч, жүжгийн зохиолч.
• 2023 он — Доминик Колонна — Францын хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч.
• 2024 он — Ситарам Ечури — Энэтхэгийн улс төрч, Энэтхэгийн Коммунист намын (Марксист) Ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан. 72 насандаа нас барсан.

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Олон улсын Өмнөд-Өмнөдийн хамтын ажиллагааны өдөр — НҮБ-ын хүрээнд жил бүрийн энэ өдөр тэмдэглэдэг. Хөгжиж буй орнуудын хамтын ажиллагаа, туршлага солилцоо, хөгжлийн түншлэлийг дэмжихэд чиглэдэг.
• Бүгд Найрамдах Кабо-Верде Улсын Үндэсний өдөр — Кабо-Верде улс жил бүрийн энэ өдөр Үндэсний өдрөө тэмдэглэдэг.
• Этиопын Шинэ жил (Enkutatash) — Этиопын уламжлалт тооллоор шинэ жил ихэвчлэн есдүгээр сарын 11-нд, өндөр жилд есдүгээр сарын 12-нд тохиодог.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, BRITANNICA, NDTV, ONTHISDAY, AP