Григорийн тооллын жилийн 248 дахь (өндөр жил бол 249 дэх) өдөр юм. Он дуусахад 117 өдөр үлдэж байна.

• 1905 он — Портсмутын энхийн гэрээ байгуулагдав. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Теодор Рузвельтийн зуучлалаар Орос, Япон улс энхийн гэрээ байгуулж, Орос-Японы дайныг дуусгав.
• 1914 он — Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеийн Марны их ухралт эхлэв. Германы цэрэг Франц руу давшиж байсан үед холбоотнууд Марны чиглэлд ухарч, улмаар Баруун фронтын цаашдын өрнөлд нөлөөлсөн байна.
• 1944 он — Зөвлөлт-Финландын дайны үеийн гал зогсоох хэлэлцээр хэрэгжиж эхлэв. Зөвлөлт, Финландын хоорондох байлдааны ажиллагааг зогсоох үйл явц энэ өдөр эхэлжээ.
• 1957 он — Жек Керуакийн “On the Road” ном хэвлэгдэв. Америкийн зохиолч Жек Керуакийн алдарт бүтээл анх хэвлэгдэн гарч, улмаар XX зууны Америкийн утга зохиолын онцлох бүтээлүүдийн нэг болсон юм.
• 1960 он — Кассиус Клей олимпын аварга болов. Хожим Мухаммед Али нэрээр алдаршсан Кассиус Клей Ромын Олимпын боксын хөнгөн хүнд жингийн төрөлд алтан медаль хүртжээ.
• 1970 он — АНУ Вьетнамын дайны сүүлчийн томоохон ажиллагааныхаа нэгийг эхлүүлэв. АНУ-ын 101 дүгээр десантын дивиз Өмнөд Вьетнамын цэрэгтэй хамтран “Operation Jefferson Glen” ажиллагааг эхлүүлжээ.
• 1972 он — Мюнхений Олимпын эмгэнэлт барьцааны хэрэг эхлэв. Палестины “Хар есдүгээр сар” бүлэглэлийн зэвсэгт этгээдүүд Израилийн олимпын багийн байрлаж байсан хэсэгт халдаж, тамирчдыг барьцаалсан байна. Уг хэрэг дараагийн өдөр нь олон хүний аминд хүрсэн эмгэнэлт үйл явдлаар төгсжээ.
• 1975 он — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеральд Фордын амь насанд халдахыг завдав. Чарльз Мэнсоны бүлэглэлийн дагалдагч Линетт “Сквики” Фромм Калифорнийн Сакраменто хотод Ерөнхийлөгч Фордын эсрэг буу гаргасан боловч халдлага амжилтгүй болсон байна.
• 1977 он — NASA “Voyager 1” сансрын аппаратыг хөөргөв. Нарны аймгийн гаднах гаргуудыг судлах зорилготой “Voyager 1” Флоридагаас хөөрч, хүн төрөлхтний бүтээсэн хамгийн алслагдсан сансрын биетүүдийн нэг болсон юм.
• 1980 он — Готхардын авто замын туннель ашиглалтад оров. Швейцарт тухайн үеийн дэлхийн хамгийн урт авто замын туннелүүдийн нэг болох Готхардын туннель нээгдсэн байна.
• 1986 он — Пакистанд онгоц барьцаалсан халдлага болов. Карачи хотын нисэх онгоцны буудалд Pan Am-ийн онгоцыг барьцаалсан этгээдүүд зорчигчид руу гал нээсний улмаас олон хүн амь үрэгджээ.
• 1990 он — Генетикийн хурууны хээг гэмт хэрэг мөрдөн шалгахад ашиглахыг зөвшөөрөв. Германы Холбооны шүүх хүнд гэмт хэргийг мөрдөн шалгахад ДНХ-д суурилсан генетикийн хурууны хээг нотлох хэрэгсэл болгон ашиглахтай холбоотой шийдвэр гаргасан байна.
• 1991 он — Tailhook-ийн хэрэг дэгдэв. АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн нисэх хүчний симпозиумын үеэр эмэгтэйчүүдийн эсрэг бэлгийн дарамт, хүчирхийллийн олон гомдол гарч, улмаар АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн байгууллагад томоохон шүүмжлэл, өөрчлөлт авчирсан байна.
• 1995 он — Франц Өмнөд Номхон далайд цөмийн туршилт хийв. Франц улс Муруроа атолл дээр газар доорх цөмийн туршилтаа сэргээсэн нь олон улсын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан байна.
• 1996 он — “Fran” хар салхи АНУ-ын Хойд Каролина мужид хүрэв. III зэрэглэлийн хүчтэй хар салхи эрэгт хүрч, их хэмжээний эд хөрөнгийн хохирол болон хүний амь насны хохирол учруулжээ.
• 2005 он — Mandala Airlines-ийн 091-р нислэг осолдов. Индонезийн Медан хотод хөөрснөөсөө удалгүй зорчигч тээврийн онгоц осолдож, 149 хүн амь үрэгджээ.
• 2012 он — Туркийн армийн зэвсгийн агуулахад дэлбэрэлт болов. Баруун Туркийн Афён хотын ойролцоо болсон ослын улмаас 25 цэрэг амь үрэгдэж, дөрвөн хүн шархаджээ.
• 2021 он — Гвинейд төрийн эргэлт болов. Ерөнхийлөгч Альфа Конде цэргийн хүчнийхэнтэй холбоотой төрийн эргэлтийн үеэр баривчлагдсан байна.
• 2022 он — Их Британийн Консерватив нам Лиз Трассыг шинэ удирдагчаараа сонгов. Лиз Трасс намын даргын сонгуульд Риши Сунакыг ялж, улмаар Их Британийн Ерөнхий сайд болох замаа нээжээ.
• 2022 он — Хятадын Сычуань мужид хүчтэй газар хөдлөлт болов. Магнитуд 6.8-ын газар хөдлөлтийн улмаас олон арван хүн амь үрэгдэж, олон хүн сураггүй болсон байна.

Мэндэлсэн алдартнууд 

• 1905 — Артур Кёстлер — Унгар-Британийн зохиолч, сэтгэгч.
• 1912 — Жон Кэйж — Америкийн хөгжмийн зохиолч.
• 1914 — Нино Таранто — Италийн жүжигчин, инээдмийн жүжигчин.
• 1925 — Пол Волкер — Америкийн эдийн засагч.
• 1939 — Жорж Лазенби — Австралийн жүжигчин, Жеймс Бондыг бүтээсэн жүжигчдийн нэг.
• 1940 — Ракель Уэлч — Америкийн жүжигчин.
• 1942 — Вернер Херцог — Германы кино найруулагч, зохиолч.
• 1946 — Фредди Меркьюри — Queen хамтлагийн дуучин, хөгжмийн зохиолч.
• 1948 — Бенита Фицжеральд-Браун — Америкийн олимпын тамирчин.
• 1951 — Майкл Кийтон — Америкийн жүжигчин.
• 1955 — Карин Ройтфельд — Францын загварын сэтгүүлч, редактор.
• 1956 — Стив Дуглас — Америкийн жүжигчин, хөгжимчин.
• 1957 — Питер Вингфилд — Английн жүжигчин.
• 1959 — Жон Кэймерон Митчелл — Америкийн жүжигчин, найруулагч.
• 1960 — Адриан Пол — Английн жүжигчин.
• 1965 — Шарон Дэйвис — Английн олимпын усанд сэлэгч.
• 1967 — Мэтт Галлагер — Америкийн жүжигчин.
• 1969 — Леонардо Араужо — Бразилийн хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч.
• 1970 — Адриана Тригиани — Америкийн зохиолч.
• 1973 — Роуз Макгоуэн — Америкийн жүжигчин.
• 1975 — Крис Хипкинс — Шинэ Зеландын улс төрч.
• 1976 — Карли Паттерсон — Америкийн жүжигчин.
• 1979 — Жон Карелл — Америкийн жүжигчин.
• 1980 — Дэвид Гарретт — Германы хийлч.
• 1982 — Жессика Чэстейн — Америкийн жүжигчин.
• 1986 — Адам Кэрролла — Америкийн телевизийн хөтлөгч.
• 1987 — Крис Стокс — Америкийн жүжигчин.
• 1988 — Нур Фатихах Абдулла — Малайзын жүжигчин.
• 1990 — Ким Юн-а — Өмнөд Солонгосын уран гулгагч.
• 1991 — Скут МакНэйри — Америкийн жүжигчин.
• 1992 — Ник Жонас — Америкийн дуучин, жүжигчин.
• 1994 — Эйвери Уильямсон — Америкийн хөлбөмбөгчин.

Нас барагсад

• 1902 — Рудольф Вирхов — Германы эмч, эмгэг судлаач, биологич, антропологич.
• 1906 — Людвиг Больцман — Австрийн нэрт физикч, философич.
• 1917 — Мариан Смолуховский — Австри-Польшийн физикч.
• 1920 — Роберт Харрон — Америкийн жүжигчин.
• 1922 — Жоржетт Агютт — Францын зураач.
• 1931 — Жон Томсон — Шотландын хөлбөмбөгчин.
• 1932 — Пол Берн — Герман-Америкийн кино найруулагч, продюсер, зохиолч.
• 1934 — Сидней Майер — Австралийн бизнес эрхлэгч, Myer их дэлгүүрийн үүсгэн байгуулагч.
• 1945 — Клем Хилл — Австралийн алдарт крикетчин.
• 1948 — Ричард Толман — Америкийн физикч, химич.
• 1954 — Ойген Шиффер — Германы хуульч, улс төрч, дэд канцлер.
• 1966 — Дезшё Лаубер — Унгарын гольфчин, теннисчин, архитектор.
• 1970 — Йохен Риндт — Германы гаралтай Австрийн авто уралдааны тамирчин, 1970 оны Формула-1-ийн дэлхийн аварга.
• 1975 — Алис Кэтрин Эванс — Америкийн микробиологич.
• 1979 — Альберто ди Жорио — Италийн кардинал.
• 1980 — Дон Бэнкс — Австралийн хөгжмийн зохиолч, сурган хүмүүжүүлэгч.
• 1982 — Дуглас Бадер — Дэлхийн II дайны үеийн Их Британийн алдарт нисгэгч.
• 1984 — Адам Малик — Индонезийн улс төрч, дипломатч, дэд ерөнхийлөгч.
• 1991 — Рут Мюррей — Америкийн багш, боловсролын салбарын зүтгэлтэн.
• 1997 — Тереза эх (Mother Teresa) — Энэтхэгийн Калькуттад ядуу, өвчтэй хүмүүст үйлчилсэн католик шашны гэлэнмаа, хүмүүнлэгийн зүтгэлтэн, Нобелийн энх тайвны шагналт.
• 1997 — Георг Шолти — Унгар гаралтай Британийн нэрт удирдаач.
• 1999 — Алан Кларк — Их Британийн улс төрч, зохиолч.
• 2001 — Жастин Уилсон — Америкийн алдарт тогооч, телевизийн хөтлөгч.
• 2002 — Клифф Горман — Америкийн жүжигчин.
• 2007 — Женнифер Данн — Америкийн улс төрч.
• 2010 — Шоя Томизава — Японы мотоциклийн уралдаанч.
• 2014 — Симон Баттл — Америкийн дуучин, жүжигчин.
• 2016 — Филлис Шлафли — Америкийн консерватив хөдөлгөөний идэвхтэн, зохиолч.
• 2020 — Итан Питерс — Америкийн интернетийн контент бүтээгч.
• 2021 — Сара Хардинг — Английн дуучин, Girls Aloud хамтлагийн гишүүн.
• 2024 — Рич Хоми Куан — Америкийн рэп уран бүтээлч.
• 2024 — Херби Флауэрс — Английн басс гитарчин, хөгжмийн зохиолч.
• 2025 — Марк Волман — Америкийн хөгжимчин, дуучин.
• 2025 — Кен Драйден — Канадын алдарт хоккейчин, улс төрч.
• 2025 — Дэйви Жонсон — Америкийн бейсболын тоглогч, менежер.

Тэмдэглэлт өдрүүд

• Олон улсын буяны өдөр 🌍 — НҮБ-аас жил бүрийн энэ өдөр тэмдэглэхээр тогтоосон олон улсын өдөр. Ядуурал, хүмүүнлэгийн хямралыг бууруулахад буяны байгууллага, сайн дурынхан, хувь хүмүүсийн оруулж буй хувь нэмрийг дэмжих зорилготой. Энэ өдрийг Тереза эхийн нас барсан өдөртэй давхцуулан сонгосон байна.
• Энэтхэгийн Багш нарын өдөр 🇮🇳 — Энэтхэгт жил бүрийн энэ өдөр багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн хөдөлмөрийг хүндэтгэн тэмдэглэдэг. Энэ өдөр Энэтхэгийн хоёр дахь Ерөнхийлөгч, философич, нэрт сурган хүмүүжүүлэгч Сарвепалли Радхакришнаны төрсөн өдөртэй холбоотой.
• Дэлхийн сахлын өдөр (World Beard Day) 🧔 — 9 дүгээр сарын эхний бямба гарагт тэмдэглэдэг соёлын өдөр. 2026 онд 9 дүгээр сарын 5-нд тохиож байна.
• Олон улсын тас шувууны талаарх мэдлэгийг дээшлүүлэх өдөр 🦅 — 9 дүгээр сарын эхний бямба гарагт тэмдэглэдэг бөгөөд тас шувуудын экосистемд гүйцэтгэдэг үүрэг, хамгааллын ач холбогдлыг олон нийтэд таниулахад чиглэдэг. 2026 онд 9 дүгээр сарын 5-нд тохиож байна.
• Олон улсын гахайн махны өдөр (International Bacon Day) — 9 дүгээр сарын эхний бямба гарагт тохиодог хоол хүнстэй холбоотой тэмдэглэлт өдөр. 2026 онд 9 дүгээр сарын 5-нд байна.
• Дэлхийн самосагийн өдөр (World Samosa Day) 🥟 — самоса хэмээх Өмнөд Азийн уламжлалт хоолны соёлыг тэмдэглэдэг өдөр. 2026 онд 9 дүгээр сарын 5-нд тохиож байна.
• Олон улсын тоглоом, гадаа үйл ажиллагааны өдөр (National Play Outside Day) 🌳 — сар бүрийн эхний бямба гарагт тэмдэглэдэг бөгөөд хүмүүсийг гадаа гарч, идэвхтэй хөдөлгөөн хийхийг уриалдаг. 2026 оны 9 дүгээр сарын 5-нд мөн тохиож байна.
• National Hummingbird Day — Колибри шувууны өдөр 🐦 — 9 дүгээр сарын эхний бямба гарагт тэмдэглэдэг, колибри шувуудыг танин мэдэх, хамгаалахтай холбоотой өдөр.
• National Tailgating Day — АНУ-д 9 дүгээр сарын эхний бямба гарагт тэмдэглэдэг соёлын өдөр бөгөөд спортын тэмцээн, задгай талбайн уулзалт, хоол хүнстэй холбоотой уламжлалыг онцолдог. 2026 онд 9 дүгээр сарын 5-нд тохиож байна.
• National Cheese Pizza Day — Бяслагтай пиццаны өдөр 🍕 — АНУ-д жил бүрийн 9 дүгээр сарын 5-нд тэмдэглэдэг хоол хүнсний өдөр.
• Be Late for Something Day — Ямар нэг зүйлд хоцрох өдөр 😄 — АНУ-д жил бүрийн 9 дүгээр сарын 5-нд тохиодог, өдөр тутмын хэт завгүй хэмнэлээс бага зэрэг завсарлага авахыг хөгжилтэй байдлаар сануулдаг өдөр.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, BRITANNICA, HOLIDAYS AND OBSERVANSES, UN