Григорийн тооллын жилийн 242 дахь (өндөр жил бол 243 дахь) өдөр. Он дуусахад 123 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1363 он -  Поян нуурын тулалдаан эхлэв. Хятадын түүхэн дэх хамгийн том тэнгисийн цэргийн мөргөлдөөнүүдийн нэг болох Поян нуурын тулалдаан эхэлжээ. Мин улсын ирээдүйн эзэн хаан Жу Юаньжан болон Хань улсын хүчний хооронд болсон энэ тулаан 36 орчим хоног үргэлжилсэн байна.
• 1776 он — Жорж Вашингтон эвлэрлийн саналыг няцаав. Америкийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр генерал Жорж Вашингтон Их Британийн генерал Уильям Хоувын эвлэрлийн саналыг хүлээн авахаас татгалзжээ. Тэр үед Британийн цэрэг Лонг-Айлендад Америкийн хүчийг хүндхэн ялагдалд оруулсан байв.
• 1831 он — Майкл Фарадей трансформаторын туршилт хийв. Английн алдарт физикч Майкл Фарадей цахилгаан соронзон индукцийн судалгааныхаа хүрээнд цахилгаан хүчдэлийг өөрчлөх боломжтой төхөөрөмжийн туршилтыг үзүүлжээ. Энэ төрлийн судалгаа нь хожмын трансформаторын технологийн үндэс болсон.
• 1873 он — Франц-Иосифын газар нутаг нээгдэв. Австри-Унгарын Хойд туйлын экспедицийн үеэр Юлиус фон Пайер, Карл Вайпрехт нар Арктикт Франц-Иосифын газар нутгийг илрүүлсэн байна.
• 1914 он — Танненбергийн тулалдаан дуусав. Дэлхийн I дайны Зүүн фронтод болсон Танненбергийн тулалдаан Германы ялалтаар өндөрлөв. Оросын армид маш хүнд хохирол учирсан бөгөөд энэ нь Дэлхийн I дайны эхний үеийн хамгийн том Германы ялалтуудын нэг болсон.
• 1916 он — Эрнест Шеклтон хүмүүсээ аварч чадлаа. Их Британийн туйл судлаач Эрнест Шеклтон Elephant Island дээр гацсан экспедицийнхээ бүх хүнийг эсэн мэнд аварч чаджээ. Энэхүү аврах ажиллагаа нь туйл судлалын түүхэн дэх хамгийн гайхалтай амжилтуудын нэг юм.
• 1918 он — Владимир Лениний амь насанд халдав. Москва хотод үйлдвэрчдэд үг хэлснийхээ дараа большевикуудын удирдагч Владимир Ленин Фанни Каплангийн халдлагад өртөж, буудуулан хүнд шархаджээ. Ленин амьд үлдсэн боловч энэ халдлага нь большевикуудын “Улаан террор”-ын ширүүсэхэд нөлөөлсөн.
• 1922 он — Думлупынарын тулалдаан. Туркийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр Туркийн арми Грекийн хүчнийг Думлупынар орчимд шийдвэртэй ялжээ. Энэ ялалт нь орчин үеийн Турк улс байгуулагдах үйл явцад чухал ач холбогдолтой болсон бөгөөд Туркт Ялалтын баяр (Zafer Bayramı) болгон тэмдэглэдэг.
• 1936 он — “Queen Mary” Атлантын далайг хамгийн хурдан гатлав. Их Британийн RMS Queen Mary хөлөг Атлантын далайг гатлах хурдны дээд амжилт тогтоож, тухайн үеийн Blue Riband цолыг хүртжээ.
• 1940 он — Хоёрдугаар Венийн шагнал. Герман, Италийн зуучлалаар гарсан Хоёрдугаар Венийн шагналын шийдвэрээр Хойд Трансильванийн ихээхэн хэсгийг Румынаас Унгарт шилжүүлжээ. Энэ нь Дэлхийн II дайны өмнөх Европын нутаг дэвсгэрийн томоохон өөрчлөлтүүдийн нэг байв.
• 1942 он — Алам-эль-Халфагийн тулалдаан эхлэв. Дэлхийн II дайны Хойд Африкийн фронтод Алам-эль-Халфагийн тулалдаан эхэлжээ. Их Британийн арми Эрвин Роммелийн удирдсан Германы хүчний давшилтыг зогсоосон нь Хойд Африкийн дайны чухал эргэлтийн нэг болсон.
• 1945 он — Японы эзлэн түрэмгийлэл Хонконгт дуусав. Дэлхийн II дайны дараа Хонконгийг Японы эзлэн түрэмгийлсэн үе албан ёсоор дуусч, Британийн захиргаа дахин сэргэсэн байна.
• 1945 он — Дуглас Макартур Японд газардлаа. АНУ-ын генерал Дуглас Макартур Японы Ацүги нисэх хүчний баазад газарджээ. Энэ нь Японы дайны дараах эзлэн захиргааны эхлэлтэй холбоотой түүхэн үйл явдал байв.
• 1963 он — Москва–Вашингтоны “халуун шугам” байгуулагдав. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Кеннеди болон ЗХУ-ын удирдагчдын хооронд шууд харилцах Москва–Вашингтоны халуун шугам ажиллаж эхлэв. Энэ нь 1962 оны Кубын пуужингийн хямралын дараа хоёр гүрний хоорондын буруу ойлголтоос үүдэх цөмийн мөргөлдөөний эрсдэлийг бууруулах зорилготой байлаа.
• 1967 он — Тургуд Маршалл АНУ-ын Дээд шүүхийн анхны хар арьст шүүгч болов. Тургуд Маршалл АНУ-ын Сенатаар батлагдаж, тус улсын Дээд шүүхийн анхны Африк-Америк гаралтай шүүгч болсон. Энэ нь Америкийн иргэний эрхийн хөдөлгөөний түүхэн дэх чухал үйл явдал юм.
• 1974 он — Загребийн галт тэрэгний осол. Белград–Дортмундын хурдан галт тэрэг Загребийн төв вокзалд замаасаа гарч осолдсон бөгөөд 153 хүн амь үрэгдсэн байна.
• 1981 он — Ираны ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд амь үрэгдэв. Тегеранд болсон бөмбөгдөлтийн үеэр Ираны Ерөнхийлөгч Мохаммад-Али Ражаи болон Ерөнхий сайд Мохаммад-Жавад Бахонар нар амиа алджээ.
• 1983 он — Африк-Америк хүн анх удаа сансарт нисэв. АНУ-ын нисэгч Гион Стюарт Блюфорд Space Shuttle Challenger-ийн STS-8 нислэгээр сансарт гарч, сансарт ниссэн анхны Африк-Америк хүн болсон. Энэ нислэг мөн Shuttle хөтөлбөрийн анхны шөнийн хөөрөлт байв.
• 1984 он — “Discovery” анхны нислэгээ хийв. NASA-гийн Space Shuttle Discovery анхны STS-41-D нислэгээ 1984 оны 8-р сарын 30-нд эхлүүлжээ.
• 1991 он — Азербайжан тусгаар тогтнолоо зарлав. ЗХУ задран унах үйл явцын үеэр Азербайжан 1991 оны 8-р сарын 30-нд тусгаар тогтнолоо сэргээж байгаагаа зарласан.
• 1995 он — НАТО “Deliberate Force” ажиллагааг эхлүүлэв. Боснийн дайны үеэр НАТО “Deliberate Force” нэртэй агаарын цэргийн ажиллагааг эхлүүлж, Боснийн сербүүдийн цэргийн байрлалуудад цохилт өгчээ. Энэ нь Дейтон дахь энхийн хэлэлцээрт хүрэх олон улсын дарамтыг нэмэгдүүлсэн үйл явдлын нэг болсон.
• 1999 он — Зүүн Тимор тусгаар тогтнолын төлөө саналаа өглөө. Зүүн Тиморын ард иргэд НҮБ-ын дэмжлэгтэй бүх нийтийн санал асуулгаар Индонезоос тусгаар тогтнохыг дэмжсэн. Хожим нь Зүүн Тимор 2002 оны 5-р сарын 20-нд албан ёсоор тусгаар улс болсон.
• 2006 он — Калифорни муж хүлэмжийн хийн хуулийг батлах алхам хийв. Калифорнийн Сенат Global Warming Solutions Act (AB 32)-ийг баталж, хүлэмжийн хийн ялгарлыг хязгаарлах эрх зүйн тогтолцоог бий болгосон. Энэ нь АНУ-ын муж улсын түвшинд уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг гаргасан хамгийн чухал алхмуудын нэг болсон.
• 2021 он — АНУ Афганистанаас цэргээ бүрэн гаргав. 2021 оны энэ өдөр АНУ-ын сүүлчийн цэргүүд Афганистанаас гарч, 2001 онд эхэлсэн АНУ-ын цэргийн оролцоо үндсэндээ дууссан. Энэ нь 20 жилийн дайны төгсгөлийг илэрхийлсэн түүхэн үйл явдал байв.

Мэндэлсэн алдартнууд 

• 1748 — Жак-Луи Давид — Францын нэрт зураач, неоклассицизмын гол төлөөлөгч.
• 1797 — Мэри Шелли — Английн зохиолч, “Франкенштейн” романы зохиогч.
• 1852 — Якобус Хенрикус ван ’т Хофф — Нидерландын химич, 1901 оны химийн салбарын анхны Нобелийн шагналтан.
• 1871 — Эрнест Резерфорд — Цөмийн физикийн эцэг хэмээн нэрлэгддэг физикч, 1908 оны Нобелийн химийн шагналтан.
• 1893 — Хьюи Лонг — Америкийн улс төрч, Луизиана мужийн захирагч, сенатор.
• 1896 — Рэймонд Мэсси — Канадын жүжигчин.
• 1901 — Рой Уилкинс — Америкийн иргэний эрхийн хөдөлгөөний зүтгэлтэн.
• 1908 — Фред МакМюррей — Америкийн жүжигчин.
• 1918 — Тед Уильямс — Америкийн бейсболын домогт тоглогч, MLB-ийн түүхэн дэх хамгийн алдартай цохилтын тамирчдын нэг.
• 1927 — Жеффри Бин — Америкийн нэрт загвар зохион бүтээгч.
• 1930 — Уоррен Баффет — Америкийн хөрөнгө оруулагч, бизнесмен, Berkshire Hathaway-ийн домогт удирдагч.
• 1931 — Жек Свигерт — Америкийн сансрын нисгэгч, Apollo 13 багийн гишүүн.
• 1935 — Жон Филлипс — The Mamas & the Papas хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, дуучин, дуу зохиогч.
• 1939 — Элизабет Эшли — Америкийн жүжигчин.
• 1943 — Жан-Клод Килли — Францын олимпын цанын домог, 1968 оны Өвлийн Олимпод 3 алтан медаль хүртсэн.
• 1944 — Таг МакГроу — Америкийн бейсболын тоглогч.
• 1948 — Льюис Блэк — Америкийн алдарт инээдмийн жүжигчин, жүжигчин, зохиолч.
• 1950 — Антони Гормли — Английн нэрт барималч.
• 1953 — Роберт Пэриш — NBA-ийн домогт сагсан бөмбөгчин, Boston Celtics-ийн алдарт тоглогч.
• 1954 — Александр Лукашенко — Беларусийн улс төрч.
• 1957 — Жералд Олбрайт — Америкийн саксофонч, жазз хөгжимчин.
• 1958 — Анна Политковская — Оросын сэтгүүлч, хүний эрхийн асуудлаар бичдэг байсан.
• 1963 — Майкл Чиклис — Америкийн жүжигчин, The Shield болон Fantastic Four-ын The Thing дүрээр алдартай.
• 1969 — Владимир Югович — Сербийн алдарт хөлбөмбөгчин.
• 1970 — Паулу Соуза — Португалийн хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч.
• 1972 — Камерон Диаз — Америкийн жүжигчин, The Mask, Charlie's Angels, Shrek зэрэг бүтээлээр алдартай.
• 1972 — Павел Недвед — Чехийн хөлбөмбөгийн домог, 2003 оны Ballon d'Or-ын эзэн.
• 1973 — Лиза Линг — Америкийн сэтгүүлч, телевизийн хөтлөгч.
• 1975 — Радхи Жайди — Тунисын хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч.
• 1977 — Шон Александер — Америкийн NFL-ийн алдарт тоглогч.
• 1977 — Рауль Кастильо — Америкийн жүжигчин.
• 1978 — Клифф Ли — Америкийн бейсболын тоглогч.
• 1980 — Уильям Леви — Куба-Америкийн жүжигчин, загвар өмсөгч.
• 1981 — Жейсон Момоа — Америкийн жүжигчин, Game of Thrones-ын Khal Drogo, Aquaman-ын гол дүрээр алдартай.
• 1982 — Энди Роддик — Америкийн теннисчин, 2003 оны US Open-ийн аварга, дэлхийн №1 байсан.
• 1983 — Жим Миллер — Америкийн холимог тулааны тамирчин.
• 1986 — Райан Росс — Panic! at the Disco хамтлагийн анхны гитарчин, дуу зохиогч.
• 1989 — Бебе Рекса — Америкийн дуучин, дуу зохиогч.
• 1989 — Билли Жо Сандерс — Британийн мэргэжлийн боксчин.
• 1992 — Жессика Хенвик — Английн жүжигчин, Iron Fist, The Matrix Resurrections, Star Wars: The Force Awakens зэрэг бүтээлээр танигдсан.
• 1996 — Тревор Жексон — Америкийн жүжигчин, дуучин.
• 2002 — Дрэйк Мэй — Америкийн мэргэжлийн америк хөлбөмбөгч

Нас барагсад

• 1951 он — Константин Мярска — Эстонийн кино найруулагч, зураглаач. Эстонийн эрт үеийн кино урлагийн хөгжилд хувь нэмэр оруулсан уран бүтээлч. 1951 онд нас барсан.
• 1961 он — Чарльз Коберн — Америкийн жүжигчин. Олон арван кинонд тоглосон бөгөөд 1944 онд “The More the Merrier” киноны дүрээрээ Оскарын шилдэг туслах эрэгтэй жүжигчний шагнал хүртсэн. 1961 онд нас баржээ.
• 1963 он — Гай Бёржесс — Британийн дипломат, ЗХУ-д нууцаар мэдээлэл дамжуулж байсан “Кембрижийн тав” хэмээх тагнуулын бүлгийн гишүүн. 1963 онд нас баржээ.
• 1967 он — Ад Райнхардт — Америкийн зураач, модернист урлагийн төлөөлөгч. Абстракт урлаг, минимализмын хөгжилд нөлөө үзүүлсэн уран бүтээлч. 1967 онд нас барсан.
• 1968 он — Уильям Талман — Америкийн жүжигчин, зохиолч. Ялангуяа телевизийн “Perry Mason” цувралын прокурор Хамилтон Бёргерийн дүрээрээ алдартай. 1968 онд нас баржээ.
• 1970 он — Абрахам Запрудер — АНУ-ын хувцас үйлдвэрлэгч. Тэрээр 1963 онд АНУ-ын ерөнхийлөгч Жон Кеннедийн амийг хөнөөсөн үйл явдлыг санамсаргүйгээр 8 мм-ийн камераар бүхэлд нь шахам дүрсжүүлсэн гэдгээрээ түүхэнд үлджээ. 1970 онд нас барсан.
• 1979 он — Жан Сиберг — Америкийн жүжигчин, Францын “шинэ давалгаа” кино урлагийн бэлгэ тэмдэг болсон уран бүтээлч. “Breathless” кинонд тоглосноороо дэлхийд танигдсан. 1979 онд нас баржээ.
• 1981 он — Вера-Эллен — Америкийн жүжигчин, бүжигчин. Холливудын мюзикл кинонуудын шилдэг бүжигчдийн нэг бөгөөд “White Christmas” киногоороо алдартай. 1981 онд нас барсан.
• 1981 он — Мохаммад-Али Ражаи — Ираны улс төрч, Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улсын хоёр дахь ерөнхийлөгч. 1981 оны 8-р сарын 30-нд Тегеранд болсон бөмбөгдөлтийн үеэр Ерөнхий сайд Мохаммад-Жавад Бахонарийн хамт амиа алдсан.
• 1985 он — Тейлор Колдуэлл — Англи-Америкийн зохиолч. Түүхэн болон улс төрийн сэдэвтэй олон роман бичсэн, XX зууны нэр хүндтэй зохиолчдын нэг. 1985 онд нас баржээ.
• 1988 он — Жек Маршалл — Шинэ Зеландын улс төрч, хуульч, тус улсын 28 дахь Ерөнхий сайд. 1988 онд нас барсан.
• 1990 он — Бернард Д. Х. Теллеген — Нидерландын цахилгаан инженер, зохион бүтээгч. Электроникийн салбарт, ялангуяа Теллеген теорем болон электрон хэлхээний хөгжлөөрөө алдартай. 1990 онд нас баржээ.
• 1991 он — Жан Тингели — Швейцарийн уран бүтээлч, хөдөлгөөнт механик баримал буюу кинетик урлагийн томоохон төлөөлөгч. Түүний бүтээлүүд хөдөлгөөн, машин механизм, урлагийг хослуулдгаараа онцлог. 1991 онд нас барсан.
• 1993 он — Ричард Жордан — Америкийн жүжигчин. Кино, телевизийн олон бүтээлд тоглосон бөгөөд 1993 онд нас баржээ.
• 1999 он — Раймонд Пуава — Францын комиксийн зураач. Европын комиксийн урлагийн хөгжилд хувь нэмэр оруулсан уран бүтээлч. 1999 онд нас барсан.
• 2003 он — Чарльз Бронсон — Америкийн алдарт жүжигчин. “The Dirty Dozen”, “Once Upon a Time in the West”, “Death Wish” зэрэг кинонуудаараа дэлхийд танигдсан. 2003 оны 8-р сарын 30-нд 81 насандаа Лос-Анжелест нас баржээ.
• 2004 он — Фред Лоуренс Уиппл — Америкийн нэрт одон оронч, гариг хоорондын биет, ялангуяа сүүлт одны судалгаагаараа алдартай эрдэмтэн. 2004 онд нас барсан.
• 2006 он — Гленн Форд — Канад гаралтай Америкийн жүжигчин. Холливудын олон арван жилийн карьертай, “Gilda”, “The Big Heat”, “Superman” зэрэг бүтээлээрээ алдартай. 2006 онд нас баржээ.
• 2013 он — Шеймус Хини — Ирландын нэрт яруу найрагч, жүжгийн зохиолч, 1995 оны Нобелийн утга зохиолын шагналтан. Ирландын орчин үеийн хамгийн чухал яруу найрагчдын нэг гэж тооцогддог. 2013 онд нас барсан.
• 2015 он — Оливер Сакс — Британи-Америкийн мэдрэлийн эмч, зохиолч. Мэдрэлийн өвчтэй хүмүүсийн амьдрал, туршлагыг уран зохиолын хэлбэрээр өгүүлдэг бүтээлүүдээрээ дэлхийд алдартай. “The Man Who Mistook His Wife for a Hat” ном нь хамгийн алдартай бүтээлүүдийн нэг. 2015 онд нас баржээ.
• 2015 он — Уэс Крейвен — Америкийн кино найруулагч, зохиолч, продюсер. Аймшгийн киноны түүхэнд нэрээ үлдээсэн бөгөөд “A Nightmare on Elm Street”, “Scream” зэрэг алдартай бүтээлүүдийг бүтээсэн. 2015 онд нас барсан.
• 2019 он — Валери Харпер — Америкийн жүжигчин. “The Mary Tyler Moore Show” болон “Rhoda” телевизийн цувралын Рода Моргенштерн дүрээрээ алдартай. 2019 онд нас баржээ.
• 2022 он — Михаил Горбачёв — ЗХУ-ын сүүлчийн удирдагч, ЗХУ-ын Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, ЗХУ-ын анхны бөгөөд цорын ганц ерөнхийлөгч. Түүний перестройка, гласность-ын бодлого ЗХУ болон дэлхийн түүхэнд асар их өөрчлөлт авчирсан. 1990 онд Нобелийн Энх тайвны шагнал хүртсэн.

.Тэмдэглэлт өдрүүд

• 🌊 Олон улсын наран шарлагын газрын өдөр (International Beach Day) — Далайн эрэг, наран шарлагын газрыг хайрлан хамгаалах, хог хаягдлыг цэвэрлэх, байгаль орчны талаарх мэдлэгийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн өдөр.
• 🇹🇷 Туркийн Ялалтын өдөр (Zafer Bayramı) — Туркт 1922 оны Думлупынарын тулалдаанд Туркийн арми ялалт байгуулсныг дурсдаг үндэсний баяр. Энэ өдөр Туркийн тусгаар тогтнолын дайны чухал ялалтыг тэмдэглэдэг.
• 🇰🇿 Казахстаны Үндсэн хуулийн өдөр — Казахстан улс Үндсэн хуулиа баталсан өдрийг 8-р сарын 30-нд тэмдэглэдэг. 1995 оны бүх нийтийн санал асуулгаар одоогийн Үндсэн хууль батлагдсан.
• 🇵🇪 Лимагийн Гэгээн Роза-гийн өдөр (Santa Rosa de Lima) — Перу болон Латин Америкийн зарим оронд Католик шашны анхны Америк тивийн гэгээнтэн Гэгээн Розагийн дурсгалын өдрийг тэмдэглэдэг.
• 🇺🇸 Үндэсний шарсан зефирний өдөр (National Toasted Marshmallow Day) — АНУ-д зефирийг гал дээр шарж идэхийг онцолдог хөгжилтэй тэмдэглэлт өдөр. 🔥🍡
• 🇺🇳 Албадан сураггүй болголтын хохирогчдын олон улсын өдөр — НҮБ-ын хүрээнд энэ өдөр тэмдэглэдэг албан ёсны олон улсын өдөр. Албадан сураггүй болгосон хүмүүсийн хувь заяаг тодруулах, гэр бүлүүдийн эрхийг хамгаалах, ийм явдлаас урьдчилан сэргийлэхэд анхаарал хандуулдаг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, BRITANNICA, CLASSIC NERD, HISTORY DATA