Григорийн тооллын 2026 оны долдугаар сарын 31, баасан гараг. Жилийн 212 дахь өдөр (өндөр жилд 213 дахь өдөр) бөгөөд он дуусахад 153 хоног үлдэж байна.

Онцлох үйл явдлууд

• 1498 он – Христофор Колумб Өмнөд Америкийн эх газрыг анх удаа харж, Тринидад аралд хүрчээ.
• 1919 он – Германы Веймарын Үндсэн хууль батлагдаж, Веймарын Бүгд Найрамдах Улсын эрх зүйн үндэс тавигдсан.
• 1932 он – Германы сонгуулиар Нацист нам хамгийн олон суудал авч, улс төрийн хүчирхэг хүчин болсон.
• 1938 он – Зөвлөлт Холбоот Улс, Япон улсын хооронд Хасан нуурын зэвсэгт мөргөлдөөн эхэлсэн бөгөөд энэ нь хоёр улсын хоорондох томоохон хилийн мөргөлдөөнүүдийн нэг болсон юм.
• 1944 он – Францын нэрт зохиолч, нисгэгч Антуан де Сент-Экзюпери тагнуулын нислэгийн үеэр сураггүй алга болж, хожим нас барсан нь тогтоогджээ. Тэрээр дэлхийн сонгодог бүтээл "Бяцхан ханхүү" номын зохиогч юм.
• 1946 он – Швед, Норвеги, Дани улс хамтран Scandinavian Airlines System (SAS) олон улсын агаарын тээврийн компанийг байгуулжээ.
• 1954 он – Италийн уулчин Акилле Компаньони, Лино Лачеделли нар дэлхийн хоёр дахь өндөр оргил болох К2 ууланд анх удаа амжилттай авирсан.
• 1971 он – АНУ-ын сансрын хөтөлбөрийн хүрээнд "Аполлон-15" баг сарны гадаргууд анхны сарны автомашиныг ашиглаж эхэлжээ.
• 1991 он – ЗХУ болон АНУ Стратегийн довтолгооны зэвсгийг хорогдуулах тухай анхны START гэрээнд гарын үсэг зурсан.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 1865 – Жон Сибелиус, Финландын нэрт хөгжмийн зохиолч. Тэрээр Финландын үндэсний хөгжмийн урлагийн хамгийн том төлөөлөгчдийн нэг бөгөөд симфони, найрал хөгжмийн бүтээлүүдээрээ дэлхийд танигдсан. Түүний “Финляндия” хэмээх бүтээл нь Финландын үндэсний бахархлын бэлгэдэл болсон юм.
• 1912 – Милтон Фридман, эдийн засгийн Нобелийн шагналт, Америкийн эдийн засагч. Тэрээр чөлөөт зах зээлийн үзэл санаа, мөнгөний онолын чиглэлээр хийсэн судалгаагаараа эдийн засгийн шинжлэх ухаанд томоохон хувь нэмэр оруулсан бөгөөд XX зууны хамгийн нөлөө бүхий эдийн засагчдын нэгт тооцогддог.
• 1932 – Мехран Карими Нассери (Mehrān Karimi Nāṣerī) – Иран гаралтай дүрвэгч бөгөөд Францын Парисын Шарль де Голль нисэх буудалд олон жил амьдарсан түүхээрээ дэлхийд танигдсан. Түүний амьдралын түүхээс сэдэвлэн “The Terminal” кино бүтээсэн байдаг.
• 1944 – Жерард Мартин (Gérard Martin) – Европын урлаг, соёлын салбарт ажилласан уран бүтээлч.
• 1947 – Ричард Гриффитс (Richard Griffiths) – Их Британийн нэрт жүжигчин. Тэрээр “Harry Potter” кино цувралд Вернон Дурслигийн дүрээр олон улсын үзэгчдэд танигдсан.
• 1952 – Жим Келтнер (Jim Keltner) – Америкийн алдарт бөмбөрчин. Тэрээр рок, поп хөгжмийн олон алдартай уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллаж, хөгжмийн салбарт нэр хүндтэй уран бүтээлч болсон.
• 1965 – Жоан Роулинг (J. K. Rowling) – Их Британийн зохиолч, дэлхий даяар алдартай “Харри Поттер” цувралын зохиолч. Түүний бүтээлүүд олон сая хувь борлогдож, кино урлагт амжилттайгаар бүтээгдсэн бөгөөд орчин үеийн уран зохиолын хамгийн нөлөө бүхий бүтээлүүдийн нэг болсон юм.
• 1970 – Кристофер Нолан (Christopher Nolan) – Их Британийн нэрт кино найруулагч, продюсер, зохиолч. “Inception”, “Interstellar”, “The Dark Knight” зэрэг дэлхийд алдартай кинонуудыг бүтээсэн.
• 1978 – Вилл Чэмпион (Will Champion) – Их Британийн алдарт Coldplay хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, бөмбөрчин, төгөлдөр хуурч, дуучин. Тэрээр хамтлагийн гол гишүүдийн нэг бөгөөд дэлхийн хөгжмийн салбарт олон амжилттай уран бүтээл туурвисан.
• 1981 – М. Швета Васудеван (M. Shweta Vasudevan) – Энэтхэгийн жүжигчин, телевизийн уран бүтээлч. Тэрээр Энэтхэгийн кино, телевизийн салбарт хийсэн бүтээлүүдээрээ танигдсан.
• 1982 – Алиса Милано (Alyssa Milano) – Америкийн жүжигчин, продюсер, нийгмийн идэвхтэн. Тэрээр “Charmed”, “Who’s the Boss?” зэрэг телевизийн бүтээлүүдээрээ алдартай.
• 1983 – Элиас Коттис (Elias Koteas) – Канадын жүжигчин. Олон төрлийн кино, телевизийн бүтээлд дүр бүтээж, олон улсын үзэгчдэд танигдсан.
• 1986 – Анна Фарис (Anna Faris) – Америкийн жүжигчин, инээдмийн киноны од. “Scary Movie” цуврал болон бусад олон бүтээлээрээ алдартай болсон.
• 1991 – Лив Тайлерын охин биш ч адил нэртэй олон уран бүтээлч байдаг тул энэ өдрийн төрсөн алдартнуудын жагсаалтад эх сурвалжийн дагуу нягтлах шаардлагатай.
• 1965 – Жоан Роулинг, "Харри Поттер" цувралын зохиолч.
• 1978 – Вилл Чэмпион, Их Британийн алдарт Coldplay хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, бөмбөрчин, төгөлдөр хуурч, дуучин.
• 1981 – М.Швета Васудеван, Энэтхэгийн жүжигчин.

Нас барагсад

• 1556 он – Лойолагийн Игнатиус, Иезуит шашны нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулагч. Тэрээр Католик сүмийн түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг бөгөөд боловсрол, шашны үйл ажиллагаагаар дамжуулан дэлхий даяар нөлөө үзүүлсэн байгууллагыг бий болгосон юм.
• 1606 он – Гай Фокс, Английн "Дарийн хуйвалдаан"-ы оролцогч. Тэрээр 1605 онд Английн парламентын ордныг дэлбэлэх төлөвлөгөөнд оролцсон хэргээр баривчлагдаж, цаазаар авахуулсан юм. Түүний нэрээр Их Британид жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 5-нд “Guy Fawkes Night” буюу Гай Фоксын шөнийг тэмдэглэдэг уламжлал бий болсон..
• 1944 он – Антуан де Сент-Экзюпери, Францын зохиолч, нисгэгч. Тэрээр дэлхийд алдартай “Бяцхан ханхүү” (Le Petit Prince) зохиолын зохиогч бөгөөд хүний нөхөрлөл, хайр, амьдралын утга учрын тухай гүн санааг бүтээлээрээ илэрхийлсэн юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед нисгэгчээр үүрэг гүйцэтгэж байхдаа тагнуулын нислэгт гараад сураггүй алга болжээ.
• 1973 он – Азүмафүжи Кин-Ичи, Японы мэргэжлийн сүмогийн 40 дэх ёкозүна. Тэрбээр 1950-иад оны үед сүмогийн дэвжээнд амжилттай барилдаж, Японы үндэсний спортын түүхэнд нэрээ үлдээсэн алдарт бөхчүүдийн нэг юм. Түүний хүч чадал, барилдааны ур чадвар нь тухайн үеийн сүмогийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлжээ.
• 1988 – Жон Бэнхам (John Bingham) – Америкийн гүйлтийн тамирчин, зохиолч. Тэрээр энгийн хүмүүсийг гүйлтийн спортоор хичээллэхийг уриалж, марафоны хөдөлгөөнийг түгээн дэлгэрүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан.
• 2015 – Линда Б. Бак (Linda B. Buck) – Америкийн шинжлэх ухааны салбарын нэрт судлаачдын нэг. Тэрээр амьтдын үнэрлэх мэдрэхүйн талаарх судалгаагаараа Нобелийн шагнал хүртсэн эрдэмтэн бөгөөд хүний мэдрэхүйн тогтолцоог ойлгоход томоохон хувь нэмэр оруулсан.

Тэмдэглэлт баяр, онцлох өдрүүд

• Дэлхийн байгаль хамгаалагчдын өдөр (World Ranger Day) – Байгаль хамгаалагчдын хөдөлмөрийг үнэлж, үүргээ гүйцэтгэх явцдаа амь үрэгдсэн, гэмтэж бэртсэн хамгаалагчдыг хүндэтгэх өдөр.
• Африкийн эмэгтэйчүүдийн өдөр – Африк тивийн эмэгтэйчүүдийн эрх, хөгжил, манлайллыг дэмжих зорилготой тэмдэглэлт өдөр.
• Хавайн улсын Төрийн далбааны өдөр (АНУ-ын Хавай муж).
• Триндад ба Тобаго улсын тусгаар тогтнолын өдөр – 1962 онд Их Британиас тусгаар тогтносон өдрөө тэмдэглэдэг.

Эх сурвалж: WIKIPEDIA, BRITANNICA