“Хөвсгөл нуурыг зорьсон жуулчин Монголын байгалийг биш, хамгийн түрүүнд замыг дурсдаг.” Энэ бол нэг хүний сэтгэгдэл биш. Харин Монголын аялал жуулчлалын өнөөгийн бодит дүр зураг юм.

Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улс аялал жуулчлалыг эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч болгохыг зорьсны үр дүнд гадаад жуулчдын тоо эрчимтэй өсөж байна. Ковид-19 цар тахлын дараах сэргэлтийн хүрээнд 2025 онд 700 мянга орчим жуулчин хүлээн авсан бол 2026 онд 1 саяд хүргэх зорилт дэвшүүлээд буй.

Гэвч энэ өсөлтийн цаана нэгэн тод зөрчил бий. Монгол Улс жуулчин татаж чаддаг болсон ч тэднийг “үлдээж”, “сэтгэл хангалуун буцаах” орчин, систем нь тэр хэмжээнд хөгжөөгүй хэвээр байна.

Энэ бол өсөлтийн биш, системийн асуудал.

Дэд бүтэц: Боломжийг хааж буй эхний босго. Монголд ирсэн жуулчдын 80 гаруй хувь Улаанбаатар болон ойролцоох бүсэд төвлөрдөг. Үлдсэн өргөн уудам нутаг, байгалийн гайхамшгууд тэдэнд хүрч чаддаггүй.

Яагаад? Хариулт энгийн: Зам.

Зарим аяллын бүсэд хүрэхэд олон зуун километр бартаат шороон зам туулдаг. Нислэгийн хүртээмж хязгаарлагдмал, дотоодын тээврийн уялдаа сул. Үр дүнд нь жуулчин байгалийн сайхныг мэдрэхээсээ өмнө зам, тээврийн бэрхшээлтэй тулгардаг.

Монголын давуу тал байгаль. Харин сул тал нь тэр байгальд хүрэх боломж.

Үйлчилгээ: Үзэх зүйл хангалттай, харин мэдрүүлэх туршлага дутмаг. Жуулчид Монголын байгаль, соёлыг өндөр үнэлдэг. Харин үйлчилгээний чанар тогтворгүй хэвээр.

Нэг жуулчин хотод өндөр түвшний үйлчилгээ авч байхад орон нутагт очоод, суурь стандарт ч хангагдаагүй нөхцөлтэй тулгардаг. Ажиллах хүчний ихэнх нь улирлын чанартай, мэргэжлийн сургалт жигд биш.

Энэ нь Монголын аялал жуулчлалд нэг том зөрчил үүсгэдэг: Бидэнд үзүүлэх зүйл бий. Гэхдээ бид түүнийг “туршлага” болгож чаддаггүй.

Улирлын хамаарал: Богино оргил, урт нам гүм. Монголын аялал жуулчлал бараг бүхэлдээ зуны гурван сард төвлөрдөг. Жуулчдын 85-90 хувь нь зөвхөн 6-8 дугаар сард ирдэг.

Үүний цаад үр дагавар нь бизнесүүд улирлын орлогоос хэт хамааралтай. Өвөл, хавар, намар бараг “амьгүй” зах зээл. Ажиллах хүч тогтворгүй.

Энэ бол эдийн засгийн хувьд хамгийн эмзэг загвар - өндөр өсөлттэй ч тогтворгүй.

Бодлого: Сайн санаа их, системийн уялдаа сул. Аялал жуулчлалын салбарт бодлого, хөтөлбөр, санаачилга дутагддаггүй. Харин тэдгээрийг нэг систем болгон уялдуулах бодлого сул хэвээр.

Төр, хувийн хэвшил, орон нутгийн байгууллагуудын хамтын ажиллагаа хангалтгүй, бодлогын залгамж чанар тасалддаг. Үүний улмаас олон сайн санаа бодит үр дүнд хүрэхгүй замдаа “алдагддаг” нь нууц биш.

Өөрөөр хэлбэл, асуудал нь нөөцөд биш, зохион байгуулалтад байгаа юм.

Байгаль орчин: Амжилтын нөгөө тал. Жуулчдын тоо нэмэгдэхийн хэрээр байгаль орчны дарамт өсөж байна.

Хөвсгөл нуур, Горхи-Тэрэлжийн бүс, мөн Элсэн тасархай зэрэг бүсүүдэд хог хаягдал нэмэгдэж, усны хэрэглээ өсөж, экосистемд дарамт үүсэж байна. Хэрэв менежментгүй өсөлт үргэлжилвэл аялал жуулчлал өөрөө өөрийнхөө үндсийг сүйтгэх эрсдэлтэй.

Нэг байгаль хамгаалагчийн “Бид байгалиа хамгаалж чадахгүй бол аялал жуулчлал өөрөө өөрийгөө устгана” гэж хэлсэн нь үүнийг илэрхийлж буй юм.

Шийдэл: Тооноос чанар руу. Монголын аялал жуулчлалын ирээдүй жуулчдын тоогоор биш, туршлага, чанараар хэмжигдэх ёстой. Үүний тулд:

-Агаарын тээврийг бодит өрсөлдөхүйц түвшинд хүргэж, олон улсын нислэгийг нэмэгдүүлэх,
-Аялал жуулчлалын бүсүүдийг кластер хэлбэрээр хөгжүүлж, дэд бүтцийг төвлөрсөн байдлаар шийдэх,
-Үйлчилгээний стандартыг жигдрүүлж, хүний нөөцийг мэргэжлийн түвшинд бэлтгэх,
-Өвлийн аялал жуулчлал, соёлын арга хэмжээ, тусгай сонирхлын аяллыг бодлогоор дэмжих,
-Байгаль хамгаалал, аялал жуулчлалыг нэг систем болгон удирдах зайлшгүй шаардлага тулгарч байна.

Жуулчин биш, систем л шийднэ. Аялал жуулчлал бол зүгээр нэг салбар биш. Энэ бол байгаль, соёл, дэд бүтэц, үйлчилгээ, бодлогын огтлолцол билээ.

Монгол Улс өнөөдөр жуулчин татаж чаддаг болсон. Харин одоо жуулчдад зөвхөн үзэх зүйл биш, тав тухтай, сэтгэл ханамжтай аялал санал болгох шаардлагатай болж байна.

Хэрэв бид системээ өөрчилж чадвал Монгол Улс зөвхөн зорих газар биш, буцаж ирэхийг хүсдэг улс болж чадна. Харин эс чадвал бид жуулчдын тоог нэмсээр байх ч тэдний сэтгэлд “хүрч” үл чадна.

Д.ЭРДЭНЭТУЯА